पुष्करेऽहंसुरश्रेष्ठो गयायां च चतुर्मुखः । कान्यकुब्जे देवगर्भो भृगुकक्षे पितामहः
कावेर्य्या सृष्टिकर्ता च नंदिपुर्य्या बृहस्पतिः । प्रभासे पद्मजन्मा चत्वानर्यां च सुरप्रियः
द्वारावत्यां तु ऋग्वेदी वैदिशे भुवनाधिपः । पौंडूके पुंडरीकाक्षः पिंगाक्षो हस्तिनापुरे
जयंत्यां विजयश्चास्मि जयंतः पुष्करावते । उग्रेषु पद्महस्तोऽहं तमोनद्यां तमोनुदः
अहिच्छन्ने जया नंदी कांचीपुर्या जनप्रियः । ब्रह्माहं पाटली पुत्र ऋषिकुंडे मुनिस्तथा
महितारे मुकुंदश्च श्रीकंठः श्रीनिवासिते । कामरूपे शुभाकारो वाराणस्यां शिवप्रियः
मल्लिकाक्षे तथा विष्णुर्महेंद्रे भार्गवस्तथा । गोनर्दे स्थविकाकार उज्जयिन्यां पितामहः
कौशांब्यां तु महाबोधिरयोध्यायां च राघवः । मुनींद्रश्चित्रकूटे तु वाराहो विंध्यपर्वते
गंगाद्वारे परमेष्ठी हिमवत्यपि शंकरः । देविकायां स्रुक्हस्तः स्रुवहस्तश्चतुर्वटे
वृंदावने पद्मपाणिः कुशहस्तश्च नैमिषे । गोप्लक्षे चैव गोपेंद्रः सचंद्रो यमुनातटे
भागीरथ्यां पद्मतनुर्जलानंदो जलंधरे । कौंकणे चैव मद्राक्षः कांपिल्ये कनकप्रियः
वेंकटे चान्नदाता च शंभुश्चैव क्रतुस्थले । लंकायां च पुलस्त्योऽहं काश्मीरे हंसवाहनः
वसिष्ठश्चार्बुदे चैव नारदश्चोत्पलावते । मेलके श्रुतिदाताहं प्रपाते यादसांपतिः
सामवेदस्तथा यज्ञे मधुरो मधुरप्रियः । अंकोटे यज्ञभोक्ता च ब्रह्मवादे सुरप्रियः
नारायणश्च गोमंते मायापुर्यां द्विजप्रियः । ऋषिवेदे दुराधर्षो देवायां सुरमर्दनः
विजयायां महारूपः स्वरूपो राष्ट्रवर्द्ने । पृथूदरस्तु मालव्यां शाकंभर्या रसप्रियः
पिंडारके तु गोपालः शंखोद्धारेंऽगवर्धनः । कादंबके प्रजाध्यक्षो देवाध्यक्षः समस्थले
गंगाधरो भद्रपीठे जलशाय्यहमर्बुदे । त्र्यंबके त्रिपुराधीशः श्रीपर्वते त्रिलोचनः
महादेवः पद्मपुरे कापाले वेधसस्तथा । शृंगबेरपुरे शौरिर्नैमिषे चक्रपाणिकः
दंडपुर्या विरूपाक्षो गौतमो धूतपापके । हंसनाथो माल्यवति द्विजेंद्रो वलिके तथा
इंद्रपुर्या देवनाथो द्यूतपायां पुरंदर: । हंसवाहस्तु लंबायां चंडायां गरुडप्रियः
महोदये महायज्ञः सुयज्ञो यज्ञकेतने । सिद्धिस्मरे पद्मवर्णो विभायां पद्मबोधनः
देवदारुवने लिंगं महापत्तौ विनायकः । त्र्यंबको मातृकास्थाने अलकायां कुलाधिपः
त्रिकूटे चैव गोनर्दः पाताले वासुकिस्तथा । पद्माध्यक्षश्च केदारे कूष्मांडे सुरतप्रियः
कुंडवाप्यां शुभांगस्तु सारण्यां तक्षकस्तथा । अक्षोटे पापहा चैव अंबिकायां सुदर्शनः
वरदायां महावीरः कांतारे दुर्गनाशनः । अनंतश्चैव पणटि प्रकाशायां दिवाकरः
विराजायां पद्मनाभः स्वरुद्रश्च वृकस्थले । मार्कंडो वटके चैव वाहिन्यां मृगकेतनः
पद्मावत्यां पद्मगृहो गगने पद्मकेतनः । अष्टोत्तरं स्थानशतं मया ते परिकीर्तितम्
यत्र वै मम सांनिध्यं त्रिसंध्यं त्रिपुरांतक । एतेषामपि यस्त्वेकं पश्यते भक्तिमान्नरः
स्थानं सुविरजं लब्ध्वा मोदते शाश्वतीः समाः । मानसं वाचिकं चैव कायिकं यच्च दुष्कृतम्
तत्सर्व नाशमायाति नात्र कार्या विचारणा । यस्त्वेतानि च सर्वाणि गत्वा मां पश्यते नरः
भवते मोक्षभागी च यत्राहं तत्र वै स्थितः । पुष्पोपहारैर्धूपैश्च ब्राह्मणानां च तर्पणैः
