Vedawordएक वैदिक पुस्तकालय
खोज
प्रवेश
महाभारत
Nārāyaṇa Reveals the Supreme Object of Worship12.321.27-32
11539 / 15823
महाभारत · 12.321.27-32
॥
देवनागरी

श्रीभगवान् उवाच
अवाच्यम् एतद् वक्तव्यम् आत्मगुह्यं सनातनम् ॥
तव भक्तिमतो ब्रह्मन् वक्ष्यामि तु यथातथम् ॥
यत् तत् सूक्ष्मम् अविज्ञेयम् अव्यक्तम् अचलं ध्रुवम् ॥
इन्द्रियैर् इन्द्रियार्थैश् च सर्वभूतैश् च वर्जितम् ॥
स ह्य् अन्तरात्मा भूतानां क्षेत्रज्ञश् चेति कथ्यते ॥
त्रिगुणव्यतिरिक्तो ऽसौ पुरुषश् चेति कल्पितः ॥
तस्माद् अव्यक्तम् उत्पन्नं त्रिगुणं द्विजसत्तम ॥
अव्यक्ता व्यक्तभावस्था या सा प्रकृतिर् अव्यया ॥
तां योनिम् आवयोर् विद्धि यो ऽसौ सदसदात्मकः ॥
आवाभ्यां पूज्यते ऽसौ हि दैवे पित्र्ये च कल्पिते ॥
नास्ति तस्मात् परो ऽन्यो हि पिता देवो ऽथ वा द्विजः ॥
आत्मा हि नौ स विज्ञेयस् ततस् तं पूजयावहे ॥
तेनैषा प्रथिता ब्रह्मन् मर्यादा लोकभाविनी ॥
दैवं पित्र्यं च कर्तव्यम् इति तस्यानुशासनम् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

