महाभारत
The Transmission and Nature of Ekāntika Sātvata Dharma12.336.74-82
11627 / 15823
महाभारत · 12.336.74-82
देवनागरी

जनमेजय उवाच
कथं वैकारिको गच्छेत् पुरुषः पुरुषोत्तमम् ॥
वैशंपायन उवाच
सुसूक्ष्मसत्त्वसंयुक्तं संयुक्तं त्रिभिर् अक्षरैः ॥
पुरुषः पुरुषं गच्छेन् निष्क्रियः पञ्चविंशकम् ॥
एवम् एकं सांख्ययोगं वेदारण्यकम् एव च ॥
परस्पराङ्गान्य् एतानि पञ्चरात्रं च कथ्यते ॥
एष एकान्तिनां धर्मो नारायणपरात्मकः ॥
यथा समुद्रात् प्रसृता जलौघास्; तम् एव राजन् पुनर् आविशन्ति ॥
इमे तथा ज्ञानमहाजलौघा; नारायणं वै पुनर् आविशन्ति ॥
एष ते कथितो धर्मः सात्वतो यदुबान्धव ॥
कुरुष्वैनं यथान्यायं यदि शक्नोषि भारत ॥
एवं हि सुमहाभागो नारदो गुरवे मम ॥
श्वेतानां यतिनाम् आह एकान्तगतिम् अव्ययाम् ॥
व्यासश् चाकथयत् प्रीत्या धर्मपुत्राय धीमते ॥
स एवायं मया तुभ्यम् आख्यातः प्रसृतो गुरोः ॥
इत्थं हि दुश्चरो धर्म एष पार्थिवसत्तम ॥
यथैव त्वं तथैवान्ये न भजन्ति विमोहिताः ॥
कृष्ण एव हि लोकानां भावनो मोहनस् तथा ॥
संहारकारकश् चैव कारणं च विशां पते ॥

लिप्यंतरण (IAST)

