नारद पुराण
The Glory of Śrī Puruṣottama54.31-40
1511 / 1701
Linuxपन्ने पलटें
नारद पुराण · 54.31-40

Vasu

देवनागरी

दत्वा दानं तु विप्रेभ्यो ग्रामांश्च नगराणि च ॥ कृत्वा पौर्वाह्णिकं कर्म जगाम स नृपोत्तमः
न रथो न पदातिश्च न गजो न च सारथिः ॥ एकाकी स महावेलां प्रविवेश महीपतिः
तं ददर्श महावृक्षं तेजस्वंतं महाद्रुमम् ॥ महांतकं महारोहं पुण्यं विफलमेव च
महोत्सवं महाकायं प्रसुप्तं च जलांतिके ॥ सांद्रमांजिष्ठवर्णाभं नाम जातिविवर्जितम्
नरनाथस्तथा विष्णोर्द्रुमं दृष्ट्वा मुदान्वितः ॥ पर्शुना शातयामास शितेन च दृढेन च
द्वैधीभूता मतिस्तत्र बभूवेंद्रसखस्य च ॥ निरीक्षमाणे काष्ठे तु बभूवाद्भुतदर्शनम्
विश्वकर्मा च विष्णुश्च विप्ररूपधरावुभौ ॥ आजग्मतुर्महात्मानौ तथा तुल्याग्रजन्मनौ
ज्वलमानौ सुतेजोभिर्दिव्यस्रग्गंधलेपनौ ॥ अथ तौ तं समासाद्य नृपमिंद्रिसखं तदा
तावब्रूतां महाराज त्वं किमत्र करिष्यसि ॥ किमयं ते महाबाहो शातितश्च वनस्पतिः
असहायो महादुर्गे निर्जने गहने वने ॥ महासिंधुतटे चैव शातितो वै महाद्रुमः

लिप्यंतरण (IAST)

datvā dānaṃ tu viprebhyo grāmāṃśca nagarāṇi ca || kṛtvā paurvāhṇikaṃ karma jagāma sa nṛpottamaḥ
na ratho na padātiśca na gajo na ca sārathiḥ || ekākī sa mahāvelāṃ praviveśa mahīpatiḥ
taṃ dadarśa mahāvṛkṣaṃ tejasvaṃtaṃ mahādrumam || mahāṃtakaṃ mahārohaṃ puṇyaṃ viphalameva ca
mahotsavaṃ mahākāyaṃ prasuptaṃ ca jalāṃtike || sāṃdramāṃjiṣṭhavarṇābhaṃ nāma jātivivarjitam
naranāthastathā viṣṇordrumaṃ dṛṣṭvā mudānvitaḥ || parśunā śātayāmāsa śitena ca dṛḍhena ca
dvaidhībhūtā matistatra babhūveṃdrasakhasya ca || nirīkṣamāṇe kāṣṭhe tu babhūvādbhutadarśanam
viśvakarmā ca viṣṇuśca viprarūpadharāvubhau || ājagmaturmahātmānau tathā tulyāgrajanmanau
jvalamānau sutejobhirdivyasraggaṃdhalepanau || atha tau taṃ samāsādya nṛpamiṃdrisakhaṃ tadā
tāvabrūtāṃ mahārāja tvaṃ kimatra kariṣyasi || kimayaṃ te mahābāho śātitaśca vanaspatiḥ
asahāyo mahādurge nirjane gahane vane || mahāsiṃdhutaṭe caiva śātito vai mahādrumaḥ

