महाभारत
Sudarśana Conquers Death by Householder Dharma13.2.57-62
11729 / 15823
महाभारत · 13.2.57-62
देवनागरी

अथेध्मान् समुपादाय स पावकिर् उपागमत् ॥
मृत्युना रौद्रभावेन नित्यं बन्धुर् इवान्वितः ॥
ततस् त्व् आश्रमम् आगम्य स पावकसुतस् तदा ॥
ताम् आजुहावौघवतीं क्वासि यातेति चासकृत् ॥
तस्मै प्रतिवचः सा तु भर्त्रे न प्रददौ तदा ॥
कराभ्यां तेन विप्रेण स्पृष्टा भर्तृव्रता सती ॥
उच्छिष्टास्मीति मन्वाना लज्जिता भर्तुर् एव च ॥
तूष्णींभूताभवत् साध्वी न चोवाचाथ किं चन ॥
अथ तां पुनर् एवेदं प्रोवाच स सुदर्शनः ॥
क्व सा साध्वी क्व सा याता गरीयः किम् अतो मम ॥
पतिव्रता सत्यशीला नित्यं चैवार्जवे रता ॥
कथं न प्रत्युदेत्य् अद्य स्मयमाना यथा पुरा ॥

लिप्यंतरण (IAST)

athedhmān samupādāya sa pāvakir upāgamat ||
mṛtyunā raudrabhāvena nityaṃ bandhur ivānvitaḥ ||
tatas tv āśramam āgamya sa pāvakasutas tadā ||
tām ājuhāvaughavatīṃ kvāsi yāteti cāsakṛt ||
tasmai prativacaḥ sā tu bhartre na pradadau tadā ||
karābhyāṃ tena vipreṇa spṛṣṭā bhartṛvratā satī ||
ucchiṣṭāsmīti manvānā lajjitā bhartur eva ca ||
tūṣṇīṃbhūtābhavat sādhvī na covācātha kiṃ cana ||
atha tāṃ punar evedaṃ provāca sa sudarśanaḥ ||
kva sā sādhvī kva sā yātā garīyaḥ kim ato mama ||
pativratā satyaśīlā nityaṃ caivārjave ratā ||
kathaṃ na pratyudety adya smayamānā yathā purā ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
अथ इध्मान् समुपादायatha idhmān samupādāyaзатем, топливо взяв
सः पावकिः उपागमत्saḥ pāvakiḥ upāgamatтот сын Агни подошёл
मृत्युना रौद्रभावेनmṛtyunā raudrabhāvenaСмертью, грозной по природе
नित्यं बन्धुः इव अन्वितःnityaṃ bandhuḥ iva anvitaḥвсегда, словно родич, сопровождаемый
ततः तु आश्रमम् आगम्यtataḥ tu āśramam āgamyaтогда, к обители придя
सः पावकसुतः तदाsaḥ pāvakasutaḥ tadāтот сын Агни тогда
ताम् आजुहाव ओघवतींtām ājuhāva oghavatīṃеё позвал, Огхавати
क्व असि याता इतिkva asi yātā iti«где ты, куда ушла» — так
च असकृत्ca asakṛtи не раз
तस्मै प्रतिवचः सा तुtasmai prativacaḥ sā tuему ответа она же
भर्त्रे न प्रददौ तदाbhartre na pradadau tadāмужу не дала тогда
कराभ्यां तेन विप्रेणkarābhyāṃ tena vipreṇaруками тем брахманом
स्पृष्टा भर्तृव्रता सतीspṛṣṭā bhartṛvratā satīтронутая, верная мужу, целомудренная
उच्छिष्टा अस्मि इति मन्वानाucchiṣṭā asmi iti manvānā«осквернена я» — так помышляя
लज्जिता भर्तुः एव चlajjitā bhartuḥ eva caстыдящаяся мужа
तूष्णींभूता अभवत् साध्वीtūṣṇīṃbhūtā abhavat sādhvīбезмолвною стала добродетельная
न च उवाचna ca uvācaи не сказала
अथ किं चनatha kiṃ canaничего
अथ तां पुनर् एव इदंatha tāṃ punar eva idaṃзатем ей снова это
प्रोवाच सः सुदर्शनःprovāca saḥ sudarśanaḥсказал тот Сударшана
क्व सा साध्वीkva sā sādhvī«где та добродетельная
क्व सा याताkva sā yātāкуда ушла она
गरीयः किम् अतः ममgarīyaḥ kim ataḥ mamaчто мне дороже этого»
पतिव्रता सत्यशीलाpativratā satyaśīlāверная мужу, правдонравная
नित्यं च एव आर्जवे रताnityaṃ ca eva ārjave ratāи всегда в прямодушии радостная
कथं न प्रत्युदेति अद्यkathaṃ na pratyudeti adyaкак не выходит навстречу ныне
स्मयमाना यथा पुराsmayamānā yathā purāулыбаясь, как прежде
अनुवाद

«Затем, топливо взяв, тот сын Агни подошёл, Смертью, грозной по природе, всегда, словно родич, сопровождаемый. Тогда, к обители придя, тот сын Агни звал её, Огхавати, не раз: „Где ты, куда ушла?“ Но ему, мужу, ответа она тогда не дала: тронутая руками тем брахманом, верная мужу, целомудренная, „осквернена я“ — так помышляя, стыдясь мужа, добродетельная стала безмолвною и не сказала ничего. Затем снова это сказал ей тот Сударшана: „Где та добродетельная, куда ушла она, что мне дороже всего? Верная мужу, правдонравная, всегда радующаяся прямодушию, — как не выходит ныне навстречу, улыбаясь, как прежде?“».

संस्करण

e1eed4d6c8e0 · प्रकाशित 20 जून 2026, 7:05:00 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से