janamejaya uvāca
kathaṃ vaikāriko gacchet puruṣaḥ puruṣottamam ||
vaiśaṃpāyana uvāca
susūkṣmasattvasaṃyuktaṃ saṃyuktaṃ tribhir akṣaraiḥ ||
puruṣaḥ puruṣaṃ gacchen niṣkriyaḥ pañcaviṃśakam ||
evam ekaṃ sāṃkhyayogaṃ vedāraṇyakam eva ca ||
parasparāṅgāny etāni pañcarātraṃ ca kathyate ||
eṣa ekāntināṃ dharmo nārāyaṇaparātmakaḥ ||
yathā samudrāt prasṛtā jalaughās; tam eva rājan punar āviśanti ||
ime tathā jñānamahājalaughā; nārāyaṇaṃ vai punar āviśanti ||
eṣa te kathito dharmaḥ sātvato yadubāndhava ||
kuruṣvainaṃ yathānyāyaṃ yadi śaknoṣi bhārata ||
evaṃ hi sumahābhāgo nārado gurave mama ||
śvetānāṃ yatinām āha ekāntagatim avyayām ||
vyāsaś cākathayat prītyā dharmaputrāya dhīmate ||
sa evāyaṃ mayā tubhyam ākhyātaḥ prasṛto guroḥ ||
itthaṃ hi duścaro dharma eṣa pārthivasattama ||
yathaiva tvaṃ tathaivānye na bhajanti vimohitāḥ ||
kṛṣṇa eva hi lokānāṃ bhāvano mohanas tathā ||
saṃhārakārakaś caiva kāraṇaṃ ca viśāṃ pate ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
जनमेजयः उवाचjanamejayaḥ uvācaДжанамеджая сказал; произнёс
कथम् वैकारिकः गच्छेत्katham vaikārikaḥ gacchetкак вайкарический может пойти; достичь
पुरुषः पुरुषोत्तमम्puruṣaḥ puruṣottamamчеловек к Пурушоттаме; Верховному
वैशंपायनः उवाचvaiśaṃpāyanaḥ uvācaВайшампаяна сказал; произнёс
सु सूक्ष्म सत्त्व संयुक्तम्su sūkṣma sattva saṃyuktamсоединённый с очень тонкой саттвой; чистотой
संयुक्तम् त्रिभिः अक्षरैःsaṃyuktam tribhiḥ akṣaraiḥсоединённый с тремя слогами; акшарами
पुरुषः पुरुषम् गच्छेत्puruṣaḥ puruṣam gacchetчеловек к Пуруше идёт; достигает
निष्क्रियः पञ्चविंशकम्niṣkriyaḥ pañcaviṃśakamнедеятельный, двадцать пятый; принцип
एवम् एकम् सांख्य योगम्evam ekam sāṃkhya yogamтак едины санкхья и йога; один путь
वेद आरण्यकम् एव चveda āraṇyakam eva caи ведийское араньяка также; лесное учение
परस्पर अङ्गानि एतानिparaspara aṅgāni etāniони являются членами друг друга; взаимными частями
पञ्चरात्रम् च कथ्यतेpañcarātram ca kathyateи панчаратра так называется; излагается
एष एकान्तिनाम् धर्मःeṣa ekāntinām dharmaḥэто дхарма эка́нтинов; единопреданных
नारायण पर आत्मकःnārāyaṇa para ātmakaḥимеющая Нараяну высшим атманом; целью
यथा समुद्रात् प्रसृताःyathā samudrāt prasṛtāḥкак из океана истекшие; вышедшие
जल ओघाःjala oghāḥпотоки воды; водные массы
तम् एव राजन्tam eva rājanв него же, царь; тот же
पुनर् आविशन्तिpunar āviśantiснова входят; возвращаются
इमे तथा ज्ञानime tathā jñānaэти так же знания; учения
महा जल ओघाःmahā jala oghāḥвеликие потоки вод; потоки
नारायणम् वै पुनर् आविशन्तिnārāyaṇam vai punar āviśantiв Нараяну воистину снова входят; возвращаются
एष ते कथितः धर्मःeṣa te kathitaḥ dharmaḥэта дхарма тебе рассказана; изложена
सात्वतः यदु बान्धवsātvataḥ yadu bāndhavaсатватская, родственник Яду; царь
कुरुष्व एनम् यथा न्यायम्kuruṣva enam yathā nyāyamисполняй её как положено; правильно
यदि शक्नोषि भारतyadi śaknoṣi bhārataесли можешь, Бхарата; царь
एवम् हि सु महा भागःevam hi su mahā bhāgaḥтак ведь великосчастный; благословенный
नारदः गुरवे ममnāradaḥ gurave mamaНарада моему учителю; Вьясе
श्वेतानाम् यतिनाम् आहśvetānām yatinām āhaо белых яти сказал; отречённых
एकान्त गतिम् अव्ययाम्ekānta gatim avyayāmнепреходящую цель эка́нты; исключительной
व्यासः च अकथयत् प्रीत्याvyāsaḥ ca akathayat prītyāи Вьяса рассказал с любовью; радостью
धर्म पुत्राय धीमतेdharma putrāya dhīmateмудрому сыну Дхармы; Юдхиштхире
सः एव अयम् मया तुभ्यम्saḥ eva ayam mayā tubhyamто самое это мной тебе; сейчас
आख्यातः प्रसृतः गुरोःākhyātaḥ prasṛtaḥ guroḥрассказано, исходящее от учителя; гуру
इत्थम् हि दुश्चरः धर्मःittham hi duścaraḥ dharmaḥтак ведь трудна для исполнения дхарма; тяжёлая
एष पार्थिव सत्तमeṣa pārthiva sattamaэта, лучший царей; царь
यथा एव त्वम्yathā eva tvamкак именно ты; так ты
तथा एव अन्येtathā eva anyeтак же и другие; люди
न भजन्ति विमोहिताःna bhajanti vimohitāḥне служат, будучи заблуждёнными; омрачёнными
कृष्णः एव हि लोकानाम्kṛṣṇaḥ eva hi lokānāmведь Кришна Сам для миров; существ
भावनः मोहनः तथाbhāvanaḥ mohanaḥ tathāсоздатель и вводящий в заблуждение; очарователь
संहार कारकः च एवsaṃhāra kārakaḥ ca evaи также творец свёртывания; уничтожения
कारणम् च विशाम् पतेkāraṇam ca viśām pateи причина, владыка людей; царь
अनुवाद

Джанамеджая спросил: «Как же вайкарический человек может прийти к Пурушоттаме?» Вайшампаяна ответил: «Соединившись с очень тонкой саттвой и с тремя слогами, недеятельный человек приходит к Пуруше, двадцать пятому принципу. Так санкхья, йога, ведийское араньяка и панчаратра являются одним целым и взаимными членами. Это дхарма эка́нтинов, имеющая Нараяну высшим Атманом. Как потоки воды, истекшие из океана, снова входят в тот же океан, так и эти великие потоки знания снова входят в Нараяну. Эта сатватская дхарма рассказана тебе, родственник Яду; исполняй её как положено, если можешь, Бхарата. Так благословенный Нарада рассказал моему учителю о непреходящей цели белых яти и эка́нтинов; Вьяса с любовью рассказал это мудрому сыну Дхармы, а я теперь рассказал тебе то же, исходящее от учителя. Эта дхарма действительно трудна для исполнения, лучший царей; поэтому, как ты, так и другие, будучи омрачены, не служат ей. Ведь Кришна Сам является для миров творцом, вводящим в заблуждение, причиной свёртывания и самой причиной всего, владыка людей».

संस्करण

7eafcf8ba30a · प्रकाशित 21 जून 2026, 8:58:30 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से