नारद पुराण
The honouring of the mothers18.23-33
1268 / 1701
Linuxपन्ने पलटें
नारद पुराण · 18.23-33

Mātaraḥ

देवनागरी

संश्रुत्य सहते या तु किं पुनः स्वेन चक्षुषा ॥ सर्वेषामेव दुःखानां दुःखमेतदनन्तकम्
यद्भर्तान्यांगनासंक्तो दृश्यते स्वेन चक्षुषा ॥ वरं सर्वा मृताः पुत्र युगपन्मातरस्तव
न तु मोहिनिसंयुक्तो दृश्योऽयं नृपतिः पतिः ॥ यदि मे न पितुः सौख्यं करिष्यथ शुभाननाः
विषमालोड्य पास्यामि युष्मत्सौख्यं मृते मयि ॥ कर्मणा मनसा वाचा या पितुर्दुःखमाचरेत्
सा मे शत्रुर्वधार्हास्ति यदि संध्यावली भवेत् ॥ सर्वासां साधिका देवी मोहिनी जनकप्रिया
क्रीडार्थमागता बाला मन्दराचलमन्दिरात् ॥ तत्पुत्रवचनं श्रुत्वा वेपमाना हि मातरः
ऊचुः सगद्गदां वाचं हितार्थं तनयस्य हि ॥ अवश्यं तव वाक्यं हि कर्तव्यं न्यायसंयुतम्
किं तु दानप्रदो भूत्वा मोहिनीं यातु ते पिता ॥ यो भार्यामुद्वहेद्भर्ता द्वितीयामपरामपि
ज्येष्ठायै द्विगुणं तस्या दद्यच्चैवान्यथा ऋणी ॥ अनुज्ञाप्य यदा भर्ता ज्येष्ठामन्यां समुद्वहेत्
तदा ज्येष्ठाभिलषितं देयमाहुः पुराविदः ॥ ज्येष्ठया सहितः कुर्यादिष्टापूर्तं नरोत्तमः
एष धर्मोऽन्यथाऽन्यायो जायते धर्मसंक्षयः ॥ श्रुत्वा तु मातृवचनं प्रहष्टेनान्तरात्मनो

लिप्यंतरण (IAST)

saṃśrutya sahate yā tu kiṃ punaḥ svena cakṣuṣā || sarveṣāmeva duḥkhānāṃ duḥkhametadanantakam
yadbhartānyāṃganāsaṃkto dṛśyate svena cakṣuṣā || varaṃ sarvā mṛtāḥ putra yugapanmātarastava
na tu mohinisaṃyukto dṛśyo'yaṃ nṛpatiḥ patiḥ || yadi me na pituḥ saukhyaṃ kariṣyatha śubhānanāḥ
viṣamāloḍya pāsyāmi yuṣmatsaukhyaṃ mṛte mayi || karmaṇā manasā vācā yā piturduḥkhamācaret
sā me śatrurvadhārhāsti yadi saṃdhyāvalī bhavet || sarvāsāṃ sādhikā devī mohinī janakapriyā
krīḍārthamāgatā bālā mandarācalamandirāt || tatputravacanaṃ śrutvā vepamānā hi mātaraḥ
ūcuḥ sagadgadāṃ vācaṃ hitārthaṃ tanayasya hi || avaśyaṃ tava vākyaṃ hi kartavyaṃ nyāyasaṃyutam
kiṃ tu dānaprado bhūtvā mohinīṃ yātu te pitā || yo bhāryāmudvahedbhartā dvitīyāmaparāmapi
jyeṣṭhāyai dviguṇaṃ tasyā dadyaccaivānyathā ṛṇī || anujñāpya yadā bhartā jyeṣṭhāmanyāṃ samudvahet
tadā jyeṣṭhābhilaṣitaṃ deyamāhuḥ purāvidaḥ || jyeṣṭhayā sahitaḥ kuryādiṣṭāpūrtaṃ narottamaḥ
eṣa dharmo'nyathā'nyāyo jāyate dharmasaṃkṣayaḥ || śrutvā tu mātṛvacanaṃ prahaṣṭenāntarātmano

