महाभारत
Marriage: The Forms of Wedding and the Gift of the Bride (Part 1)13.44.20-23
12132 / 15823
महाभारत · 13.44.20-23
देवनागरी

भीष्म उवाच
यत् किं चित् कर्म मानुष्यं संस्थानाय प्रकृष्यते ॥
मन्त्रवन् मन्त्रितं तस्य मृषावादस् तु पातकः ॥
भार्यापत्यृत्विगाचार्याः शिष्योपाध्याय एव च ॥
मृषोक्ते दण्डम् अर्हन्ति नेत्य् आहुर् अपरे जनाः ॥
न ह्य् अकामेन संवादं मनुर् एवं प्रशंसति ॥
अयशस्यम् अधर्म्यं च यन् मृषा धर्मकोपनम् ॥
नैकान्तदोष एकस्मिंस् तद् दानं नोपलभ्यते ॥
धर्मतो यां प्रयच्छन्ति यां च क्रीणन्ति भारत ॥

लिप्यंतरण (IAST)

bhīṣma uvāca
yat kiṃ cit karma mānuṣyaṃ saṃsthānāya prakṛṣyate ||
mantravan mantritaṃ tasya mṛṣāvādas tu pātakaḥ ||
bhāryāpatyṛtvigācāryāḥ śiṣyopādhyāya eva ca ||
mṛṣokte daṇḍam arhanti nety āhur apare janāḥ ||
na hy akāmena saṃvādaṃ manur evaṃ praśaṃsati ||
ayaśasyam adharmyaṃ ca yan mṛṣā dharmakopanam ||
naikāntadoṣa ekasmiṃs tad dānaṃ nopalabhyate ||
dharmato yāṃ prayacchanti yāṃ ca krīṇanti bhārata ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
यत् किं चित् कर्म मानुष्यंyat kiṃ cit karma mānuṣyaṃкакое бы человеческое дело
संस्थानाय प्रकृष्यतेsaṃsthānāya prakṛṣyateради завершения предпринимается
मन्त्रवत् मन्त्रितं तस्यmantravat mantritaṃ tasyaмантрами освящается его
मृषावादः तु पातकःmṛṣāvādaḥ tu pātakaḥложь же — грех
भार्यापत्यृत्विगाचार्याःbhāryāpatyṛtvigācāryāḥжена, дитя, ритвик, ачарья
शिष्योपाध्यायः एव चśiṣyopādhyāyaḥ eva caученик и упадхьяя
मृषोक्ते दण्डम् अर्हन्तिmṛṣokte daṇḍam arhantiво лжи, им сказанной, кары достойны
न इति आहुः अपरे जनाःna iti āhuḥ apare janāḥ«нет» — говорят иные люди
न हि अकामेन संवादंna hi akāmena saṃvādaṃибо не нежеланное соглашение
मनुः एवं प्रशंसतिmanuḥ evaṃ praśaṃsatiМану так одобряет
अयशस्यम् अधर्म्यं चayaśasyam adharmyaṃ caбесславное и беззаконное
यत् मृषा धर्मकोपनम्yat mṛṣā dharmakopanamчто ложь, дхарму гневящая
न एकान्तदोषः एकस्मिन्na ekāntadoṣaḥ ekasminне в одном лишь безусловная вина
तत् दानं न उपलभ्यतेtat dānaṃ na upalabhyateто (не всякое) даяние истинным обретается
धर्मतः यां प्रयच्छन्तिdharmataḥ yāṃ prayacchantiпо дхарме которую дают
यां च क्रीणन्ति भारतyāṃ ca krīṇanti bhārataи которую покупают, о Бхарата
अनुवाद

Бхишма сказал: «Какое бы человеческое дело ради завершения предпринимается, мантрами освящается его свершение; ложь же — грех. Жена, дитя, ритвик, ачарья, ученик и упадхьяя — во лжи, им сказанной, кары достойны; „нет“ — говорят иные люди. Ибо не нежеланное соглашение Ману так одобряет; бесславно и беззаконно, что ложь, дхарму гневящая. Не в одном лишь безусловная вина; то — не всякое даяние истинным обретается: по дхарме которую дают, и которую покупают, о Бхарата».

संस्करण

b947829a5f26 · प्रकाशित 20 जून 2026, 10:35:00 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से