नारद पुराण
Keśidhvaja and Khāṇḍikya: the teacher's fee46.19-27
469 / 1701
Linuxपन्ने पलटें
नारद पुराण · 46.19-27

Sanandana

देवनागरी

वसंति तत्र भूतानि भूतात्मन्यखिलात्मनि ॥ सर्वभूतेष्वशेषेषु वकारार्थस्ततोऽव्ययः
एवमेव महाशब्दो भगवानिति सत्तम ॥ परमब्रह्मभूतस्य वासुदेवस्य नान्यगः
तत्र पूज्यपदार्थोक्तिः परिभाषासमन्वितः ॥ शब्दोऽयं नोपचारेण चान्यत्र ह्युपचारतः
उत्पत्तिं प्रलयं चैव भूतानामागतिं गतिम् ॥ वेत्ति विद्यामविद्यां च स वाच्यो भगवानिति
ज्ञानशक्तिबलैश्वर्यवीर्यतेजांस्यशेषतः ॥ भगवच्छब्दवाच्यानि विना हेयैर्गुणादिभिः
सर्वाणि तत्र भूतानि वसंति परमात्मनि ॥ भूतेषु वसनादेव वासुदेवस्ततः स्मृतः
खांडिक्यं जनकं प्राह पृष्टः केशिध्वजः पुरा ॥ नामव्याख्यामनंतस्य वासुदेवस्य तत्त्वतः
भूतेषु वसते सोंऽतर्वसंत्यत्र च तानि यत् ॥ धाता विधाता जगतां वासुदेवस्ततः प्रभुः
स सर्वभूतप्रकृतिं विकारं गुणादिदोषांश्च मुने व्यतीतः ॥ अतीतसर्वावरणोऽखिलात्मा तेनास्तृतं यद्भुवनांतरालम्

लिप्यंतरण (IAST)

vasaṃti tatra bhūtāni bhūtātmanyakhilātmani || sarvabhūteṣvaśeṣeṣu vakārārthastato'vyayaḥ
evameva mahāśabdo bhagavāniti sattama || paramabrahmabhūtasya vāsudevasya nānyagaḥ
tatra pūjyapadārthoktiḥ paribhāṣāsamanvitaḥ || śabdo'yaṃ nopacāreṇa cānyatra hyupacārataḥ
utpattiṃ pralayaṃ caiva bhūtānāmāgatiṃ gatim || vetti vidyāmavidyāṃ ca sa vācyo bhagavāniti
jñānaśaktibalaiśvaryavīryatejāṃsyaśeṣataḥ || bhagavacchabdavācyāni vinā heyairguṇādibhiḥ
sarvāṇi tatra bhūtāni vasaṃti paramātmani || bhūteṣu vasanādeva vāsudevastataḥ smṛtaḥ
khāṃḍikyaṃ janakaṃ prāha pṛṣṭaḥ keśidhvajaḥ purā || nāmavyākhyāmanaṃtasya vāsudevasya tattvataḥ
bhūteṣu vasate soṃ'tarvasaṃtyatra ca tāni yat || dhātā vidhātā jagatāṃ vāsudevastataḥ prabhuḥ
sa sarvabhūtaprakṛtiṃ vikāraṃ guṇādidoṣāṃśca mune vyatītaḥ || atītasarvāvaraṇo'khilātmā tenāstṛtaṃ yadbhuvanāṃtarālam

