पद्मपुराण
The Beginning of the Sacrifice and the Talk on Dharma5.9.36-47
2695 / 5781
Linuxपन्ने पलटें
पद्मपुराण · 5.9.36-47

ऋषय ऊचुः

देवनागरी

ते तु पृष्टा हि रामेण धर्मानूचुर्महागुणान् । तान्प्रवक्ष्यामि ते सर्वान्यथाविधि शृणुष्व तान्
ब्राह्मणेन सदा कार्यं यजनाध्ययनादिकम् । वेदान्पठित्वा विरजेन्नो वा गार्हस्थ्यमाविशेत्
ब्राह्मणेन सदा त्याज्यं नीचसेवानुजीवनम् । आपद्गतोऽपि जीवेत न श्ववृत्त्या कदाचन
ऋतुकालाभिगमनं धर्मोऽयं गृहिणः परः । स्त्रीणां वरमनुस्मृत्यापत्यकामोऽथ वा भवेत्
दिवाभिगमनं पुंसामनायुष्यकरं मतम् । श्राद्धाहः सर्वपर्वाणि यतस्त्याज्यानि धीमता
तत्र गच्छेत्स्त्रियं मोहाद्धर्मात्प्रच्यवते परात् । ऋतुकालाभिगामी यः स्वदारनिरतश्च यः
सर्वदा ब्रह्मचारी ह विज्ञेयः स गृहाश्रमी । ऋतुः षोडशयामिन्यश्चतस्रस्तासु गर्हिताः
पुत्रदास्तासु या युग्मा अयुग्माः कन्यकाप्रदाः । त्यक्त्वा चन्द्रमसं दुष्टं मघां मूलं विहाय च
शुचिः सन्निर्विशेत्पत्नीं पुंनामर्क्षे विशेषतः । शुचिं पुत्रं प्रसूयेत पुरुषार्थप्रसाधनम्
आर्षे विवाहे गोद्वयं दत्तं यदुक्तं तत्प्रशस्यते । शुल्कमण्वपि कन्यायाः कन्याक्रेतुस्तु पापकृत्
वाणिज्यं नृपतेः सेवा वेदानध्ययनं तथा । कुविवाहः क्रियालोपः कुलपातनहेतवः
अन्नोदकपयोमूलफलैर्वापि गृहाश्रमी । गोदानेन तु यत्पुण्यं पात्राय विधिपूर्वकम्

लिप्यंतरण (IAST)

te tu pṛṣṭā hi rāmeṇa dharmānūcurmahāguṇān | tānpravakṣyāmi te sarvānyathāvidhi śṛṇuṣva tān
brāhmaṇena sadā kāryaṃ yajanādhyayanādikam | vedānpaṭhitvā virajenno vā gārhasthyamāviśet
brāhmaṇena sadā tyājyaṃ nīcasevānujīvanam | āpadgato'pi jīveta na śvavṛttyā kadācana
ṛtukālābhigamanaṃ dharmo'yaṃ gṛhiṇaḥ paraḥ | strīṇāṃ varamanusmṛtyāpatyakāmo'tha vā bhavet
divābhigamanaṃ puṃsāmanāyuṣyakaraṃ matam | śrāddhāhaḥ sarvaparvāṇi yatastyājyāni dhīmatā
tatra gacchetstriyaṃ mohāddharmātpracyavate parāt | ṛtukālābhigāmī yaḥ svadāranirataśca yaḥ
sarvadā brahmacārī ha vijñeyaḥ sa gṛhāśramī | ṛtuḥ ṣoḍaśayāminyaścatasrastāsu garhitāḥ
putradāstāsu yā yugmā ayugmāḥ kanyakāpradāḥ | tyaktvā candramasaṃ duṣṭaṃ maghāṃ mūlaṃ vihāya ca
śuciḥ sannirviśetpatnīṃ puṃnāmarkṣe viśeṣataḥ | śuciṃ putraṃ prasūyeta puruṣārthaprasādhanam
ārṣe vivāhe godvayaṃ dattaṃ yaduktaṃ tatpraśasyate | śulkamaṇvapi kanyāyāḥ kanyākretustu pāpakṛt
vāṇijyaṃ nṛpateḥ sevā vedānadhyayanaṃ tathā | kuvivāhaḥ kriyālopaḥ kulapātanahetavaḥ
annodakapayomūlaphalairvāpi gṛhāśramī | godānena tu yatpuṇyaṃ pātrāya vidhipūrvakam

