नारद पुराण
The mantras of Maheśa91.1-17
1014 / 1701
Linuxपन्ने पलटें
नारद पुराण · 91.1-17

Sanat-kumāra

देवनागरी

अथ वक्ष्ये महेशस्य मन्त्रं सर्वार्थसाधकम् ॥ यं समाराध्य मनुजो भुक्तिं मुक्तिं च विंदति
हृदयं सबकः सूक्ष्मो लांतोऽनन्तान्वितो मरुत् ॥ पंचाक्षरो मनुः प्रोक्तस्ताराद्योऽयं षडक्षरः
वामदेवी मुनीश्छन्दः पंक्तिरीशोऽस्य देवता ॥ षड्भिर्वर्णैः षडङ्गानि कुर्यान्मंत्रेण देशिकः
मंत्रवर्णादिकान्न्यस्येन्मंत्रमूर्तिर्यथाक्रमम् ॥ तर्जनीमध्ययोरंत्यानामिकांगुष्ठके पुनः
ताः स्युस्तत्पुरुषाघोरभववामेशसंज्ञिकाः ॥ वक्त्रहृत्पादगुह्येषु निजमूर्द्धनि ताः पुनः
प्राग्याम्यवारुणोदीच्यमध्यवक्त्रेषु पंचसु ॥ मन्त्रांगानिन्यसेत्पश्चाज्जातियुक्तानि षट् क्रमात्
कुर्वीत गोलकन्यासं रक्षायै तदनन्तरम् ॥ हृदि वक्त्रेंऽसयोरूर्वोः कंठे नाभौ द्विपार्श्वयोः
पृष्ठे हृदि तथा मूर्ध्नि वदने नेत्रयोर्नसोः ॥ दोःपत्संधिषु साग्रेषु विन्यसेत्तदनन्तरम्
शिरोवदनहृत्कुक्षिसोरुपादद्वये पुनः ॥ हृदि वक्त्रांबुजे टंकमृगा भयवरेष्वथ
वक्त्रांसहृत्सपादोरुजठरेषु क्रमान्न्यसेत् ॥ मूलमन्त्रस्य षड वर्णान्यथावद्देशिकोत्तमः
मूर्ध्नि भालोदरांसेषु हृदये ताः पुनर्न्यसेत् ॥ पश्चादनेन मन्त्रेण कुर्वीत व्यापकं सुधीः
नमोस्त्वनंतरूपाय ज्योतिर्लिंगामृतात्मने ॥ चतुर्मूर्तिवपुश्छायाभासितांगाय शंभवे
एवं न्यस्तशरीरोऽसौ चिन्तयेत्पार्वतीपतिम् ॥ ध्यायेन्नित्यं महेशानं रौप्यपर्वतसन्निभम्
चारुचंद्रावतंसं च रत्नाकल्पोज्ज्वलांगकम् ॥ परश्वधवराभीतिमृगहस्तं शुभाननम्
पद्मासीनं समंतात्तु स्तुतं सुमनसां गणैः ॥ व्याघ्रकृत्तिं वसानं च विश्वाद्यं विश्वरूपकम्
त्रिनेत्रं पंचवक्त्रं च सर्वभीतिहरं शिवम् ॥ तत्त्वलक्षं जपेन्मंत्रं दीक्षितः शैववर्त्मना
तावत्संख्यसहस्राणि जुहुयात्पायसैः शुभैः ॥ ततः सिद्धो भवेन्मन्त्रः साधकाऽभीष्टसिद्धिदः

लिप्यंतरण (IAST)

