महाभारत
Vasiṣṭha Explains Vidyā, Avidyā, Kṣara, and Akṣara12.295.41-46
11397 / 15823
महाभारत · 12.295.41-46
देवनागरी

निःसंदिग्धं च सूक्ष्मं च विबुद्धं विमलं तथा ॥
प्रवक्ष्यामि तु ते भूयस् तन् निबोध यथाश्रुतम् ॥
सांख्ययोगौ मया प्रोक्तौ शास्त्रद्वयनिदर्शनात् ॥
यद् एव शास्त्रं सांख्योक्तं योगदर्शनम् एव तत् ॥
प्रबोधनकरं ज्ञानं सांख्यानाम् अवनीपते ॥
विस्पष्टं प्रोच्यते तत्र शिष्याणां हितकाम्यया ॥
बृहच् चैव हि तच् छास्त्रम् इत्य् आहुः कुशला जनाः ॥
अस्मिंश् च शास्त्रे योगानां पुनर् दधि पुनः शरः ॥
पञ्चविंशात् परं तत्त्वं न पश्यति नराधिप ॥
सांख्यानां तु परं तत्र यथावद् अनुवर्णितम् ॥
बुद्धम् अप्रतिबुद्धं च बुध्यमानं च तत्त्वतः ॥
बुध्यमानं च बुद्धं च प्राहुर् योगनिदर्शनम् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

niḥsaṃdigdhaṃ ca sūkṣmaṃ ca vibuddhaṃ vimalaṃ tathā ||
pravakṣyāmi tu te bhūyas tan nibodha yathāśrutam ||
sāṃkhyayogau mayā proktau śāstradvayanidarśanāt ||
yad eva śāstraṃ sāṃkhyoktaṃ yogadarśanam eva tat ||
prabodhanakaraṃ jñānaṃ sāṃkhyānām avanīpate ||
vispaṣṭaṃ procyate tatra śiṣyāṇāṃ hitakāmyayā ||
bṛhac caiva hi tac chāstram ity āhuḥ kuśalā janāḥ ||
asmiṃś ca śāstre yogānāṃ punar dadhi punaḥ śaraḥ ||
pañcaviṃśāt paraṃ tattvaṃ na paśyati narādhipa ||
sāṃkhyānāṃ tu paraṃ tatra yathāvad anuvarṇitam ||
buddham apratibuddhaṃ ca budhyamānaṃ ca tattvataḥ ||
budhyamānaṃ ca buddhaṃ ca prāhur yoganidarśanam ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
निःसंदिग्धम् च सूक्ष्मम् चniḥsaṃdigdham ca sūkṣmam caнесомненное и тонкое; глубокое
विबुद्धम् विमलम् तथाvibuddham vimalam tathāпробуждённое и чистое также; незапятнанное
प्रवक्ष्यामि तु ते भूयःpravakṣyāmi tu te bhūyaḥя скажу же тебе снова; дальше
तत् निबोध यथा श्रुतम्tat nibodha yathā śrutamэто услышь как услышано; по преданию
सांख्य योगौ मया प्रोक्तौsāṃkhya yogau mayā proktauсанкхья и йога мной сказаны; объяснены
शास्त्र द्वय निदर्शनात्śāstra dvaya nidarśanātпо объяснению двух шастр; учений
यत् एव शास्त्रम् सांख्य उक्तम्yat eva śāstram sāṃkhya uktamкакая шастра санкхьей сказана; учение
योग दर्शनम् एव तत्yoga darśanam eva tatто же йогическое воззрение; даршана
प्रबोधन करम् ज्ञानम्prabodhana karam jñānamзнание, делающее пробуждение; пробуждающее
सांख्यानाम् अवनी पतेsāṃkhyānām avanī pateсанкхьяиков, владыка земли; царь
विस्पष्टम् प्रोच्यते तत्रvispaṣṭam procyate tatraясно говорится там; объясняется
शिष्याणाम् हित काम्ययाśiṣyāṇām hita kāmyayāс желанием блага учеников; пользы
बृहत् च एव हिbṛhat ca eva hiи велика именно ведь; действительно
तत् शास्त्रम्tat śāstramта шастра; учение
इति आहुः कुशलाः जनाःiti āhuḥ kuśalāḥ janāḥтак говорят искусные люди; знатоки
अस्मिन् च शास्त्रे योगानाम्asmin ca śāstre yogānāmи в этой шастре йогов; учении
पुनः दधि पुनः शरःpunaḥ dadhi punaḥ śaraḥснова творог, снова стрела; повторное сравнение
पञ्च विंशात् परम् तत्त्वम्pañca viṃśāt param tattvamвыше двадцать пятого таттву; принцип
न पश्यति नर अधिपna paśyati nara adhipaне видит, владыка людей; царь
सांख्यानाम् तु परम् तत्रsāṃkhyānām tu param tatraдля санкхьяиков же высшее там; наивысшее
यथावत् अनुवर्णितम्yathāvat anuvarṇitamкак следует описано; изложено
बुद्धम् अप्रतिबुद्धम् चbuddham apratibuddham caпробуждённое и непробуждённое; осознанное
बुध्यमानम् च तत्त्वतःbudhyamānam ca tattvataḥи пробуждающееся по истине; в сущности
बुध्यमानम् च बुद्धम् चbudhyamānam ca buddham caи пробуждающееся, и пробуждённое; осознающее
प्राहुः योग निदर्शनम्prāhuḥ yoga nidarśanamназывают объяснением йоги; йогическим
अनुवाद

«Я ещё скажу тебе о несомненном, тонком, пробуждённом и чистом; услышь это так, как оно услышано. Санкхья и йога были объяснены мной согласно указанию двух шастр. То самое учение, которое изложено санкхьей, является и воззрением йоги. Знание санкхьяиков, о владыка земли, пробуждает; там оно ясно излагается ради блага учеников. Знатоки говорят, что эта шастра велика; и в этом учении йогов снова повторяются свои сравнения. Выше двадцать пятого принципа санкхьяики не видят иной таттвы, о владыка людей; высшее там описано как следует. Пробуждённое, непробуждённое и пробуждающееся по истине, а также пробуждающееся и пробуждённое называют объяснением йоги».

संस्करण

41565ad44c43 · प्रकाशित 21 जून 2026, 6:22:55 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से