ध्यानेन च स्थिरेणाशु प्राप्यते परमेश्वरः । तस्य पुण्यफलं चाम्यमंते मोक्षफलं तथा
स ब्रह्मलोकमासाद्य तत्कालं तत्र तिष्ठति । पुनः सृष्टौ भवेद्देवो वैराजानां महातपाः
ब्रह्महत्यादिपापानि इह लोके कृतान्यपि । अकामतः कामतो वा तानि नश्यंति तत्क्षणात्
इह लोके दरिद्रो यो भ्रष्टराज्योऽथवा पुनः । स्थानेष्वेतेषु वै गत्वा मां पश्यति समाधिना
कृत्वा पूजोपहारं च स्नानं च पितृतर्पणम् । कृत्वा पिंडप्रदानं च सोऽचिराद्दुःखवर्जितः
एकच्छत्रो भवेद्राजा सत्यमेतन्न संशयः । इह राज्यानि सौभाग्यं धनं धान्यं वरस्त्रियः
भवंति विविधास्तस्य यैर्यात्रा पुष्करे कृता । इदं यात्राविधानं यः कुरुते कारयेत वा
शृणोति वा स पापैस्तु सर्वैरेव प्रमुच्यते । अगम्यागमनं येन कृतं जानाति मानवः
ब्रह्मक्रियालोपेन बहुवर्षकृतेन च । यात्रां चेमां सकृत्कृत्वा वेदसंस्कारमाप्नुयात्
किमत्र बहुनोक्तेन इदमस्तीह शंकर । अप्राप्यं प्राप्यते तेन पापं चापि विनश्यति
सर्वयज्ञफलैस्तुल्यं सर्वतीर्थफलप्रदम् । सर्वेषां चैव वेदानां समाप्तिस्तेन वै कृता
puṣkare'haṃsuraśreṣṭho gayāyāṃ ca caturmukhaḥ | kānyakubje devagarbho bhṛgukakṣe pitāmahaḥ
kāveryyā sṛṣṭikartā ca naṃdipuryyā bṛhaspatiḥ | prabhāse padmajanmā catvānaryāṃ ca surapriyaḥ
dvārāvatyāṃ tu ṛgvedī vaidiśe bhuvanādhipaḥ | pauṃḍūke puṃḍarīkākṣaḥ piṃgākṣo hastināpure
jayaṃtyāṃ vijayaścāsmi jayaṃtaḥ puṣkarāvate | ugreṣu padmahasto'haṃ tamonadyāṃ tamonudaḥ
ahicchanne jayā naṃdī kāṃcīpuryā janapriyaḥ | brahmāhaṃ pāṭalī putra ṛṣikuṃḍe munistathā
mahitāre mukuṃdaśca śrīkaṃṭhaḥ śrīnivāsite | kāmarūpe śubhākāro vārāṇasyāṃ śivapriyaḥ
mallikākṣe tathā viṣṇurmaheṃdre bhārgavastathā | gonarde sthavikākāra ujjayinyāṃ pitāmahaḥ
kauśāṃbyāṃ tu mahābodhirayodhyāyāṃ ca rāghavaḥ | munīṃdraścitrakūṭe tu vārāho viṃdhyaparvate
gaṃgādvāre parameṣṭhī himavatyapi śaṃkaraḥ | devikāyāṃ srukhastaḥ sruvahastaścaturvaṭe
vṛṃdāvane padmapāṇiḥ kuśahastaśca naimiṣe | goplakṣe caiva gopeṃdraḥ sacaṃdro yamunātaṭe
bhāgīrathyāṃ padmatanurjalānaṃdo jalaṃdhare | kauṃkaṇe caiva madrākṣaḥ kāṃpilye kanakapriyaḥ
veṃkaṭe cānnadātā ca śaṃbhuścaiva kratusthale | laṃkāyāṃ ca pulastyo'haṃ kāśmīre haṃsavāhanaḥ
vasiṣṭhaścārbude caiva nāradaścotpalāvate | melake śrutidātāhaṃ prapāte yādasāṃpatiḥ
sāmavedastathā yajñe madhuro madhurapriyaḥ | aṃkoṭe yajñabhoktā ca brahmavāde surapriyaḥ
nārāyaṇaśca gomaṃte māyāpuryāṃ dvijapriyaḥ | ṛṣivede durādharṣo devāyāṃ suramardanaḥ
vijayāyāṃ mahārūpaḥ svarūpo rāṣṭravardne | pṛthūdarastu mālavyāṃ śākaṃbharyā rasapriyaḥ
piṃḍārake tu gopālaḥ śaṃkhoddhāreṃ'gavardhanaḥ | kādaṃbake prajādhyakṣo devādhyakṣaḥ samasthale
gaṃgādharo bhadrapīṭhe jalaśāyyahamarbude | tryaṃbake tripurādhīśaḥ śrīparvate trilocanaḥ
