अयाज्यं क्षत्रियो व्रात्यं सूतं स्तोमक्रियापरम् ॥
वैश्यो वैदेहकं चापि मौद्गल्यम् अपवर्जितम् ॥
शूद्रश् चण्डालम् अत्युग्रं वध्यघ्नं बाह्यवासिनम् ॥
ब्राह्मण्यां संप्रजायन्त इत्य् एते कुलपांसनाः ॥
एते मतिमतां श्रेष्ठ वर्णसंकरजाः प्रभो ॥
बन्दी तु जायते वैश्यान् मागधो वाक्यजीवनः ॥
शूद्रान् निषादो मत्स्यघ्नः क्षत्रियायां व्यतिक्रमात् ॥
शूद्राद् आयोगवश् चापि वैश्यायां ग्रामधर्मिणः ॥
ब्राह्मणैर् अप्रतिग्राह्यस् तक्षा स वनजीवनः ॥
ayājyaṃ kṣatriyo vrātyaṃ sūtaṃ stomakriyāparam ||
vaiśyo vaidehakaṃ cāpi maudgalyam apavarjitam ||
śūdraś caṇḍālam atyugraṃ vadhyaghnaṃ bāhyavāsinam ||
brāhmaṇyāṃ saṃprajāyanta ity ete kulapāṃsanāḥ ||
ete matimatāṃ śreṣṭha varṇasaṃkarajāḥ prabho ||
bandī tu jāyate vaiśyān māgadho vākyajīvanaḥ ||
śūdrān niṣādo matsyaghnaḥ kṣatriyāyāṃ vyatikramāt ||
śūdrād āyogavaś cāpi vaiśyāyāṃ grāmadharmiṇaḥ ||
brāhmaṇair apratigrāhyas takṣā sa vanajīvanaḥ ||
«К жертве негодного, вратью, кшатрий на брахманке рождает суту, в хвалебных гимнах усердного; вайшья — вайдехаку, маудгальи лишённого; шудра — чандалу преужасного, казнящего осуждённых, вне селенья живущего: на брахманке рождаются — так эти родов осквернители. Бард же рождается от вайшьи — магадха, речью живущий; от шудры — нишада, рыбобой, на кшатрийке, от нарушения. От шудры — айогава, на вайшьянке, сельского ремесла; брахманами неприемлемый для даров, плотник он, лесом живущий».
c67c400c635b · प्रकाशित 20 जून 2026, 10:55:00 pm UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Здесь дана старинная роспись «обратных» (pratiloma) браков и их потомства — сута, вайдехака, чандала, магадха, нишада, айогава, — с их ремёслами: сказитель, рыбак, плотник, лесовик. Знаменательно, что это не приговор человеческой ценности, а описание занятий и общинного устройства древнего общества; многие из этих родов в самом эпосе явлены достойными — таков сута Санджая, мудрый вестник. Должно читать этот разряд как историческую карту сословий своего времени, помня, что подлинное достоинство, как покажет конец главы, определяется не рождением, а делами.