महाभारत
The Origin of Vyāsa and the Unity of Sacred Knowledge in Nārāyaṇa12.337.1-5
11628 / 15823
महाभारत · 12.337.1-5
देवनागरी

जनमेजय उवाच
सांख्यं योगं पञ्चरात्रं वेदारण्यकम् एव च ॥
ज्ञानान्य् एतानि ब्रह्मर्षे लोकेषु प्रचरन्ति ह ॥
किम् एतान्य् एकनिष्ठानि पृथङ्निष्ठानि वा मुने ॥
प्रब्रूहि वै मया पृष्टः प्रवृत्तिं च यथाक्रमम् ॥
वैशंपायन उवाच
जज्ञे बहुज्ञं परम् अत्युदारं; यं द्वीपमध्ये सुतम् आत्मवन्तम् ॥
पराशराद् गन्धवती महर्षिं; तस्मै नमो ऽज्ञानतमोनुदाय ॥
पितामहाद्यं प्रवदन्ति षष्ठं; महर्षिम् आर्षेयविभूतियुक्तम् ॥
नारायणस्यांशजम् एकपुत्रं; द्वैपायनं वेदमहानिधानम् ॥
तम् आदिकालेषु महाविभूतिर्; नारायणो ब्रह्ममहानिधानम् ॥
ससर्ज पुत्रार्थम् उदारतेजा; व्यासं महात्मानम् अजः पुराणः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

janamejaya uvāca
sāṃkhyaṃ yogaṃ pañcarātraṃ vedāraṇyakam eva ca ||
jñānāny etāni brahmarṣe lokeṣu pracaranti ha ||
kim etāny ekaniṣṭhāni pṛthaṅniṣṭhāni vā mune ||
prabrūhi vai mayā pṛṣṭaḥ pravṛttiṃ ca yathākramam ||
vaiśaṃpāyana uvāca
jajñe bahujñaṃ param atyudāraṃ; yaṃ dvīpamadhye sutam ātmavantam ||
parāśarād gandhavatī maharṣiṃ; tasmai namo 'jñānatamonudāya ||
pitāmahādyaṃ pravadanti ṣaṣṭhaṃ; maharṣim ārṣeyavibhūtiyuktam ||
nārāyaṇasyāṃśajam ekaputraṃ; dvaipāyanaṃ vedamahānidhānam ||
tam ādikāleṣu mahāvibhūtir; nārāyaṇo brahmamahānidhānam ||
sasarja putrārtham udāratejā; vyāsaṃ mahātmānam ajaḥ purāṇaḥ ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
जनमेजयः उवाचjanamejayaḥ uvācaДжанамеджая сказал; произнёс
सांख्यम् योगम् पञ्चरात्रम्sāṃkhyam yogam pañcarātramсанкхью, йогу, панчаратру; учения
वेद आरण्यकम् एव चveda āraṇyakam eva caи ведийское араньяка-учение; лесные тексты
ज्ञानानि एतानि ब्रह्मर्षेjñānāni etāni brahmarṣeэти знания, брахмариши; мудрец
लोकेषु प्रचरन्ति हlokeṣu pracaranti haв мирах распространяются; ходят
किम् एतानि एक निष्ठानिkim etāni eka niṣṭhāniимеют ли они одну основу; единую цель
पृथक् निष्ठानि वा मुनेpṛthak niṣṭhāni vā muneили отдельные основы, мудрец; разные цели
प्रब्रूहि वै मया पृष्टःprabrūhi vai mayā pṛṣṭaḥрасскажи же, мной спрошенный; ответь
प्रवृत्तिम् च यथा क्रमम्pravṛttim ca yathā kramamи происхождение по порядку; развитие
वैशंपायनः उवाचvaiśaṃpāyanaḥ uvācaВайшампаяна сказал; произнёс
जज्ञे बहु ज्ञम् परम्jajñe bahu jñam paramродился всезнающий, высший; мудрый
अति उदारम्ati udāramчрезвычайно благородный; великодушный
यम् द्वीप मध्ये सुतम्yam dvīpa madhye sutamтот сын, на острове; посреди острова
आत्मवन्तम्ātmavantamсамообузданный; собранный
पराशरात् गन्धवतीparāśarāt gandhavatīот Парашары и Гандхавати; Сатьявати
महर्षिम्maharṣimвеликий риши; мудрец
तस्मै नमःtasmai namaḥему поклон; почтение
अज्ञान तमः नुदायajñāna tamaḥ nudāyaизгоняющему тьму невежества; неведения
पितामह आद्यम् प्रवदन्तिpitāmaha ādyam pravadantiначиная с Питамахи называют; считают
षष्ठम् महर्षिम्ṣaṣṭham maharṣimшестым великим риши; мудрецом
आर्षेय विभूति युक्तम्ārṣeya vibhūti yuktamнаделённым ришийским величием; могуществом
नारायणस्य अंशजम्nārāyaṇasya aṃśajamрождённым из доли Нараяны; частичного проявления
एक पुत्रम्eka putramединственным сыном; одним сыном
द्वैपायनम्dvaipāyanamДвайпаяну; Вьясу
वेद महा निधानम्veda mahā nidhānamвеликим сокровищем Вед; хранилищем
तम् आदिकालेषुtam ādikāleṣuего в начальные времена; изначально
महा विभूतिः नारायणःmahā vibhūtiḥ nārāyaṇaḥвеликовеличественный Нараяна; Господь
ब्रह्म महा निधानम्brahma mahā nidhānamвеликое сокровище брахмана; ведического знания
ससर्ज पुत्र अर्थम्sasarja putra arthamсоздал ради сына; как сына
उदार तेजाःudāra tejāḥблагородносиятельный; великосияющий
व्यासम् महा आत्मानम्vyāsam mahā ātmānamВьясу, Махатму; великую душу
अजः पुराणःajaḥ purāṇaḥнерождённый древний; извечный Господь
अनुवाद

Джанамеджая сказал: «О брахмариши, санкхья, йога, панчаратра и ведийское араньяка-учение распространяются в мирах как разные знания. Имеют ли они одну цель или разные основания, мудрец? Ответь мне, раз я спрашиваю, и расскажи их происхождение по порядку». Вайшампаяна сказал: «Поклон тому великому риши, который родился от Парашары и Гандхавати на острове, был самообузданным, всезнающим, высшим и благородным, и разгонял тьму невежества. Его, Двайпаяну, великое сокровище Вед, называют шестым великим риши от Питамахи, наделённым ришийским могуществом, единственным сыном, рождённым из доли Нараяны. В изначальные времена нерождённый и древний Нараяна, обладающий великим величием и благородным сиянием, создал Махатму Вьясу как сына, как великое сокровище брахмана».

संस्करण

97856123d6ee · प्रकाशित 21 जून 2026, 8:24:33 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से