मनुर् उवाच
अत्राप्य् उदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम् ॥
शुक्रस्य च बलेश् चैव संवादं वै समागमे ॥
बलेर् वैरोचनस्येह त्रैलोक्यम् अनुशासतः ॥
समीपम् आजगामाशु शुक्रो भृगुकुलोद्वहः ॥
तम् अर्घ्यादिभिर् अभ्यर्च्य भार्गवं सो ऽसुराधिपः ॥
निषसादासने पश्चाद् विधिवद् भूरिदक्षिणः ॥
कथेयम् अभवत् तत्र या त्वया परिकीर्तिता ॥
सुमनोधूपदीपानां संप्रदाने फलं प्रति ॥
ततः पप्रच्छ दैत्येन्द्रः कवीन्द्रं प्रश्नम् उत्तमम् ॥
सुमनोधूपदीपानां किं फलं ब्रह्मवित्तम ॥
प्रदानस्य द्विजश्रेष्ठ तद् भवान् वक्तुम् अर्हति ॥
शुक्र उवाच
तपः पूर्वं समुत्पन्नं धर्मस् तस्माद् अनन्तरम् ॥
एतस्मिन्न् अन्तरे चैव वीरुदोषध्य एव च ॥
सोमस्यात्मा च बहुधा संभूतः पृथिवीतले ॥
अमृतं च विषं चैव याश् चान्यास् तुल्यजातयः ॥
manur uvāca
atrāpy udāharantīmam itihāsaṃ purātanam ||
śukrasya ca baleś caiva saṃvādaṃ vai samāgame ||
baler vairocanasyeha trailokyam anuśāsataḥ ||
samīpam ājagāmāśu śukro bhṛgukulodvahaḥ ||
tam arghyādibhir abhyarcya bhārgavaṃ so 'surādhipaḥ ||
niṣasādāsane paścād vidhivad bhūridakṣiṇaḥ ||
katheyam abhavat tatra yā tvayā parikīrtitā ||
sumanodhūpadīpānāṃ saṃpradāne phalaṃ prati ||
tataḥ papraccha daityendraḥ kavīndraṃ praśnam uttamam ||
sumanodhūpadīpānāṃ kiṃ phalaṃ brahmavittama ||
pradānasya dvijaśreṣṭha tad bhavān vaktum arhati ||
śukra uvāca
tapaḥ pūrvaṃ samutpannaṃ dharmas tasmād anantaram ||
etasminn antare caiva vīrudoṣadhya eva ca ||
somasyātmā ca bahudhā saṃbhūtaḥ pṛthivītale ||
amṛtaṃ ca viṣaṃ caiva yāś cānyās tulyajātayaḥ ||
Ману сказал: «Здесь же приводят это древнее сказание — Шукры и Бали беседу при встрече. К Бали, Вайрочане, тут, тремя мирами правящему, вблизи пришёл скоро Шукра, опора рода Бхригу. Его аргхьей и прочим почтив, Бхаргаву, тот владыка асуров воссел на сиденье затем, по уставу, щедрый на дары. Беседа эта была там, какая тобою поведана, — цветов, благовоний, светильников в даянии о плоде. Тогда спросил владыка дайтьев владыку поэтов вопрос высший: „Цветов, благовоний, светильников что плод, о лучший знаток Брахмана?“». Шукра сказал: «Подвиг прежде возник, дхарма после того; в этот промежуток же травы и растения, Сомы суть многообразно возникла на земле, — амрита и яд, и какие другие подобные роды».
2cc611440db7 · प्रकाशित 21 जून 2026, 3:20:00 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Предание углубляется ещё на одну ступень: Ману отсылает к беседе наставника асуров Шукры с царём Бали, владыкою трёх миров. Знаменательна почтительность могучего Бали к мудрецу — он чтит пришедшего Шукру аргхьей и дарами, и лишь потом смиренно вопрошает. Так и властелин вселенной склоняется пред знанием. Шукра же начинает ответ от самых истоков мира: прежде возник подвиг (tapas), затем дхарма, а между ними — травы и растения, многообразное воплощение сущности Сомы, и в них — и нектар, и яд. Тем закладывается основа учения о цветах: всё растущее несёт в себе двойственную природу, и мудрость в том, чтобы из животворного, а не губительного, слагать приношение богам.