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
दत्वाdatvāдав
दानंdānaṃдар
तुtuже
विप्रेभ्योviprebhyoбрахманам
ग्रामांश्चgrāmāṃścaи сёла
नगराणिnagarāṇiгорода
caи
कृत्वाkṛtvāсовершив
पौर्वाह्णिकंpaurvāhṇikaṃпредполуденный
कर्मkarmaобряд
जगामjagāmaпошёл
saтот
नृपोत्तमःnṛpottamaḥлучший из царей
naне
रथोrathoколесница
naне
पदातिश्चpadātiścaи пехотинец
naне
गजोgajoслон
naне
caи
सारथिःsārathiḥвозница
एकाकीekākīодин
saон
महावेलांmahāvelāṃк великому берегу
प्रविवेशpraviveśaвошёл
महीपतिःmahīpatiḥвладыка земли
तंtaṃто
ददर्शdadarśaувидел
महावृक्षंmahāvṛkṣaṃвеликое древо
तेजस्वंतंtejasvaṃtaṃсияющее
महाद्रुमम्mahādrumamвеликое древо
महांतकंmahāṃtakaṃвеликое пределом
महारोहंmahārohaṃвеликое высотою
पुण्यंpuṇyaṃсвятое
विफलमेवviphalamevaбесплодное именно
caи
महोत्सवंmahotsavaṃвеликое торжеством
महाकायंmahākāyaṃвеликое телом
प्रसुप्तंprasuptaṃуснувшее
caи
जलांतिकेjalāṃtikeу самой воды
सांद्रमांजिष्ठवर्णाभंsāṃdramāṃjiṣṭhavarṇābhaṃгустым мареновым цветом сияющее
नामnāmaименем
जातिविवर्जितम्jātivivarjitamпороды лишённое
नरनाथस्तथाnaranāthastathāвладыка людей также
विष्णोर्द्रुमंviṣṇordrumaṃВишну древо
दृष्ट्वाdṛṣṭvāувидев
मुदान्वितःmudānvitaḥрадостью полный
पर्शुनाparśunāтопором
शातयामासśātayāmāsaрассёк
शितेनśitenaострым
caи
दृढेनdṛḍhenaкрепким
caи
द्वैधीभूताdvaidhībhūtāнадвое разделилась
मतिस्तत्रmatistatraмысль там
बभूवेंद्रसखस्यbabhūveṃdrasakhasyaстала, у друга Индры
caи
निरीक्षमाणेnirīkṣamāṇeкогда он взирал
काष्ठेkāṣṭheна древесину
तुtuже
बभूवाद्भुतदर्शनम्babhūvādbhutadarśanamявилось дивное видение
विश्वकर्माviśvakarmāВишвакарман
caи
विष्णुश्चviṣṇuścaи Вишну
विप्ररूपधरावुभौviprarūpadharāvubhauоба в облике брахманов
आजग्मतुर्महात्मानौājagmaturmahātmānauпришли, великие духом
तथाtathāтакже
तुल्याग्रजन्मनौtulyāgrajanmanauравные первородством
ज्वलमानौjvalamānauпылающие
सुतेजोभिर्दिव्यस्रग्गंधलेपनौsutejobhirdivyasraggaṃdhalepanauсияниями, с божественными венками, благовониями и притираниями
अथathaзатем
तौtauте двое
तंtaṃк тому
समासाद्यsamāsādyaподойдя
नृपमिंद्रिसखंnṛpamiṃdrisakhaṃк царю, другу Индры
तदाtadāтогда
तावब्रूतांtāvabrūtāṃте двое сказали
महाराजmahārājaо великий царь
त्वंtvaṃты
किमत्रkimatraчто здесь
करिष्यसिkariṣyasiбудешь делать
किमयंkimayaṃзачем это
तेteтобою
महाबाहोmahābāhoо мощнорукий
शातितश्चśātitaścaи срублено
वनस्पतिःvanaspatiḥлесное древо
असहायोasahāyoбез помощников
महादुर्गेmahādurgeв весьма непроходимом
निर्जनेnirjaneбезлюдном
गहनेgahaneгустом
वनेvaneлесу
महासिंधुतटेmahāsiṃdhutaṭeна берегу великого моря
चैवcaivaи
शातितोśātitoсрублено
वैvaiведь
महाद्रुमःmahādrumaḥвеликое древо
अनुवाद

дав дар брахманам, и сёла, и города, и совершив предполуденный обряд, пошёл тот лучший из царей. Ни колесницы, ни пехотинца, ни слона, ни возницы, — один вошёл владыка земли на великий берег. И увидел он то великое древо — сияющее, великое пределом, великое высотою, святое и бесплодное, великое торжеством, великое телом, уснувшее у самой воды, сияющее густым мареновым цветом, лишённое имени породы. И, увидев древо Вишну, владыка людей, полный радости, рассёк его топором острым и крепким. И надвое разделилась там мысль у друга Индры; и когда он взирал на древесину, явилось дивное видение: Вишвакарман и Вишну, оба в облике брахманов, пришли, великие духом, равные первородством, пылающие сияниями, с божественными венками, благовониями и притираниями. Затем те двое, подойдя тогда к тому царю, другу Индры, сказали: «О великий царь, что ты здесь будешь делать? Зачем тобою, о мощнорукий, срублено это лесное древо? Без помощников, в весьма непроходимом, безлюдном, густом лесу, на берегу великого моря срублено великое древо».

संस्करण

e8aae32d898b · प्रकाशित 6 सित॰ 2026, 4:18:43 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से