mahādevaḥ padmapure kāpāle vedhasastathā | śṛṃgaberapure śaurirnaimiṣe cakrapāṇikaḥ
daṃḍapuryā virūpākṣo gautamo dhūtapāpake | haṃsanātho mālyavati dvijeṃdro valike tathā
iṃdrapuryā devanātho dyūtapāyāṃ puraṃdara: | haṃsavāhastu laṃbāyāṃ caṃḍāyāṃ garuḍapriyaḥ
mahodaye mahāyajñaḥ suyajño yajñaketane | siddhismare padmavarṇo vibhāyāṃ padmabodhanaḥ
devadāruvane liṃgaṃ mahāpattau vināyakaḥ | tryaṃbako mātṛkāsthāne alakāyāṃ kulādhipaḥ
trikūṭe caiva gonardaḥ pātāle vāsukistathā | padmādhyakṣaśca kedāre kūṣmāṃḍe suratapriyaḥ
kuṃḍavāpyāṃ śubhāṃgastu sāraṇyāṃ takṣakastathā | akṣoṭe pāpahā caiva aṃbikāyāṃ sudarśanaḥ
varadāyāṃ mahāvīraḥ kāṃtāre durganāśanaḥ | anaṃtaścaiva paṇaṭi prakāśāyāṃ divākaraḥ
virājāyāṃ padmanābhaḥ svarudraśca vṛkasthale | mārkaṃḍo vaṭake caiva vāhinyāṃ mṛgaketanaḥ
padmāvatyāṃ padmagṛho gagane padmaketanaḥ | aṣṭottaraṃ sthānaśataṃ mayā te parikīrtitam
yatra vai mama sāṃnidhyaṃ trisaṃdhyaṃ tripurāṃtaka | eteṣāmapi yastvekaṃ paśyate bhaktimānnaraḥ
sthānaṃ suvirajaṃ labdhvā modate śāśvatīḥ samāḥ | mānasaṃ vācikaṃ caiva kāyikaṃ yacca duṣkṛtam
tatsarva nāśamāyāti nātra kāryā vicāraṇā | yastvetāni ca sarvāṇi gatvā māṃ paśyate naraḥ
bhavate mokṣabhāgī ca yatrāhaṃ tatra vai sthitaḥ | puṣpopahārairdhūpaiśca brāhmaṇānāṃ ca tarpaṇaiḥ
dhyānena ca sthireṇāśu prāpyate parameśvaraḥ | tasya puṇyaphalaṃ cāmyamaṃte mokṣaphalaṃ tathā
sa brahmalokamāsādya tatkālaṃ tatra tiṣṭhati | punaḥ sṛṣṭau bhaveddevo vairājānāṃ mahātapāḥ
brahmahatyādipāpāni iha loke kṛtānyapi | akāmataḥ kāmato vā tāni naśyaṃti tatkṣaṇāt
iha loke daridro yo bhraṣṭarājyo'thavā punaḥ | sthāneṣveteṣu vai gatvā māṃ paśyati samādhinā
kṛtvā pūjopahāraṃ ca snānaṃ ca pitṛtarpaṇam | kṛtvā piṃḍapradānaṃ ca so'cirādduḥkhavarjitaḥ
ekacchatro bhavedrājā satyametanna saṃśayaḥ | iha rājyāni saubhāgyaṃ dhanaṃ dhānyaṃ varastriyaḥ
bhavaṃti vividhāstasya yairyātrā puṣkare kṛtā | idaṃ yātrāvidhānaṃ yaḥ kurute kārayeta vā
śṛṇoti vā sa pāpaistu sarvaireva pramucyate | agamyāgamanaṃ yena kṛtaṃ jānāti mānavaḥ
brahmakriyālopena bahuvarṣakṛtena ca | yātrāṃ cemāṃ sakṛtkṛtvā vedasaṃskāramāpnuyāt
kimatra bahunoktena idamastīha śaṃkara | aprāpyaṃ prāpyate tena pāpaṃ cāpi vinaśyati
sarvayajñaphalaistulyaṃ sarvatīrthaphalapradam | sarveṣāṃ caiva vedānāṃ samāptistena vai kṛtā
