महाभारत
The vision of hell and Yudhisthira's compassion18.2.16-25
15808 / 15823
महाभारत · 18.2.16-25
देवनागरी

अग्रतो देवदूतस् तु ययौ राजा च पृष्ठतः ॥
पन्थानम् अशुभं दुर्गं सेवितं पापकर्मभिः ॥
तमसा संवृतं घोरं केशशैवलशाद्वलम् ॥
युक्तं पापकृतां गन्धैर् मांसशोणितकर्दमम् ॥
दंशोत्थानं सझिल्लीकं मक्षिकामशकावृतम् ॥
इतश् चेतश् च कुणपैः समन्तात् परिवारितम् ॥
अस्थिकेशसमाकीर्णं कृमिकीटसमाकुलम् ॥
ज्वलनेन प्रदीप्तेन समन्तात् परिवेष्टितम् ॥
अयोमुखैश् च काकोलैर् गृध्रैश् च समभिद्रुतम् ॥
सूचीमुखैस् तथा प्रेतैर् विन्ध्यशैलोपमैर् वृतम् ॥
मेदोरुधिरयुक्तैश् च छिन्नबाहूरुपाणिभिः ॥
निकृत्तोदरपादैश् च तत्र तत्र प्रवेरितैः ॥
स तत् कुणपदुर्गन्धम् अशिवं रोमहर्षणम् ॥
जगाम राजा धर्मात्मा मध्ये बहु विचिन्तयन् ॥
ददर्शोष्णोदकैः पूर्णां नदीं चापि सुदुर्गमाम् ॥
असिपत्रवनं चैव निशितक्षुरसंवृतम् ॥
करम्भवालुकास् तप्ता आयसीश् च शिलाः पृथक् ॥
लोहकुम्भीश् च तैलस्य क्वाथ्यमानाः समन्ततः ॥
कूटशाल्मलिकं चापि दुस्पर्शं तीक्ष्णकण्टकम् ॥
ददर्श चापि कौन्तेयो यातनाः पापकर्मिणाम् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

