महाभारत
Yājñavalkya Describes Cosmic Time, Elements, and the Mind (Yājñavalkya Describes Cosmic Time, the Elements, and the Mind)12.299.7-10
11415 / 15823
महाभारत · 12.299.7-10
देवनागरी

सृजत्य् अहंकारम् ऋषिर् भूतं दिव्यात्मकं तथा ॥
चतुरश् चापरान् पुत्रान् देहात् पूर्वं महान् ऋषिः ॥
ते वै पितृभ्यः पितरः श्रूयन्ते राजसत्तम ॥
देवाः पितॄणां च सुता देवैर् लोकाः समावृताः ॥
चराचरा नरश्रेष्ठ इत्य् एवम् अनुशुश्रुम ॥
परमेष्ठी त्व् अहंकारो ऽसृजद् भूतानि पञ्चधा ॥
पृथिवी वायुर् आकाशम् आपो ज्योतिश् च पञ्चमम् ॥
एतस्यापि निशाम् आहुस् तृतीयम् इह कुर्वतः ॥
पञ्च कल्पसहस्राणि तावद् एवाहर् उच्यते ॥

लिप्यंतरण (IAST)

sṛjaty ahaṃkāram ṛṣir bhūtaṃ divyātmakaṃ tathā ||
caturaś cāparān putrān dehāt pūrvaṃ mahān ṛṣiḥ ||
te vai pitṛbhyaḥ pitaraḥ śrūyante rājasattama ||
devāḥ pitṝṇāṃ ca sutā devair lokāḥ samāvṛtāḥ ||
carācarā naraśreṣṭha ity evam anuśuśruma ||
parameṣṭhī tv ahaṃkāro 'sṛjad bhūtāni pañcadhā ||
pṛthivī vāyur ākāśam āpo jyotiś ca pañcamam ||
etasyāpi niśām āhus tṛtīyam iha kurvataḥ ||
pañca kalpasahasrāṇi tāvad evāhar ucyate ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
सृजति अहंकारम् ऋषिःsṛjati ahaṃkāram ṛṣiḥриши создаёт аханкару; принцип самости
भूतम् दिव्य आत्मकम् तथाbhūtam divya ātmakam tathāсущество божественной природы также; дивное начало
चतुरः च अपरान् पुत्रान्caturaḥ ca aparān putrānи четырёх других сыновей; ещё
देहात् पूर्वम् महान् ऋषिःdehāt pūrvam mahān ṛṣiḥиз тела прежде, великий риши; до прочего
ते वै पितृभ्यः पितरःte vai pitṛbhyaḥ pitaraḥони ведь отцы предков; предшествующие питарам
श्रूयन्ते राज सत्तमśrūyante rāja sattamaслышатся, лучший царей; так передаётся
देवाः पितॄणाम् च सुताःdevāḥ pitṝṇām ca sutāḥбоги и сыновья предков; потомки питаров
देवैः लोकाः समावृताःdevaiḥ lokāḥ samāvṛtāḥбогами миры наполнены; покрыты
चर अचराः नर श्रेष्ठcara acarāḥ nara śreṣṭhaдвижущиеся и неподвижные, лучший из людей; все существа
इति एवम् अनुशुश्रुमiti evam anuśuśrumaтак именно мы услышали; из предания
परमेष्ठी तु अहंकारःparameṣṭhī tu ahaṃkāraḥПарамештхин же как аханкара; высший творец
असृजत् भूतानि पञ्चधाasṛjat bhūtāni pañcadhāсоздал существа пятью способами; пять элементов
पृथिवी वायुः आकाशम्pṛthivī vāyuḥ ākāśamземля, ветер, пространство; эфир
आपः ज्योतिः च पञ्चमम्āpaḥ jyotiḥ ca pañcamamводы и свет как пятое; огонь
एतस्य अपि निशाम् आहुःetasya api niśām āhuḥи его ночь называют; меру ночи
तृतीयम् इह कुर्वतःtṛtīyam iha kurvataḥздесь создающего третье; третий уровень
पञ्च कल्प सहस्राणिpañca kalpa sahasrāṇiпять тысяч кальп; мировых циклов
तावत् एव अहः उच्यतेtāvat eva ahaḥ ucyateстолько же называется днём; длительность дня
अनुवाद

«Великий риши прежде создал из тела аханкару, существо божественной природы, а также четырёх других сыновей. Они, о лучший царей, известны как отцы, предшествующие предкам. Боги — сыновья предков, и богами наполнены миры, движущиеся и неподвижные, о лучший из людей: так мы слышали. Парамештхин же, как аханкара, создал пять видов существ: землю, ветер, пространство, воды и свет как пятое. Для этого творящего третье состояние здесь называют ночь, равную пяти тысячам кальп, и столько же называется его днём».

संस्करण

a4e21c5900f3 · प्रकाशित 21 जून 2026, 3:16:38 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से