«В Пушкаре я — Лучший из богов, в Гае — Четырёхликий, в Каньякубдже — Девагарбха, в Бхригукакше — Прародитель; на Кавери — Творец, в Нандипуре — Брихаспати, в Прабхасе — Из лотоса рождённый, в Тванари — Любезный богам; в Дваравати — Знаток Ригведы, в Видише — Владыка вселенной, в Паундраке — Лотосоокий, в Хастинапуре — Рыжеокий; в Джаянти я Победа, Джаянта — в Пушкаравате, в Уграх — Лотосорукий, на реке Тамасе — Гонитель мрака; в Ахиччхатре — Джая и Нанди, в Канчипуре — Любезный людям, в Паталипутре — Брахма, в Ришикунде — Отшельник; в Махитаре — Мукунда, в Шринивасите — Шриканха, в Камарупе — Благообразный, в Варанаси — Любезный Шиве; в Малликакше — Вишну, в Махендре — Бхаргава, в Гонарде — Стхавикообразный, в Удджайини — Прародитель; в Каушамби — Великое пробуждение, в Айодхье — Рагхава, на Читракуте — Владыка отшельников, на Виндхье — Вепрь; у Врат Ганги — Высочайший, на Химавате — Шанкара, на Девике — Со срук в руке, в Чатурвате — Со срувой в руке; во Вриндаване — Лотосорукий, в Наймише — С кушею в руке, в Гоплакше — Владыка пастухов, на берегу Ямуны — С месяцем; на Бхагиратхи — Лотосотелый, в Джаландхаре — Радость вод, в Конкане — Мадракша, в Кампилье — Любящий золото; на Венкате — Дающий пищу, в Кратустхале — Шамбху, на Ланке я Пуластья, в Кашмире — Лебедеездящий; на Арбуде — Васиштха, в Утпалавате — Нарада, в Мелаке я Дающий шрути, на Прапате — Владыка вод; в Яджне — Самаведа, Мадхура — Любящий сладкое, в Анкоте — Вкушающий жертву, в Брахмаваде — Любезный богам; в Гоманте — Нараяна, в Майяпури — Любезный брахманам, в Ришиведе — Неодолимый, в Деве — Сокрушитель богов; в Виджае — Великообразный, в Раштравардхане — Своеобразный, в Малаве — Широкочревый, в Шакамбхари — Любящий сок; в Пиндараке — Пастух, в Шанкходдхаре — Умножитель тела, в Кадамбаке — Надзиратель над тварями, в Самастхале — Надзиратель над богами; в Бхадрапитхе — Держащий Гангу, на Арбуде я Спящий на водах, в Трьямбаке — Владыка Трипуры, на Шрипарвате — Трёхокий; в Падмапуре — Махадева, в Капале — Устроитель, в Шрингаберапуре — Шаури, в Наймише — Дискорукий; в Дандапуре — Разноокий, в Дхутапапаке — Гаутама, на Мальявате — Владыка лебедей, в Валике — Владыка брахманов; в Индрапури — Владыка богов, в Дьютапе — Пурандара, в Ламбе — Ездящий на лебеде, в Чанде — Любящий Гаруду; в Маходае — Великая жертва, в Яджнякетане — Благая жертва, в Сиддхисмаре — Лотосоцветный, в Вибхе — Пробуждающий лотос; в лесу девадару — Лингам, в Махапаттане — Винаяка, в Матрикастхане — Трьямбака, в Алаке — Владыка рода; на Трикуте — Гонарда, в пата́ле — Васуки, в Кедаре — Надзиратель над лотосом, в Кушманде — Любящий услады; в Кундавапи — Благотелый, в Саране — Такшака, в Акшоте — Губитель греха, в Амбике — Прекрасный видом; в Вараде — Великий витязь, в Кантаре — Губитель бед, в Панати — Бесконечный, в Пракаше — Творящий день; в Вирадже — Лотосопупый, в Врикастхале — Сварудра, в Ватаке — Марканда, в Вахини — Со знаменем оленя; в Падмавати — Лотосодомный, в небе — С лотосовым знаменем.