śrībhagavān uvāca
avācyam etad vaktavyam ātmaguhyaṃ sanātanam ||
tava bhaktimato brahman vakṣyāmi tu yathātatham ||
yat tat sūkṣmam avijñeyam avyaktam acalaṃ dhruvam ||
indriyair indriyārthaiś ca sarvabhūtaiś ca varjitam ||
sa hy antarātmā bhūtānāṃ kṣetrajñaś ceti kathyate ||
triguṇavyatirikto 'sau puruṣaś ceti kalpitaḥ ||
tasmād avyaktam utpannaṃ triguṇaṃ dvijasattama ||
avyaktā vyaktabhāvasthā yā sā prakṛtir avyayā ||
tāṃ yonim āvayor viddhi yo 'sau sadasadātmakaḥ ||
āvābhyāṃ pūjyate 'sau hi daive pitrye ca kalpite ||
nāsti tasmāt paro 'nyo hi pitā devo 'tha vā dvijaḥ ||
ātmā hi nau sa vijñeyas tatas taṃ pūjayāvahe ||
tenaiṣā prathitā brahman maryādā lokabhāvinī ||
daivaṃ pitryaṃ ca kartavyam iti tasyānuśāsanam ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
श्री भगवान् उवाचśrī bhagavān uvācaШри Бхагаван сказал; Господь произнёс
अवाच्यम् एतत् वक्तव्यम्avācyam etat vaktavyamнеподлежащее речи это должно быть сказано; несказуемое
आत्म गुह्यम् सनातनम्ātma guhyam sanātanamтайна атмана вечная; сокровенная
तव भक्तिमतः ब्रह्मन्tava bhaktimataḥ brahmanтебе, преданному, брахман; имеющему бхакти
वक्ष्यामि तु यथा तथम्vakṣyāmi tu yathā tathamскажу же как оно есть; истинно
यत् तत् सूक्ष्मम् अविज्ञेयम्yat tat sūkṣmam avijñeyamто тонкое, непознаваемое; непостижимое
अव्यक्तम् अचलम् ध्रुवम्avyaktam acalam dhruvamнепроявленное, неподвижное, постоянное; твёрдое
इन्द्रियैः इन्द्रिय अर्थैः चindriyaiḥ indriya arthaiḥ caчувствами и предметами чувств; объектами
सर्व भूतैः च वर्जितम्sarva bhūtaiḥ ca varjitamи всеми существами лишённое; свободное
सः हि अन्तर् आत्मा भूतानाम्saḥ hi antar ātmā bhūtānāmон ведь внутренний атман существ; живых
क्षेत्र ज्ञः च इति कथ्यतेkṣetra jñaḥ ca iti kathyateи знающим поле называется; кшетраджней
त्रि गुण व्यतिरिक्तः असौtri guṇa vyatiriktaḥ asauэтот отличен от трёх гун; вне гун
पुरुषः च इति कल्पितःpuruṣaḥ ca iti kalpitaḥи Пурушей считается; мыслится
तस्मात् अव्यक्तम् उत्पन्नम्tasmāt avyaktam utpannamот него непроявленное возникло; авьякта
त्रि गुणम् द्विज सत्तमtri guṇam dvija sattamaтрёхгунное, лучший дваждырождённых; с гунами
अव्यक्ता व्यक्त भाव स्थाavyaktā vyakta bhāva sthāнепроявленная, стоящая в состоянии проявленного; становящаяся
या सा प्रकृतिः अव्ययाyā sā prakṛtiḥ avyayāкоторая та неистощимая пракрити; природа
ताम् योनिम् आवयोः विद्धिtām yonim āvayoḥ viddhiеё знай как лоно нас двоих; источник
यः असौ सत् असत् आत्मकःyaḥ asau sat asat ātmakaḥкоторый имеет природу сущего и не-сущего; бытия
आवाभ्याम् पूज्यते असौ हिāvābhyām pūjyate asau hiнами двумя почитается он ведь; тот
दैवे पित्र्ये च कल्पितेdaive pitrye ca kalpiteв даива и питрья установленных; обрядах
न अस्ति तस्मात् परःna asti tasmāt paraḥнет выше него; превосходнее
अन्यः हिanyaḥ hiдругого ведь; иного
पिता देवः अथ वा द्विजःpitā devaḥ atha vā dvijaḥотца, бога или дваждырождённого; брахмана
आत्मा हि नौ सः विज्ञेयःātmā hi nau saḥ vijñeyaḥатманом нашим он должен быть познан; знаем
ततः तम् पूजयावहेtataḥ tam pūjayāvaheпоэтому его мы почитаем; поклоняемся
तेन एषा प्रथिता ब्रह्मन्tena eṣā prathitā brahmanим эта распространена, брахман; установлена
मर्यादा लोक भाविनीmaryādā loka bhāvinīграница, поддерживающая миры; норма
दैवम् पित्र्यम् च कर्तव्यम्daivam pitryam ca kartavyamдаива и питрья должны совершаться; обряды
इति तस्य अनुशासनम्iti tasya anuśāsanamтаково его наставление; предписание
अनुवाद

Шри Бхагаван сказал: «Это несказуемое должно быть сказано: вечная тайна атмана. Тебе, преданному, о брахман, я скажу её как она есть. То тонкое, непознаваемое, непроявленное, неподвижное и постоянное, свободное от чувств, предметов чувств и всех существ, называется внутренним атманом существ и кшетраджней. Оно отлично от трёх гун и мыслится как Пуруша. От него возникло непроявленное, трёхгунное, о лучший из дваждырождённых. Та неистощимая пракрити, непроявленная и переходящая в проявленное состояние, знай её как наше лоно; тот же, чья природа — сущее и не-сущее, почитается нами в установленных даива- и питрья-обрядах. Нет никого выше него — ни отца, ни бога, ни дваждырождённого. Он должен быть познан как наш Атман; поэтому мы почитаем его. Им установлена эта поддерживающая миры норма, о брахман: даива- и питрья-обряд должны совершаться. Таково его наставление».

संस्करण

90265cfb82c8 · प्रकाशित 21 जून 2026, 6:05:09 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU
पिछलाश्लोक 12.321.24-26

श्लोक बदलें इन कुंजियों से