महाभारत
The Honoring of Women: The Wife as Śrī13.46.1-5
12144 / 15823
महाभारत · 13.46.1-5
देवनागरी

भीष्म उवाच
प्राचेतसस्य वचनं कीर्तयन्ति पुराविदः ॥
यस्याः किं चिन् नाददते ज्ञातयो न स विक्रयः ॥
अर्हणं तत् कुमारीणाम् आनृशंस्यतमं च तत् ॥
सर्वं च प्रतिदेयं स्यात् कन्यायै तद् अशेषतः ॥
पितृभिर् भ्रातृभिश् चैव श्वशुरैर् अथ देवरैः ॥
पूज्या लालयितव्याश् च बहुकल्याणम् ईप्सुभिः ॥
यदि वै स्त्री न रोचेत पुमांसं न प्रमोदयेत् ॥
अमोदनात् पुनः पुंसः प्रजनं न प्रवर्धते ॥
पूज्या लालयितव्याश् च स्त्रियो नित्यं जनाधिप ॥
अपूजिताश् च यत्रैताः सर्वास् तत्राफलाः क्रियाः ॥
तदैव तत् कुलं नास्ति यदा शोचन्ति जामयः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

bhīṣma uvāca
prācetasasya vacanaṃ kīrtayanti purāvidaḥ ||
yasyāḥ kiṃ cin nādadate jñātayo na sa vikrayaḥ ||
arhaṇaṃ tat kumārīṇām ānṛśaṃsyatamaṃ ca tat ||
sarvaṃ ca pratideyaṃ syāt kanyāyai tad aśeṣataḥ ||
pitṛbhir bhrātṛbhiś caiva śvaśurair atha devaraiḥ ||
pūjyā lālayitavyāś ca bahukalyāṇam īpsubhiḥ ||
yadi vai strī na roceta pumāṃsaṃ na pramodayet ||
amodanāt punaḥ puṃsaḥ prajanaṃ na pravardhate ||
pūjyā lālayitavyāś ca striyo nityaṃ janādhipa ||
apūjitāś ca yatraitāḥ sarvās tatrāphalāḥ kriyāḥ ||
tadaiva tat kulaṃ nāsti yadā śocanti jāmayaḥ ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
प्राचेतसस्य वचनंprācetasasya vacanaṃПрачетасы слово
कीर्तयन्ति पुराविदःkīrtayanti purāvidaḥвозглашают знатоки древнего
यस्याः किं चित् न आददतेyasyāḥ kiṃ cit na ādadateу которой ничего не берут
ज्ञातयः न स विक्रयःjñātayaḥ na sa vikrayaḥродичи — не та продажа
अर्हणं तत् कुमारीणाम्arhaṇaṃ tat kumārīṇāmпочтение то девицам
आनृशंस्यतमं च तत्ānṛśaṃsyatamaṃ ca tatи наидобрейшее то
सर्वं च प्रतिदेयं स्यात्sarvaṃ ca pratideyaṃ syātи всё да отдаётся обратно
कन्यायै तत् अशेषतःkanyāyai tat aśeṣataḥдеве то без остатка
पितृभिः भ्रातृभिः च एवpitṛbhiḥ bhrātṛbhiḥ ca evaотцами, братьями
श्वशुरैः अथ देवरैःśvaśuraiḥ atha devaraiḥсвёкрами, деверями
पूज्याः लालयितव्याः चpūjyāḥ lālayitavyāḥ caчтимы и лелеемы
बहुकल्याणम् ईप्सुभिःbahukalyāṇam īpsubhiḥмногого блага желающими
यदि वै स्त्री न रोचेतyadi vai strī na rocetaесли жена не радуется
पुमांसं न प्रमोदयेत्pumāṃsaṃ na pramodayetмужчину не радует
अमोदनात् पुनः पुंसःamodanāt punaḥ puṃsaḥот нерадости же мужчины
प्रजनं न प्रवर्धतेprajanaṃ na pravardhateдеторождение не растёт
पूज्याः लालयितव्याः चpūjyāḥ lālayitavyāḥ caчтимы и лелеемы
स्त्रियः नित्यं जनाधिपstriyaḥ nityaṃ janādhipaжёны всегда, о владыка людей
अपूजिताः च यत्र एताःapūjitāḥ ca yatra etāḥа не почтены где они
सर्वाः तत्र अफलाः क्रियाःsarvāḥ tatra aphalāḥ kriyāḥвсе там бесплодны обряды
अनुवाद

Бхишма сказал: «Прачетасы слово возглашают знатоки древнего: у которой ничего не берут родичи — не та продажа. Почтение то девицам, и наидобрейшее то; и всё да отдаётся обратно деве то без остатка. Отцами, братьями, свёкрами, деверями чтимы и лелеемы да будут жёны желающими многого блага. Если жена не радуется, мужчину не радует; от нерадости же мужчины деторождение не растёт. Чтимы и лелеемы жёны всегда, о владыка людей; а не почтены где они — все там бесплодны обряды».

संस्करण

64ea52ce058a · प्रकाशित 20 जून 2026, 10:45:00 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से