महाभारत
Nārada Teaches the End of Grief12.317.1-6
11516 / 15823
महाभारत · 12.317.1-6
देवनागरी

नारद उवाच
अशोकं शोकनाशार्थं शास्त्रं शान्तिकरं शिवम् ॥
निशम्य लभते बुद्धिं तां लब्ध्वा सुखम् एधते ॥
शोकस्थानसहस्राणि भयस्थानशतानि च ॥
दिवसे दिवसे मूढम् आविशन्ति न पण्डितम् ॥
तस्माद् अनिष्टनाशार्थम् इतिहासं निबोध मे ॥
तिष्ठते चेद् वशे बुद्धिर् लभते शोकनाशनम् ॥
अनिष्टसंप्रयोगाच् च विप्रयोगात् प्रियस्य च ॥
मनुष्या मानसैर् दुःखैर् युज्यन्ते अल्पबुद्धयः ॥
द्रव्येषु समतीतेषु ये गुणास् तान् न चिन्तयेत् ॥
तान् अनाद्रियमाणस्य स्नेहबन्धः प्रमुच्यते ॥
दोषदर्शी भवेत् तत्र यत्र रागः प्रवर्तते ॥
अनिष्टवद् धितं पश्येत् तथा क्षिप्रं विरज्यते ॥

लिप्यंतरण (IAST)

nārada uvāca
aśokaṃ śokanāśārthaṃ śāstraṃ śāntikaraṃ śivam ||
niśamya labhate buddhiṃ tāṃ labdhvā sukham edhate ||
śokasthānasahasrāṇi bhayasthānaśatāni ca ||
divase divase mūḍham āviśanti na paṇḍitam ||
tasmād aniṣṭanāśārtham itihāsaṃ nibodha me ||
tiṣṭhate ced vaśe buddhir labhate śokanāśanam ||
aniṣṭasaṃprayogāc ca viprayogāt priyasya ca ||
manuṣyā mānasair duḥkhair yujyante alpabuddhayaḥ ||
dravyeṣu samatīteṣu ye guṇās tān na cintayet ||
tān anādriyamāṇasya snehabandhaḥ pramucyate ||
doṣadarśī bhavet tatra yatra rāgaḥ pravartate ||
aniṣṭavad dhitaṃ paśyet tathā kṣipraṃ virajyate ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
नारद उवाचnārada uvācaНарада сказал; Нарада произнёс
अशोकम् शोक नाश अर्थम्aśokam śoka nāśa arthamсвободное от скорби, ради уничтожения скорби; против печали
शास्त्रम् शान्ति करम् शिवम्śāstram śānti karam śivamшастру, приносящую мир и благо; умиротворяющую
निशम्य लभते बुद्धिम्niśamya labhate buddhimуслышав, получает разум; понимание
ताम् लब्ध्वा सुखम् एधतेtām labdhvā sukham edhateобретя его, возрастает в счастье; благополучии
शोक स्थान सहस्राणिśoka sthāna sahasrāṇiтысячи мест скорби; причин печали
भय स्थान शतानि चbhaya sthāna śatāni caи сотни мест страха; причин боязни
दिवसे दिवसे मूढम्divase divase mūḍhamдень за днём глупца; неразумного
आविशन्ति न पण्डितम्āviśanti na paṇḍitamвходят, но не мудрого; не пандита
तस्मात् अनिष्ट नाश अर्थम्tasmāt aniṣṭa nāśa arthamпоэтому ради уничтожения нежеланного; бед
इतिहासम् निबोध मेitihāsam nibodha meуслышь от меня предание; историю
तिष्ठते चेद् वशे बुद्धिःtiṣṭhate ced vaśe buddhiḥесли разум стоит во власти; под контролем
लभते शोक नाशनम्labhate śoka nāśanamон получает уничтожение скорби; прекращение печали
अनिष्ट संप्रयोगात् चaniṣṭa saṃprayogāt caи от соединения с нежеланным; неприятным
विप्रयोगात् प्रियस्य चviprayogāt priyasya caи от разлуки с любимым; дорогим
मनुष्याः मानसैः दुःखैःmanuṣyāḥ mānasaiḥ duḥkhaiḥлюди душевными страданиями; умственными бедами
युज्यन्ते अल्प बुद्धयःyujyante alpa buddhayaḥсоединяются, маломудрые; слабые разумом
द्रव्येषु समतीतेषुdravyeṣu samatīteṣuкогда вещи прошли; утрачены
ये गुणाः तान् न चिन्तयेत्ye guṇāḥ tān na cintayetкакие качества, о них не следует думать; не вспоминать
तान् अनाद्रियमाणस्यtān anādriyamāṇasyaу неуважающего их; не цепляющегося
स्नेह बन्धः प्रमुच्यतेsneha bandhaḥ pramucyateузел привязанности освобождается; развязывается
दोष दर्शी भवेत् तत्रdoṣa darśī bhavet tatraпусть видит недостаток там; изъян
यत्र रागः प्रवर्ततेyatra rāgaḥ pravartateгде возникает привязанность; страсть
अनिष्टवत् हितम् पश्येत्aniṣṭavat hitam paśyetполезное пусть видит как нежеланное; опасное
तथा क्षिप्रम् विरज्यतेtathā kṣipram virajyateтак быстро отстраняется; становится бесстрастным
अनुवाद

Нарада сказал: «Услышав благую шастру, свободную от скорби, созданную для уничтожения скорби и приносящую умиротворение, человек получает разум; обретя его, он возрастает в счастье. Тысячи причин скорби и сотни причин страха день за днём входят в глупца, но не в мудрого. Поэтому ради уничтожения нежеланного услышь от меня это предание: если разум стоит под контролем, человек получает прекращение скорби. Маломудрые люди соединяются с душевными страданиями из-за встречи с нежеланным и разлуки с любимым. Когда вещи уже прошли, не следует думать об их достоинствах; у того, кто не цепляется за них, развязывается узел привязанности. Там, где возникает привязанность, следует видеть недостаток; даже полезное надо видеть как возможную опасность, и тогда человек быстро становится бесстрастным».

संस्करण

f57e2b58eba5 · प्रकाशित 21 जून 2026, 4:53:24 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से