महाभारत
The mace-fight: the Vṛṣṇis destroy one another16.4.19-23
15744 / 15823
महाभारत · 16.4.19-23
देवनागरी

ततः परमसंक्रुद्धः कृतवर्मा तम् अब्रवीत् ॥
निर्दिशन्न् इव सावज्ञं तदा सव्येन पाणिना ॥
भूरिश्रवाश् छिन्नबाहुर् युद्धे प्रायगतस् त्वया ॥
वधेन सुनृशंसेन कथं वीरेण पातितः ॥
इति तस्य वचः श्रुत्वा केशवः परवीरहा ॥
तिर्यक् सरोषया दृष्ट्या वीक्षां चक्रे स मन्युमान् ॥
मणिः स्यमन्तकश् चैव यः स सत्राजितो ऽभवत् ॥
तां कथां स्मारयाम् आस सात्यकिर् मधुसूदनम् ॥
तच् छ्रुत्वा केशवस्याङ्कम् अगमद् रुदती तदा ॥
सत्यभामा प्रकुपिता कोपयन्ती जनार्दनम् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

tataḥ paramasaṃkruddhaḥ kṛtavarmā tam abravīt ||
nirdiśann iva sāvajñaṃ tadā savyena pāṇinā ||
bhūriśravāś chinnabāhur yuddhe prāyagatas tvayā ||
vadhena sunṛśaṃsena kathaṃ vīreṇa pātitaḥ ||
iti tasya vacaḥ śrutvā keśavaḥ paravīrahā ||
tiryak saroṣayā dṛṣṭyā vīkṣāṃ cakre sa manyumān ||
maṇiḥ syamantakaś caiva yaḥ sa satrājito 'bhavat ||
tāṃ kathāṃ smārayām āsa sātyakir madhusūdanam ||
tac chrutvā keśavasyāṅkam agamad rudatī tadā ||
satyabhāmā prakupitā kopayantī janārdanam ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
ततः परमसंक्रुद्धःtataḥ paramasaṃkruddhaḥthen, exceedingly enraged
कृतवर्मा तम् अब्रवीत्kṛtavarmā tam abravītKṛtavarmā spoke to him
निर्दिशन्न् इव सावज्ञम्nirdiśann iva sāvajñampointing contemptuously
तदा सव्येन पाणिनाtadā savyena pāṇināthen with his left hand
भूरिश्रवाश् छिन्नबाहुःbhūriśravāś chinnabāhuḥBhūriśravas, with arm severed
युद्धे प्रायगतस् त्वयाyuddhe prāyagatas tvayāin battle, resorting to a fast unto death, by you
वधेन सुनृशंसेनvadhena sunṛśaṃsenaby a killing most cruel
कथं वीरेण पातितःkathaṃ vīreṇa pātitaḥhow, by a pretended hero, was he struck down
इति तस्य वचः श्रुत्वाiti tasya vacaḥ śrutvāhearing those words of his
केशवः परवीरहाkeśavaḥ paravīrahāKeśava, slayer of enemy heroes
तिर्यक् सरोषया दृष्ट्याtiryak saroṣayā dṛṣṭyāsideways, with a wrathful gaze
वीक्षां चक्रे स मन्युमान्vīkṣāṃ cakre sa manyumānlooked, enraged
मणिः स्यमन्तकश् चैवmaṇiḥ syamantakaś caivaand the gem Syamantaka
यः स सत्राजितो ऽभवत्yaḥ sa satrājito 'bhavatwhich belonged to Satrājit
तां कथां स्मारयाम् आसtāṃ kathāṃ smārayām āsathat tale he recalled
सात्यकिर् मधुसूदनम्sātyakir madhusūdanamSātyaki to Madhusūdana
तच् छ्रुत्वा केशवस्याङ्कम्tac chrutvā keśavasyāṅkamhearing that, onto the lap of Keśava
अगमद् रुदती तदाagamad rudatī tadāshe came, weeping, then
सत्यभामा प्रकुपिताsatyabhāmā prakupitāSatyabhāmā, enraged
कोपयन्ती जनार्दनम्kopayantī janārdanaminflaming Janārdana
अनुवाद

Then exceedingly enraged, Kṛtavarmā spoke to him, pointing contemptuously with his left hand: "Bhūriśravas, his arm already severed, had resorted to a fast unto death in battle — how was he then struck down by you, who call yourself a hero, by so cruel a killing?" Hearing those words, Keśava, slayer of enemy heroes, gazed sidelong with a wrathful eye, filled with indignation. And Sātyaki recalled to Madhusūdana the tale of the Syamantaka gem that had belonged to Satrājit. Hearing this, Satyabhāmā then came weeping onto the lap of Keśava, enraged, inflaming Janārdana.

संस्करण

bdb45ff76b2e · प्रकाशित 21 जून 2026, 1:15:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से