महाभारत
Dharma and Adharma: The Deeds, Words, and Thoughts That Lead to Heaven (Part 1)13.132.40-46
12726 / 15823
महाभारत · 13.132.40-46
देवनागरी

उमोवाच
महान् मे संशयः कश् चिन् मर्त्यान् प्रति महेश्वर ॥
तस्मात् तं नैपुणेनाद्य ममाख्यातुं त्वम् अर्हसि ॥
केनायुर् लभते दीर्घं कर्मणा पुरुषः प्रभो ॥
तपसा वापि देवेश केनायुर् लभते महत् ॥
क्षीणायुः केन भवति कर्मणा भुवि मानवः ॥
विपाकं कर्मणां देव वक्तुम् अर्हस्य् अनिन्दित ॥
अपरे च महाभोगा मन्दभोगास् तथापरे ॥
अकुलीनास् तथा चान्ये कुलीनाश् च तथापरे ॥
दुर्दर्शाः के चिद् आभान्ति नराः काष्ठमया इव ॥
प्रियदर्शास् तथा चान्ये दर्शनाद् एव मानवाः ॥
दुष्प्रज्ञाः के चिद् आभान्ति के चिद् आभान्ति पण्डिताः ॥
महाप्रज्ञास् तथैवान्ये ज्ञानविज्ञानदर्शिनः ॥
अल्पाबाधास् तथा के चिन् महाबाधास् तथापरे ॥
दृश्यन्ते पुरुषा देव तन् मे शंसितुम् अर्हसि ॥

लिप्यंतरण (IAST)

umovāca
mahān me saṃśayaḥ kaś cin martyān prati maheśvara ||
tasmāt taṃ naipuṇenādya mamākhyātuṃ tvam arhasi ||
kenāyur labhate dīrghaṃ karmaṇā puruṣaḥ prabho ||
tapasā vāpi deveśa kenāyur labhate mahat ||
kṣīṇāyuḥ kena bhavati karmaṇā bhuvi mānavaḥ ||
vipākaṃ karmaṇāṃ deva vaktum arhasy anindita ||
apare ca mahābhogā mandabhogās tathāpare ||
akulīnās tathā cānye kulīnāś ca tathāpare ||
durdarśāḥ ke cid ābhānti narāḥ kāṣṭhamayā iva ||
priyadarśās tathā cānye darśanād eva mānavāḥ ||
duṣprajñāḥ ke cid ābhānti ke cid ābhānti paṇḍitāḥ ||
mahāprajñās tathaivānye jñānavijñānadarśinaḥ ||
alpābādhās tathā ke cin mahābādhās tathāpare ||
dṛśyante puruṣā deva tan me śaṃsitum arhasi ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
महान् मे संशयः कः चित्mahān me saṃśayaḥ kaḥ citвеликое у меня сомнение некое
मर्त्यान् प्रति महेश्वरmartyān prati maheśvaraо смертных, о Махешвара
तस्मात् तं नैपुणेन अद्यtasmāt taṃ naipuṇena adyaпотому его в точности ныне
मम आख्यातुं त्वम् अर्हसिmama ākhyātuṃ tvam arhasiмне поведать ты изволь
केन आयुः लभते दीर्घंkena āyuḥ labhate dīrghaṃчем жизнь обретает долгую
कर्मणा पुरुषः प्रभोkarmaṇā puruṣaḥ prabhoдеянием человек, о владыка
तपसा वा अपि देवेशtapasā vā api deveśaподвигом ли, богов владыка
केन आयुः लभते महत्kena āyuḥ labhate mahatчем жизнь обретает великую
क्षीणायुः केन भवतिkṣīṇāyuḥ kena bhavatiкороткожизненным чем бывает
कर्मणा भुवि मानवःkarmaṇā bhuvi mānavaḥдеянием на земле человек
विपाकं कर्मणां देवvipākaṃ karmaṇāṃ devaсозревание деяний, о бог
वक्तुम् अर्हसि अनिन्दितvaktum arhasi aninditaповедать изволь, безупречный
अपरे च महाभोगाःapare ca mahābhogāḥиные многонаслаждающиеся
मन्दभोगाः तथा अपरेmandabhogāḥ tathā apareмалонаслаждающиеся также иные
अकुलीनाः तथा च अन्येakulīnāḥ tathā ca anyeбезродные также иные
कुलीनाः च तथा अपरेkulīnāḥ ca tathā apareродовитые также иные
दुर्दर्शाः के चित् आभान्तिdurdarśāḥ ke cit ābhāntiбезобразными некие являются
नराः काष्ठमयाः इवnarāḥ kāṣṭhamayāḥ ivaлюди, как деревянные
प्रियदर्शाः तथा च अन्येpriyadarśāḥ tathā ca anyeприятные видом также иные
दर्शनात् एव मानवाःdarśanāt eva mānavāḥс первого взгляда милые, люди
दुष्प्रज्ञाः के चित् आभान्तिduṣprajñāḥ ke cit ābhāntiскудоумными некие являются
के चित् आभान्ति पण्डिताःke cit ābhānti paṇḍitāḥнекие являются учёными
महाप्रज्ञाः तथा एव अन्येmahāprajñāḥ tathā eva anyeмногомудрые также иные
ज्ञानविज्ञानदर्शिनःjñānavijñānadarśinaḥзнание-ведение зрящие
अल्पाबाधाः तथा के चित्alpābādhāḥ tathā ke citмалонедужные также некие
महाबाधाः तथा अपरेmahābādhāḥ tathā apareмногонедужные также иные
दृश्यन्ते पुरुषाः देवdṛśyante puruṣāḥ devaвидятся люди, о бог
तत् मे शंसितुम् अर्हसिtat me śaṃsitum arhasiто мне поведать изволь
अनुवाद

Ума сказала: «Великое у меня сомнение некое о смертных, о Махешвара; потому его в точности ныне мне поведать ты изволь. Чем жизнь обретает долгую деянием человек, о владыка, подвигом ли, богов владыка, чем жизнь обретает великую? Короткожизненным чем бывает деянием на земле человек? Созревание деяний, о бог, поведать изволь, безупречный. Иные многонаслаждающиеся, малонаслаждающиеся также иные, безродные также иные, родовитые также иные. Безобразными некие являются люди, как деревянные; приятные видом также иные, с первого взгляда милые, люди. Скудоумными некие являются, некие являются учёными, многомудрые также иные, знание-ведение зрящие. Малонедужные также некие, многонедужные также иные видятся люди, о бог; то мне поведать изволь».

संस्करण

1adea12ecbaf · प्रकाशित 22 जून 2026, 5:55:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से