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
वसंतिvasaṃtiобитают
तत्रtatraтам
भूतानिbhūtāniсущества
भूतात्मन्यखिलात्मनिbhūtātmanyakhilātmaniв душе существ, во всеобщей душе
सर्वभूतेष्वशेषेषुsarvabhūteṣvaśeṣeṣuво всех существах без остатка
वकारार्थस्ततोऽव्ययःvakārārthastato'vyayaḥсмысл слога «ва» отсюда, нетленный
एवमेवevamevaтак же
महाशब्दोmahāśabdoвеликое слово
भगवानितिbhagavāniti«Бхагаван» — так
सत्तमsattamaо лучший
परमब्रह्मभूतस्यparamabrahmabhūtasyaу ставшего высшим Брахманом
वासुदेवस्यvāsudevasyaВасудевы
नान्यगःnānyagaḥи ни к кому иному не идёт
तत्रtatraтам
पूज्यपदार्थोक्तिःpūjyapadārthoktiḥречение о почитаемом предмете
परिभाषासमन्वितःparibhāṣāsamanvitaḥопределением снабжённое
शब्दोऽयंśabdo'yaṃэто слово
नोपचारेणnopacāreṇaне переносно
चान्यत्रcānyatraа в ином
ह्युपचारतःhyupacārataḥведь переносно
उत्पत्तिंutpattiṃвозникновение
प्रलयंpralayaṃрастворение
चैवcaivaи
भूतानामागतिंbhūtānāmāgatiṃсуществ приход
गतिम्gatimи уход
वेत्तिvettiзнает
विद्यामविद्यांvidyāmavidyāṃзнание и незнание
caи
saтот
वाच्योvācyoдолжен быть назван
भगवानितिbhagavāniti«Бхагаваном» — так
ज्ञानशक्तिबलैश्वर्यवीर्यतेजांस्यशेषतःjñānaśaktibalaiśvaryavīryatejāṃsyaśeṣataḥзнание, мощь, сила, владычество, доблесть, блеск — без остатка
भगवच्छब्दवाच्यानिbhagavacchabdavācyāniсловом «бхагават» обозначаются
विनाvināбез
हेयैर्गुणादिभिःheyairguṇādibhiḥотвергаемых качеств и прочего
सर्वाणिsarvāṇiвсе
तत्रtatraтам
भूतानिbhūtāniсущества
वसंतिvasaṃtiобитают
परमात्मनिparamātmaniв Высшей Душе
भूतेषुbhūteṣuв существах
वसनादेवvasanādevaот обитания именно
वासुदेवस्ततःvāsudevastataḥВасудевою оттого
स्मृतःsmṛtaḥпризнан
खांडिक्यंkhāṃḍikyaṃКхандикье
जनकंjanakaṃДжанаке
प्राहprāhaповедал
पृष्टःpṛṣṭaḥспрошенный
केशिध्वजःkeśidhvajaḥКешидхваджа
पुराpurāнекогда
नामव्याख्यामनंतस्यnāmavyākhyāmanaṃtasyaтолкование имени Бесконечного
वासुदेवस्यvāsudevasyaВасудевы
तत्त्वतःtattvataḥистинно
भूतेषुbhūteṣuв существах
वसतेvasateобитает
सोंऽतर्वसंत्यत्रsoṃ'tarvasaṃtyatraон; внутри обитают здесь
caи
तानिtāniони
यत्yatоттого что
धाताdhātāсоздатель
विधाताvidhātāустроитель
जगतांjagatāṃмиров
वासुदेवस्ततःvāsudevastataḥВасудева оттого
प्रभुःprabhuḥгосподь
saон
सर्वभूतप्रकृतिंsarvabhūtaprakṛtiṃприроду всех существ
विकारंvikāraṃизменение
गुणादिदोषांश्चguṇādidoṣāṃścaи качества, пороки и прочее
मुनेmuneо муни
व्यतीतःvyatītaḥпревзошёл
अतीतसर्वावरणोऽखिलात्माatītasarvāvaraṇo'khilātmāвсе покровы превзошедший, всеобщая душа
तेनास्तृतंtenāstṛtaṃим покрыто
यद्भुवनांतरालम्yadbhuvanāṃtarālamчто внутри миров
अनुवाद

Санандана: «Обитают там существа — в душе существ, во всеобщей душе, — во всех существах без остатка; отсюда и смысл слога „ва“, нетленный. Так же и великое слово „Бхагаван“, о лучший, — у Васудевы, ставшего высшим Брахманом, и ни к кому иному не идёт. Там речение о почитаемом предмете, снабжённое определением; это слово там не переносно, а в ином — переносно. Возникновение и растворение, приход и уход существ, знание и незнание — кто знает, тот и должен быть назван „Бхагаваном“. Знание, мощь, сила, владычество, доблесть и блеск — всё без остатка обозначается словом „бхагават“, без отвергаемых качеств и прочего. Все существа обитают там, в Высшей Душе, и от обитания в существах он оттого признан Васудевою. Кешидхваджа, спрошенный, поведал некогда Кхандикье Джанаке истинное толкование имени Бесконечного Васудевы: он обитает в существах, и они обитают внутри него здесь; и оттого, что он создатель и устроитель миров, он — Васудева, господь. Он превзошёл природу всех существ, изменение, качества, пороки и прочее, о муни; превзошедший все покровы, всеобщая душа, — им покрыто то, что внутри миров».

संस्करण

ad0f95853132 · प्रकाशित 5 सित॰ 2026, 3:58:22 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से