इत्य् एवं चिन्तयानः स विदितश् च्यवनस्य वै ॥
संप्रेक्ष्योवाच स नृपं क्षिप्रम् आगम्यताम् इति ॥
इत्य् उक्तः सहभार्यस् तम् अभ्यगच्छन् महामुनिम् ॥
शिरसा वन्दनीयं तम् अवन्दत स पार्थिवः ॥
तस्याशिषः प्रयुज्याथ स मुनिस् तं नराधिपम् ॥
निषीदेत्य् अब्रवीद् धीमान् सान्त्वयन् पुरुषर्षभ ॥
ततः प्रकृतिम् आपन्नो भार्गवो नृपते नृपम् ॥
उवाच श्लक्ष्णया वाचा तर्पयन्न् इव भारत ॥
राजन् सम्यग् जितानीह पञ्च पञ्चसु यत् त्वया ॥
मनःषष्ठानीन्द्रियाणि कृच्छ्रान् मुक्तो ऽसि तेन वै ॥
ity evaṃ cintayānaḥ sa viditaś cyavanasya vai ||
saṃprekṣyovāca sa nṛpaṃ kṣipram āgamyatām iti ||
ity uktaḥ sahabhāryas tam abhyagacchan mahāmunim ||
śirasā vandanīyaṃ tam avandata sa pārthivaḥ ||
tasyāśiṣaḥ prayujyātha sa munis taṃ narādhipam ||
niṣīdety abravīd dhīmān sāntvayan puruṣarṣabha ||
tataḥ prakṛtim āpanno bhārgavo nṛpate nṛpam ||
uvāca ślakṣṇayā vācā tarpayann iva bhārata ||
rājan samyag jitānīha pañca pañcasu yat tvayā ||
manaḥṣaṣṭhānīndriyāṇi kṛcchrān mukto 'si tena vai ||
Бхишма сказал: «Так размышляющий, он ведом Чьяване ведь; взглянув, сказал тому царю: „Скоро да придёшь“. Так сказанный, с женою, к нему подошёл, великому мудрецу; главою чтимого его почтил тот царь. Ему благословения изрекши, тот мудрец тому царю „садись“ сказал, мудрый, утешая, о бык среди мужей. Затем в обычное состояние пришедший Бхаргава, о владыка, царю сказал мягким голосом, словно ублажая, о Бхарата». Чьявана сказал: «О царь, вполне покорены пять в пяти что тобою — с умом-шестым чувства; от беды избавлен ты тем».
9b5a9e8f1a69 · प्रकाशित 20 जून 2026, 11:25:00 pm UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Мудрец открывает наконец смысл всего испытания: «ты вполне покорил пять чувств в пяти их предметах, с умом-шестым, — тем и избавлен от беды». Знаменательно, что подлинною ареною был не двор и не дорога, а внутренний человек: проверялось владение чувствами и умом. Не богатством откупился царь и не силою отбился, а тем, что не дал ни гневу, ни вожделению, ни нетерпению возмутить душу. Так являет себя сердце дхармы: победа над собою выше всех побед, и кто обуздал шесть (чувства и ум), тот воистину свободен — его уже не сломить никакому внешнему гнёту.