Keśidhvaja
न त्वां हंतुं विचार्यतैत्कोपं बाणं च मुंच वा ॥ ततः स मंत्रिभिः सार्द्धमेकांते सपुरोहितः
मंत्रयामास खांडिक्यः सर्वैरेव महामतिः ॥ तमूर्मंत्रिणो वध्यो रिपुरेष वशंगतः
हतेऽत्र पृथिवी सर्वा तव वश्या भविष्यति ॥ खांडिक्यश्चाह तान्सर्वानेवमेव न संशयः
हते तु पृथिवी सर्वा मम वश्या भविष्यति ॥ परलोकजयस्तस्य पृथिवी सकला मम
न हन्मि चेल्लोकजयो मम वयत्वस्सुंधरा ॥ परलोकजयोऽनंतः स्वल्पकालो महीजयः
तस्मान्नैनं हनिष्येऽहं यत्पृच्छति वदामि तत् ॥ ततस्तमभ्युपेत्याह खांडिक्यो जनको रिपुम्
प्रष्टव्यं यत्त्वया सर्वं तत्पृच्छ त्वं वदाम्यहम् ॥ ततः प्राह यथावृत्तं होमधेनुवधं मुने
ततश्च तं स पप्रच्छ प्रायश्चित्तं हि तद्रूतम् ॥ स चाचष्ट यथान्यायं मुने केशिध्वजाय तत्
प्रायश्चित्तमशेषं हि यद्वै तत्र विधीयते ॥ विदितार्थः स तेनैवमनुज्ञातो महात्मना
na tvāṃ haṃtuṃ vicāryataitkopaṃ bāṇaṃ ca muṃca vā || tataḥ sa maṃtribhiḥ sārddhamekāṃte sapurohitaḥ
maṃtrayāmāsa khāṃḍikyaḥ sarvaireva mahāmatiḥ || tamūrmaṃtriṇo vadhyo ripureṣa vaśaṃgataḥ
hate'tra pṛthivī sarvā tava vaśyā bhaviṣyati || khāṃḍikyaścāha tānsarvānevameva na saṃśayaḥ
hate tu pṛthivī sarvā mama vaśyā bhaviṣyati || paralokajayastasya pṛthivī sakalā mama
na hanmi cellokajayo mama vayatvassuṃdharā || paralokajayo'naṃtaḥ svalpakālo mahījayaḥ
tasmānnainaṃ haniṣye'haṃ yatpṛcchati vadāmi tat || tatastamabhyupetyāha khāṃḍikyo janako ripum
praṣṭavyaṃ yattvayā sarvaṃ tatpṛccha tvaṃ vadāmyaham || tataḥ prāha yathāvṛttaṃ homadhenuvadhaṃ mune
tataśca taṃ sa papraccha prāyaścittaṃ hi tadrūtam || sa cācaṣṭa yathānyāyaṃ mune keśidhvajāya tat
prāyaścittamaśeṣaṃ hi yadvai tatra vidhīyate || viditārthaḥ sa tenaivamanujñāto mahātmanā
Кешидхваджа: «Не помышляй убить меня; оставь этот гнев и стрелу». Санандана: «Затем Кхандикья, великий разумом, совещался наедине со всеми — с советниками и с домашним жрецом. Ему советники сказали: „Этот враг, попавший во власть, должен быть убит; когда он здесь убит, вся земля станет тебе подвластна“. И Кхандикья сказал им всем: „Так, без сомнения: если он убит, вся земля станет мне подвластна; но у него — победа над иным миром, а у меня вся земля. Если же не убью — победа над миром моя, а земля иное. Победа над иным миром бесконечна, а победа над землёю кратковременна. Оттого я его не убью; о чём он спросит, то и скажу“. Затем, подойдя к нему, Кхандикья Джанака сказал врагу: „О чём тебе надо спросить, спроси всё; я скажу“. Тогда тот поведал, как было, убийство жертвенной коровы, о муни, и затем спросил его об искуплении, о том сказанном; и тот изложил Кешидхвадже как подобает, о муни, то искупление без остатка, какое там предписано. Узнав дело, отпущенный так тем великою душою...»
849299e45d77 · प्रकाशित 5 सित॰ 2026, 3:58:22 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Расчёт Кхандикьи выглядит холодным: он взвешивает, что выгоднее — земля или иной мир. Милосердие приходит через счёт, но приходит.
Советники правы по-своему: враг в руках, царство рядом. Их довод отвергнут не как неверный, а как мелкий.
Вопрос задан, и ответ дан честно — до последней подробности. Знание не удержано в залог.