agrato devadūtas tu yayau rājā ca pṛṣṭhataḥ ||
panthānam aśubhaṃ durgaṃ sevitaṃ pāpakarmabhiḥ ||
tamasā saṃvṛtaṃ ghoraṃ keśaśaivalaśādvalam ||
yuktaṃ pāpakṛtāṃ gandhair māṃsaśoṇitakardamam ||
daṃśotthānaṃ sajhillīkaṃ makṣikāmaśakāvṛtam ||
itaś cetaś ca kuṇapaiḥ samantāt parivāritam ||
asthikeśasamākīrṇaṃ kṛmikīṭasamākulam ||
jvalanena pradīptena samantāt pariveṣṭitam ||
ayomukhaiś ca kākolair gṛdhraiś ca samabhidrutam ||
sūcīmukhais tathā pretair vindhyaśailopamair vṛtam ||
medorudhirayuktaiś ca chinnabāhūrupāṇibhiḥ ||
nikṛttodarapādaiś ca tatra tatra praveritaiḥ ||
sa tat kuṇapadurgandham aśivaṃ romaharṣaṇam ||
jagāma rājā dharmātmā madhye bahu vicintayan ||
dadarśoṣṇodakaiḥ pūrṇāṃ nadīṃ cāpi sudurgamām ||
asipatravanaṃ caiva niśitakṣurasaṃvṛtam ||
karambhavālukās taptā āyasīś ca śilāḥ pṛthak ||
lohakumbhīś ca tailasya kvāthyamānāḥ samantataḥ ||
kūṭaśālmalikaṃ cāpi dusparśaṃ tīkṣṇakaṇṭakam ||
dadarśa cāpi kaunteyo yātanāḥ pāpakarmiṇām ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
अग्रतोagratoвпереди; перед собой
देवदूतस्devadūtasпосланник богов; небесный вестник
तुtuже; но
ययौyayauшёл; двинулся
राजाrājāцарь
caи; также
पृष्ठतःpṛṣṭhataḥпозади; за спиной
पन्थानम्panthānamпуть; дорогу
अशुभंaśubhaṃнеблагое; дурное
दुर्गंdurgaṃтруднопроходимый; ужасный
सेवितंsevitaṃпосещаемый; населённый
पापकर्मभिःpāpakarmabhiḥкарма; деяние
तमसाtamasāтьмой; мраком
संवृतंsaṃvṛtaṃскрытое, окружённое
घोरंghoraṃстрашное
केशशैवलशाद्वलम्keśaśaivalaśādvalamс волосами как мхом и травой; покрытый волосами, словно водорослями
युक्तंyuktaṃподходящее
पापकृतांpāpakṛtāṃзлодеев; совершителей греха
गन्धैर्gandhairзапах; аромат
मांसशोणितकर्दमम्māṃsaśoṇitakardamamс грязью из мяса и крови; полный мясо-кровавой грязи
दंशोत्थानंdaṃśotthānaṃместо оводов; полное жалящих насекомых
सझिल्लीकंsajhillīkaṃсо стрекотанием насекомых; полный цикад
मक्षिकामशकावृतम्makṣikāmaśakāvṛtamжелание; наслаждение
इतश्itaśотсюда; с этой стороны
चेतश्cetaśи туда; в разные стороны
caи; также
कुणपैःkuṇapaiḥтрупами; мертвечиной
समन्तात्samantātсо всех сторон; отовсюду
परिवारितम्parivāritamокружённого; обступленного
अस्थिकेशसमाकीर्णंasthikeśasamākīrṇaṃусыпанный костями и волосами; полный костей и волос
कृमिकीटसमाकुलम्kṛmikīṭasamākulamкишащий червями и насекомыми; полный червей и жуков
ज्वलनेनjvalanenaогнём; пламенем
प्रदीप्तेनpradīptenaпылающим; ярко горящим
समन्तात्samantātсо всех сторон; отовсюду
परिवेष्टितम्pariveṣṭitamокружённый; обступленный
अयोमुखैश्ayomukhaiśс железными клювами; железноротыми
caи; также
काकोलैर्kākolairворонами; чёрными воронами
गृध्रैश्gṛdhraiśстервятниками; хищными птицами
caи; также
समभिद्रुतम्samabhidrutamатакованный; окружённый налётом
सूचीमुखैस्sūcīmukhaisс игольчатыми клювами; остроклювыми
तथाtathāтак; также
प्रेतैर्pretairпретами; духами умерших
विन्ध्यशैलोपमैर्vindhyaśailopamairподобными горам Виндхья; словно горные хребты Виндхья
वृतम्vṛtamокружённое; покрытое
मेदोरुधिरयुक्तैश्medorudhirayuktaiśсмешанными с жиром и кровью; полными жира и крови
caи; также
छिन्नबाहूरुपाणिभिःchinnabāhūrupāṇibhiḥс отсечёнными руками, бёдрами и кистями; с рассечёнными членами
निकृत्तोदरपादैश्nikṛttodarapādaiśс отсечёнными животами и ногами; с рассечёнными животами и стопами
caи; также
तत्रtatraтам; в том месте
तत्रtatraтам; в том месте
प्रवेरितैःpraveritaiḥдвижимыми; увлекаемыми
saон; тот
तत्tatто; это
कुणपदुर्गन्धम्kuṇapadurgandhamзапах; аромат
अशिवंaśivaṃнеблагое; ужасное
रोमहर्षणम्romaharṣaṇamрадость; ликование
जगामjagāmaушёл; удалился; отправился
राजाrājāцарь
धर्मात्माdharmātmāправедный; дхармичный
मध्येmadhyeпосреди
बहुbahuмного; многое
विचिन्तयन्vicintayanразмышляя; обдумывая
ददर्शोष्णोदकैःdadarśoṣṇodakaiḥувидел с горячими водами; увидел полную кипятка
पूर्णांpūrṇāṃполную; наполненную
नदींnadīṃреку; поток
चापिcāpiи также; даже
सुदुर्गमाम्sudurgamāmочень труднопроходимую; крайне тяжёлую для прохода
असिपत्रवनंasipatravanaṃлес меч-листьев; лес с листьями-мечами
चैवcaivaи именно; и также
निशितक्षुरसंवृतम्niśitakṣurasaṃvṛtamпокрытый острыми бритвами; усеянный отточенными лезвиями
करम्भवालुकास्karambhavālukāsраскалённые пески; горячие песчаные россыпи
तप्ताtaptāбудет мучиться; будет жечься; пострадает
आयसीश्āyasīśжелезные; сделанные из железа
caи; также
शिलाःśilāḥкамень; скала
पृथक्pṛthakотдельно
लोहकुम्भीश्lohakumbhīśжелезные котлы; адские котлы
caи; также
तैलस्यtailasyaмасло; елей
क्वाथ्यमानाःkvāthyamānāḥкипящие; варимые
समन्ततःsamantataḥсо всех сторон
कूटशाल्मलिकंkūṭaśālmalikaṃшалмали; колючее дерево
चापिcāpiи также; даже
दुस्पर्शंdusparśaṃтруднокасаемое; мучительное
तीक्ष्णकण्टकम्tīkṣṇakaṇṭakamс острыми колючками; усеянный острыми шипами
ददर्शdadarśaувидел; созерцал
चापिcāpiи также; даже
कौन्तेयोkaunteyoКаунтея
यातनाःyātanāḥмучения; страдания
पापकर्मिणाम्pāpakarmiṇāmкарма; деяние
अनुवाद

Посланник богов шёл впереди, а царь позади, по неблагому, трудному пути, которым ходят люди дурных дел. Он был покрыт тьмой, страшен, заросший волосами как тиной и травой, наполненный запахами грешников, грязью мяса и крови; место оводов, со сверчками, покрытое мухами и комарами, окружённое со всех сторон трупами туда и сюда; усыпанное костями и волосами, переполненное червями и насекомыми, со всех сторон обложенное пылающим огнём; на него налетали вороны с железными клювами и грифы, и он был окружён иглоносыми претами, подобными горам Виндхья. Там и тут были разбросаны тела с жиром и кровью, с отсечёнными руками, бёдрами и кистями, с рассечёнными животами и ногами. Праведный царь шёл среди этого трупного зловония, неблагого и волосы дыбом поднимающего, много размышляя. Он увидел реку, полную горячих вод, труднопроходимую, и лес меч-листьев, окружённый острыми бритвами; раскалённые пески, железные камни по отдельности, железные котлы с кипящим маслом повсюду; и колючий шалмали, трудный для прикосновения, с острыми шипами. Каунтея увидел мучения людей дурных дел.

संस्करण

501f1ab974b0 · प्रकाशित 21 जून 2026, 3:51:54 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से