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
संश्रुत्यsaṃśrutyaуслышав
सहतेsahateстерпит
याкоторая
तुtuже
किंkiṃчто
पुनःpunaḥуж говорить
स्वेनsvenaсвоим
चक्षुषाcakṣuṣāоком
सर्वेषामेवsarveṣāmevaиз всех именно
दुःखानांduḥkhānāṃгорестей
दुःखमेतदनन्तकम्duḥkhametadanantakamэто горе бесконечное
यद्भर्तान्यांगनासंक्तोyadbhartānyāṃganāsaṃktoчто муж, к чужой жене привязанный
दृश्यतेdṛśyateвидится
स्वेनsvenaсвоим
चक्षुषाcakṣuṣāоком
वरंvaraṃлучше
सर्वाsarvāвсе
मृताःmṛtāḥмертвы
पुत्रputraсын
युगपन्मातरस्तवyugapanmātarastavaразом матери твои
naне
तुtuже
मोहिनिसंयुक्तोmohinisaṃyuktoс Мохини соединённый
दृश्योऽयंdṛśyo'yaṃчтобы видим был этот
नृपतिःnṛpatiḥцарь
पतिःpatiḥсупруг
यदिyadiесли
मेmeмне
naне
पितुःpituḥотца
सौख्यंsaukhyaṃдовольства
करिष्यथkariṣyathaсотворите
शुभाननाःśubhānanāḥо прекрасноликие
विषमालोड्यviṣamāloḍyaяд размешав
पास्यामिpāsyāmiвыпью
युष्मत्सौख्यंyuṣmatsaukhyaṃваше довольство
मृतेmṛteпри умершем
मयिmayiмне
कर्मणाkarmaṇāдеянием
मनसाmanasāумом
वाचाvācāречью
याкоторая
पितुर्दुःखमाचरेत्piturduḥkhamācaretотцу горе сотворит
साта
मेmeмне
शत्रुर्वधार्हास्तिśatrurvadhārhāstiвраг, казни достойна
यदिyadiесли
संध्यावलीsaṃdhyāvalīСандхьявали
भवेत्bhavetбудет
सर्वासांsarvāsāṃвсех
साधिकाsādhikāпревосходящая
देवीdevīбогиня
मोहिनीmohinīМохини
जनकप्रियाjanakapriyāотцу любезная
क्रीडार्थमागताkrīḍārthamāgatāради забавы пришедшая
बालाbālāюная
मन्दराचलमन्दिरात्mandarācalamandirātиз чертога горы Мандары
तत्पुत्रवचनंtatputravacanaṃто слово сына
श्रुत्वाśrutvāуслышав
वेपमानाvepamānāдрожащие
हिhiведь
मातरःmātaraḥматери
ऊचुःūcuḥсказали
सगद्गदांsagadgadāṃпрерывающуюся
वाचंvācaṃречь
हितार्थंhitārthaṃради блага
तनयस्यtanayasyaсына
हिhiведь
अवश्यंavaśyaṃнепременно
तवtavaтвоё
वाक्यंvākyaṃслово
हिhiведь
कर्तव्यंkartavyaṃдолжно быть исполнено
न्यायसंयुतम्nyāyasaṃyutamс правилом согласное
किंkiṃно
तुtuже
दानप्रदोdānapradoдары дающим
भूत्वाbhūtvāстав
मोहिनींmohinīṃк Мохини
यातुyātuда идёт
तेteтвой
पिताpitāотец
योyoкоторый
भार्यामुद्वहेद्भर्ताbhāryāmudvahedbhartāжену возьмёт супруг
द्वितीयामपरामपिdvitīyāmaparāmapiвторую, ещё иную
ज्येष्ठायैjyeṣṭhāyaiстаршей
द्विगुणंdviguṇaṃвдвое
तस्याtasyāтой
दद्यच्चैवान्यथाdadyaccaivānyathāпусть даст; иначе же
ऋणीṛṇīдолжник
अनुज्ञाप्यanujñāpyaиспросив дозволения
यदाyadāкогда
भर्ताbhartāсупруг
ज्येष्ठामन्यांjyeṣṭhāmanyāṃу старшей, иную
समुद्वहेत्samudvahetвозьмёт в жёны
तदाtadāтогда
ज्येष्ठाभिलषितंjyeṣṭhābhilaṣitaṃстаршей желаемое
देयमाहुःdeyamāhuḥдолжно дать, говорят
पुराविदःpurāvidaḥзнатоки древности
ज्येष्ठयाjyeṣṭhayāсо старшей
सहितःsahitaḥвместе
कुर्यादिष्टापूर्तंkuryādiṣṭāpūrtaṃпусть творит жертвы и благие дела
नरोत्तमःnarottamaḥлучший из людей
एषeṣaэто
धर्मोऽन्यथाऽन्यायोdharmo'nyathā'nyāyoдхарма; иначе беззаконие
जायतेjāyateвозникает
धर्मसंक्षयःdharmasaṃkṣayaḥистощение дхармы
श्रुत्वाśrutvāуслышав
तुtuже
मातृवचनंmātṛvacanaṃслово матерей
प्रहष्टेनान्तरात्मनोprahaṣṭenāntarātmanoс возрадованною душою
अनुवाद

«…услышав, стерпит, — что уж говорить о своём оке? Из всех горестей это горе бесконечное: что муж, привязанный к чужой жене, видится своим оком. Лучше все матери твои мертвы разом, сын, нежели чтобы видим был этот царь-супруг соединённым с Мохини». — «Если не сотворите вы мне довольства отца, о прекрасноликие, — размешав яд, выпью я; ваше довольство при умершем мне! Которая деянием, умом или речью сотворит отцу горе, та мне враг и достойна казни, — будь то и Сандхьявали, всех превосходящая. Богиня Мохини любезна отцу, юная, пришедшая ради забавы из чертога горы Мандары». То слово сына услышав, дрожащие матери сказали прерывающуюся речь ради блага сына: «Непременно должно быть исполнено твоё слово, согласное с правилом. Но пусть отец твой идёт к Мохини, став дающим дары. Супруг, который возьмёт вторую жену, ещё иную, — пусть даст старшей вдвое; иначе он должник. Когда супруг, испросив дозволения у старшей, возьмёт в жёны иную, тогда должно дать старшей желаемое, говорят знатоки древности; и со старшей вместе пусть творит лучший из людей жертвы и благие дела. Это дхарма; иначе возникает беззаконие и истощение дхармы». Услышав слово матерей, с возрадованною душою…

संस्करण

9a079bc98cf8 · प्रकाशित 6 सित॰ 2026, 12:50:01 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से