atha vakṣye maheśasya mantraṃ sarvārthasādhakam || yaṃ samārādhya manujo bhuktiṃ muktiṃ ca viṃdati
hṛdayaṃ sabakaḥ sūkṣmo lāṃto'nantānvito marut || paṃcākṣaro manuḥ proktastārādyo'yaṃ ṣaḍakṣaraḥ
vāmadevī munīśchandaḥ paṃktirīśo'sya devatā || ṣaḍbhirvarṇaiḥ ṣaḍaṅgāni kuryānmaṃtreṇa deśikaḥ
maṃtravarṇādikānnyasyenmaṃtramūrtiryathākramam || tarjanīmadhyayoraṃtyānāmikāṃguṣṭhake punaḥ
tāḥ syustatpuruṣāghorabhavavāmeśasaṃjñikāḥ || vaktrahṛtpādaguhyeṣu nijamūrddhani tāḥ punaḥ
prāgyāmyavāruṇodīcyamadhyavaktreṣu paṃcasu || mantrāṃgāninyasetpaścājjātiyuktāni ṣaṭ kramāt
kurvīta golakanyāsaṃ rakṣāyai tadanantaram || hṛdi vaktreṃ'sayorūrvoḥ kaṃṭhe nābhau dvipārśvayoḥ
pṛṣṭhe hṛdi tathā mūrdhni vadane netrayornasoḥ || doḥpatsaṃdhiṣu sāgreṣu vinyasettadanantaram
śirovadanahṛtkukṣisorupādadvaye punaḥ || hṛdi vaktrāṃbuje ṭaṃkamṛgā bhayavareṣvatha
vaktrāṃsahṛtsapādorujaṭhareṣu kramānnyaset || mūlamantrasya ṣaḍa varṇānyathāvaddeśikottamaḥ
mūrdhni bhālodarāṃseṣu hṛdaye tāḥ punarnyaset || paścādanena mantreṇa kurvīta vyāpakaṃ sudhīḥ
namostvanaṃtarūpāya jyotirliṃgāmṛtātmane || caturmūrtivapuśchāyābhāsitāṃgāya śaṃbhave
evaṃ nyastaśarīro'sau cintayetpārvatīpatim || dhyāyennityaṃ maheśānaṃ raupyaparvatasannibham
cārucaṃdrāvataṃsaṃ ca ratnākalpojjvalāṃgakam || paraśvadhavarābhītimṛgahastaṃ śubhānanam
padmāsīnaṃ samaṃtāttu stutaṃ sumanasāṃ gaṇaiḥ || vyāghrakṛttiṃ vasānaṃ ca viśvādyaṃ viśvarūpakam
trinetraṃ paṃcavaktraṃ ca sarvabhītiharaṃ śivam || tattvalakṣaṃ japenmaṃtraṃ dīkṣitaḥ śaivavartmanā
tāvatsaṃkhyasahasrāṇi juhuyātpāyasaiḥ śubhaiḥ || tataḥ siddho bhavenmantraḥ sādhakā'bhīṣṭasiddhidaḥ