Сотня мест и ещё восемь возвещена мною тебе — где моё присутствие в три сандхьи, о Губитель Трипуры. И кто из них хотя бы одно видит, преданный человек, тот, обретя весьма чистое место, радуется вечные годы. Какое бы ни было злодеяние — умственное, словесное и телесное, — всё то приходит к погибели; не надлежит здесь раздумывать. А кто, обойдя все эти, видит меня, тот становится причастным освобождению — там, где я пребываю.
Подношениями цветов, курением и насыщением брахманов, а также твёрдым созерцанием скоро обретается Высший Владыка; и плод заслуги у него, а в конце — плод освобождения. Достигнув мира Брахмы, он пребывает там то время, а при новом творении бывает богом среди Вайраджей, великий подвижник. Грехи — убийство брахмана и прочие, — совершённые в этом мире без умысла или с умыслом, гибнут в тот же миг.
А бедняк или лишённый царства, побывав в этих местах и с сосредоточением увидев меня, совершив почитание и подношение, омовение, насыщение предков и подношение пинд, — тот скоро, избавленный от горя, станет единодержавным царём: правда это, нет сомнения. Здесь бывают у него разные царства, счастье, богатство, зерно и прекрасные жёны — у тех, кем совершено хождение в Пушкару. Кто совершает этот устав хождения, или велит совершить, или слушает, — тот избавляется от всех грехов. Хождение к недозволенной, кем совершено и человек это знает, и упущение брахманских обрядов за многие годы, — совершив однажды это хождение, он обретает ведийское очищение. Да что много говорить: есть здесь то, о Шанкара, чем обретается недостижимое и гибнет грех; оно равно плодам всех жертв и даёт плод всех тиртх, и им же совершено завершение всех вед».
83af2ff469ef · प्रकाशित 3 सित॰ 2026, 4:13:28 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Сто восемь имён — это на деле карта: Айодхья, Варанаси, Каньякубджа, Кашмир, Ланка, Конкан, Кедар, Виндхья, Химават, берег Ямуны. Брахма перечисляет не свойства, а адреса, и в каждом у него своё имя — где Отшельник, где Пастух, где Дающий пищу, где просто Лингам.
Приметно, что в этом списке он спокойно называет себя Вишну, Шанкарою, Васуки, Такшакою, Гаутамою, Марикандою и Нарадою. Различие имён здесь вовсе не считается различием: одно и то же присутствие, названное по месту.
И обещано не обойти всё, а увидеть хотя бы одно: «кто из них хотя бы одно видит». Обход ста восьми мест — для тех, кто может; остальным довольно ближайшего.