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
अथathaтеперь
वक्ष्येvakṣyeизложу
महेशस्यmaheśasyaМахеши
मन्त्रंmantraṃмантру
सर्वार्थसाधकम्sarvārthasādhakamвсе цели осуществляющую
यंyaṃкоторую
समाराध्यsamārādhyaпочтив
मनुजोmanujoчеловек
भुक्तिंbhuktiṃнаслаждение
मुक्तिंmuktiṃосвобождение
caи
विंदतिviṃdatiобретает
हृदयंhṛdayaṃ«хридая»
सबकःsabakaḥс «бакою»
सूक्ष्मोsūkṣmo«сукшма»
लांतोऽनन्तान्वितोlāṃto'nantānvitoс «ла» в конце, с «анантою»
मरुत्marut«марут»
पंचाक्षरोpaṃcākṣaroпятислоговая
मनुःmanuḥмантра
प्रोक्तस्ताराद्योऽयंproktastārādyo'yaṃназвана; с «тарою» вначале эта
षडक्षरःṣaḍakṣaraḥшестислоговая
वामदेवीvāmadevīВамадеви
मुनीश्छन्दःmunīśchandaḥриши; размер
पंक्तिरीशोऽस्यpaṃktirīśo'syaпанкти; Иша её
देवताdevatāбожество
षड्भिर्वर्णैःṣaḍbhirvarṇaiḥшестью слогами
षडङ्गानिṣaḍaṅgāniшесть членов
कुर्यान्मंत्रेणkuryānmaṃtreṇaда совершит мантрою
देशिकःdeśikaḥнаставник
मंत्रवर्णादिकान्न्यस्येन्मंत्रमूर्तिर्यथाक्रमम्maṃtravarṇādikānnyasyenmaṃtramūrtiryathākramamслоги мантры и прочее да возложит по порядку
तर्जनीमध्ययोरंत्यानामिकांगुष्ठकेtarjanīmadhyayoraṃtyānāmikāṃguṣṭhakeна указательном и среднем, последние — на безымянном и большом
पुनःpunaḥснова
ताःtāḥони
स्युस्तत्पुरुषाघोरभववामेशसंज्ञिकाःsyustatpuruṣāghorabhavavāmeśasaṃjñikāḥда будут зовомые Татпурушею, Агхорою, Бхавою, Вамою и Ишею
वक्त्रहृत्पादगुह्येषुvaktrahṛtpādaguhyeṣuна устах, сердце, стопах и тайном месте
निजमूर्द्धनिnijamūrddhaniна своём темени
ताःtāḥони
पुनःpunaḥснова
प्राग्याम्यवारुणोदीच्यमध्यवक्त्रेषुprāgyāmyavāruṇodīcyamadhyavaktreṣuна восточном, южном, западном, северном и среднем ликах
पंचसुpaṃcasuна пяти
मन्त्रांगानिन्यसेत्पश्चाज्जातियुक्तानिmantrāṃgāninyasetpaścājjātiyuktāniчлены мантры да возложит после, с окончаниями
षट्ṣaṭшесть
क्रमात्kramātпо порядку
कुर्वीतkurvītaда совершит
गोलकन्यासंgolakanyāsaṃньясу шара
रक्षायैrakṣāyaiради охраны
तदनन्तरम्tadanantaramвслед за тем
हृदिhṛdiна сердце
वक्त्रेंऽसयोरूर्वोःvaktreṃ'sayorūrvoḥна устах, обоих плечах и бёдрах
कंठेkaṃṭheна горле
नाभौnābhauна пупке
द्विपार्श्वयोःdvipārśvayoḥна обоих боках
पृष्ठेpṛṣṭheна спине
हृदिhṛdiна сердце
तथाtathāтакже
मूर्ध्निmūrdhniна темени
वदनेvadaneна устах
नेत्रयोर्नसोःnetrayornasoḥна глазах и ноздрях
दोःपत्संधिषुdoḥpatsaṃdhiṣuв суставах рук и ног
साग्रेषुsāgreṣuс концами
विन्यसेत्तदनन्तरम्vinyasettadanantaramда возложит вслед за тем
शिरोवदनहृत्कुक्षिसोरुपादद्वयेśirovadanahṛtkukṣisorupādadvayeна голове, устах, сердце, чреве, бёдрах и стопах
पुनःpunaḥснова
हृदिhṛdiна сердце
वक्त्रांबुजेvaktrāṃbujeна лотосе уст
टंकमृगाṭaṃkamṛgā«танка» и «мрига»
भयवरेष्वथbhayavareṣvathaна бесстрашии и даре затем
वक्त्रांसहृत्सपादोरुजठरेषुvaktrāṃsahṛtsapādorujaṭhareṣuна устах, плечах, сердце, стопах, бёдрах и чреве
क्रमान्न्यसेत्kramānnyasetпо порядку да возложит
मूलमन्त्रस्यmūlamantrasyaкоренной мантры
षडṣaḍaшесть
वर्णान्यथावद्देशिकोत्तमःvarṇānyathāvaddeśikottamaḥслогов, как должно, лучший из наставников
मूर्ध्निmūrdhniна темени
भालोदरांसेषुbhālodarāṃseṣuна челе, чреве и плечах
हृदयेhṛdayeна сердце
ताःtāḥих
पुनर्न्यसेत्punarnyasetснова да возложит
पश्चादनेनpaścādanenaпосле этою
मन्त्रेणmantreṇaмантрою
कुर्वीतkurvītaда совершит
व्यापकंvyāpakaṃохватывание
सुधीःsudhīḥмудрый
नमोस्त्वनंतरूपायnamostvanaṃtarūpāyaпоклон тебе, имеющему бесконечный облик
ज्योतिर्लिंगामृतात्मनेjyotirliṃgāmṛtātmaneимеющему природу светового знака и амриты
चतुर्मूर्तिवपुश्छायाभासितांगायcaturmūrtivapuśchāyābhāsitāṃgāyaс телом, освещённым тенью четырёх образов
शंभवेśaṃbhaveШамбху
एवंevaṃтак
न्यस्तशरीरोऽसौnyastaśarīro'sauс возложенным телом он
चिन्तयेत्पार्वतीपतिम्cintayetpārvatīpatimда помыслит владыку Парвати
ध्यायेन्नित्यंdhyāyennityaṃда созерцает всегда
महेशानंmaheśānaṃМахешану
रौप्यपर्वतसन्निभम्raupyaparvatasannibhamподобного серебряной горе
चारुचंद्रावतंसंcārucaṃdrāvataṃsaṃс прекрасною луною в венце
caи
रत्नाकल्पोज्ज्वलांगकम्ratnākalpojjvalāṃgakamс телом, сияющим самоцветным убором
परश्वधवराभीतिमृगहस्तंparaśvadhavarābhītimṛgahastaṃс топором, даром, бесстрашием и ланью в руках
शुभाननम्śubhānanamс благим ликом
पद्मासीनंpadmāsīnaṃна лотосе сидящего
समंतात्तुsamaṃtāttuотовсюду же
स्तुतंstutaṃпрославляемого
सुमनसांsumanasāṃблагомысленных
गणैःgaṇaiḥсонмами
व्याघ्रकृत्तिंvyāghrakṛttiṃтигровую шкуру
वसानंvasānaṃносящего
caи
विश्वाद्यंviśvādyaṃпервого во вселенной
विश्वरूपकम्viśvarūpakamимеющего облик вселенной
त्रिनेत्रंtrinetraṃтрёхокого
पंचवक्त्रंpaṃcavaktraṃпятиликого
caи
सर्वभीतिहरंsarvabhītiharaṃвсякий страх уносящего
शिवम्śivamШиву
तत्त्वलक्षंtattvalakṣaṃтридцать шесть сотен тысяч
जपेन्मंत्रंjapenmaṃtraṃда шепчет мантру
दीक्षितःdīkṣitaḥпосвящённый
शैववर्त्मनाśaivavartmanāпо шайвскому пути
तावत्संख्यसहस्राणिtāvatsaṃkhyasahasrāṇiстолько же тысяч
जुहुयात्पायसैःjuhuyātpāyasaiḥда возливает кашами
शुभैःśubhaiḥблагими
ततःtataḥзатем
सिद्धोsiddhoуспешною
भवेन्मन्त्रःbhavenmantraḥбывает мантра
साधकाऽभीष्टसिद्धिदःsādhakā'bhīṣṭasiddhidaḥдающая садхаке желанный успех
अनुवाद

«Теперь изложу мантру Махеши, все цели осуществляющую, почтив которую человек обретает наслаждение и освобождение. «Хридая» с «бакою», «сукшма», с «ла» в конце, с «анантою», «марут» — пятислоговая мантра названа; с «тарою» вначале эта — шестислоговая. Вамадеви риши, размер панкти, Иша её божество; шестью слогами шесть членов да совершит наставник мантрою. Слоги мантры и прочее да возложит по порядку, имеющий облик мантры: на указательном и среднем, последние — на безымянном и большом; снова они да будут зовомые Татпурушею, Агхорою, Бхавою, Вамою и Ишею — на устах, сердце, стопах и тайном месте, на своём темени; и снова на пяти ликах — восточном, южном, западном, северном и среднем — члены мантры да возложит после, с окончаниями соединённые, шесть по порядку. Да совершит ньясу шара ради охраны вслед за тем: на сердце, на устах, обоих плечах и бёдрах, на горле, на пупке, на обоих боках, на спине, на сердце, на темени, на устах, на глазах и ноздрях, в суставах рук и ног с концами да возложит; на голове, устах, сердце, чреве, обоих бёдрах и стопах снова, на сердце, на лотосе уст, «танка» и «мрига» на бесстрашии и даре, на устах, плечах, сердце, стопах, бёдрах и чреве по порядку да возложит шесть слогов коренной мантры, как должно, лучший из наставников; на темени, на челе, чреве и плечах, на сердце их снова да возложит, и после этою мантрою да совершит охватывание мудрый: «Поклон тебе, имеющему бесконечный облик, имеющему природу светового знака и амриты, с телом, освещённым тенью четырёх образов, Шамбху». Так, с возложенным телом, да помыслит он владыку Парвати; да созерцает всегда Махешану, подобного серебряной горе, с прекрасною луною в венце, с телом, сияющим самоцветным убором, с топором, даром, бесстрашием и ланью в руках, с благим ликом, на лотосе сидящего, отовсюду прославляемого сонмами благомысленных, носящего тигровую шкуру, первого во вселенной, имеющего облик вселенной, трёхокого, пятиликого, всякий страх уносящего Шиву. Тридцать шесть сотен тысяч да шепчет мантру посвящённый по шайвскому пути и столько же тысяч да возливает благими кашами — затем мантра бывает успешною, дающею садхаке желанный успех».

संस्करण

93f792000077 · प्रकाशित 5 सित॰ 2026, 7:12:27 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से