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
एवम्evamтак
समाकुलेsamākuleв собрании
ब्रह्मन्brahmanо брахман
ऋषि-वर्य-समागमेṛṣi-varya-samāgameпри сходе лучших из риши
धर्म-वार्ताdharma-vārtāбеседа о дхарме
बभूवbabhūvaпошла
अहोahoо
वर्ण-आश्रम-सु-सम्मताvarṇa-āśrama-su-sammatāсогласная с [учением] о варнах и ашрамах
काкакая
तत्रtatraтам
आसीत्āsītбыла
किम्kimчто
वाили
कथितम्kathitamсказано
अद्भुतम्adbhutamдивное
साधवःsādhavaḥдобрые
सर्व-लोकानाम्sarva-lokānāmвсех миров
कारुण्यात्kāruṇyātиз сострадания
किम् उतkim utaчто же
अनु-अब्रुवन्anu-abruvanповедали
तान्tānтех
समेतान्sametānсобравшихся
मुनीन्munīnмудрецов
दृष्ट्वाdṛṣṭvāувидев
रामःrāmaḥРама
दाशरथिःdāśarathiḥсын Дашаратхи
महान्mahānвеликий
पप्रच्छpapracchaспросил
सर्व-धर्मान्sarva-dharmānвсе дхармы
caи
सर्व-वर्ण-आश्रम-उचितान्sarva-varṇa-āśrama-ucitānподобающие всем варнам и ашрамам
तेteони
तुtuже
पृष्टाःpṛṣṭāḥспрошенные
हिhiведь
रामेणrāmeṇaРамой
धर्मान्dharmānдхармы
ऊचुःūcuḥизложили
महा-गुणान्mahā-guṇānполные великих достоинств
तान्tānих
प्रवक्ष्यामिpravakṣyāmiповедаю
तेteтебе
सर्वान्sarvānвсе
यथा-विधिyathā-vidhiпо порядку
शृणुष्वśṛṇuṣvaслушай
ब्राह्मणेनbrāhmaṇenaбрахману
सदाsadāвсегда
कार्यम्kāryamнадлежит делать
यजन-अध्ययन-आदिकम्yajana-adhyayana-ādikamжертвоприношение, изучение и прочее
वेदान्vedānВеды
पठित्वाpaṭhitvāизучив
विरजेत्virajetпусть отрешится
न उna uили не
गार्हस्थ्यम्gārhasthyamв жизнь домохозяина
आविशेत्āviśetпусть вступит
त्याज्यम्tyājyamдолжно быть оставлено
नीच-सेवा-अनुजीवनम्nīca-sevā-anujīvanamслужение низким ради пропитания
आपत्-गतःāpat-gataḥпопавший в беду
अपिapiдаже
जीवेतjīvetaпусть живёт
श्व-वृत्त्याśva-vṛttyāсобачьим промыслом
कदाचनkadācanaкогда-либо
ऋतु-काल-अभिगमनम्ṛtu-kāla-abhigamanamприход [к жене] в пору зачатия
धर्मःdharmaḥдхарма
अयम्ayamэта
गृहिणःgṛhiṇaḥдомохозяина
परःparaḥвысшая
स्त्रीणाम्strīṇāmженщин
वरम्varamлучшее
अनुस्मृत्यanusmṛtyaпомня
अपत्य-कामःapatya-kāmaḥжелающий потомства
अथ वाatha vāили же
भवेत्bhavetбывает
दिवा-अभिगमनम्divā-abhigamanamдневное соитие
पुंसाम्puṃsāmу мужчин
अनायुष्य-करम्anāyuṣya-karamсокращающим жизнь
मतम्matamсчитается
श्राद्ध-अहःśrāddha-ahaḥдни шраддхи
सर्व-पर्वाणिsarva-parvāṇiвсе праздничные дни
यतःyataḥпотому
त्याज्यानिtyājyāniдолжны быть избегаемы
धीमताdhīmatāмудрым
गच्छेत्gacchetсходится
स्त्रियम्striyamс женщиной
मोहात्mohātпо заблуждению
धर्मात्dharmātот дхармы
प्रच्यवतेpracyavateотпадает
परात्parātвысшей
ऋतु-काल-अभिगामीṛtu-kāla-abhigāmīприходящий лишь в пору зачатия
यःyaḥкто
स्व-दार-निरतःsva-dāra-nirataḥпреданный своей жене
सर्वदाsarvadāвсегда
ब्रह्मचारीbrahmacārīсоблюдающий воздержание
विज्ञेयःvijñeyaḥдолжен быть знаем
सःsaḥон
गृह-आश्रमीgṛha-āśramīдомохозяин
ऋतुःṛtuḥпора
षोडश-यामिन्यःṣoḍaśa-yāminyaḥшестнадцать ночей
चतस्रःcatasraḥчетыре
तासुtāsuиз них
गर्हिताःgarhitāḥпорицаемы
पुत्र-दाःputra-dāḥдающие сыновей
याкоторые
युग्माःyugmāḥчётные
अयुग्माःayugmāḥнечётные
कन्यका-प्रदाःkanyakā-pradāḥдающие дочерей
त्यक्त्वाtyaktvāоставив
चन्द्रमसम्candramasamлуну
दुष्टम्duṣṭamдурную
मघाम्maghāmМагху
मूलम्mūlamМулу
विहायvihāyaизбегая
शुचिःśuciḥчистый
सन्sanбудучи
निर्विशेत्nirviśetпусть входит
पत्नीम्patnīmк жене
पुं-नाम-ऋक्षेpuṃ-nāma-ṛkṣeпри созвездии мужского имени
विशेषतःviśeṣataḥособенно
शुचिम्śucimчистого
पुत्रम्putramсына
प्रसूयेतprasūyetaродит
पुरुष-अर्थ-प्रसाधनम्puruṣa-artha-prasādhanamприносящего исполнение целей человека
आर्षेārṣeпри [браке] арша
विवाहेvivāheв браке
गो-द्वयम्go-dvayamдве коровы
दत्तम्dattamдаются
यत्yatчто
उक्तम्uktamсказано
तत्tatто
प्रशस्यतेpraśasyateпохвально
शुल्कम्śulkamплату
अणुaṇuмалую
अपिapiхотя бы
कन्यायाःkanyāyāḥза деву
कन्या-क्रेताkanyā-kretāпокупатель девы
पाप-कृत्pāpa-kṛtтворит грех
वाणिज्यम्vāṇijyamторговля
नृपतेःnṛpateḥу царя
सेवाsevāслужба
वेदान्vedānВеды
अध्ययनम्adhyayanamпреподавание
तथाtathāтакже
कु-विवाहःku-vivāhaḥдурной брак
क्रिया-लोपःkriyā-lopaḥоставление обрядов
कुल-पातन-हेतवःkula-pātana-hetavaḥпричины падения рода
अनुवाद

«И в таком собрании, при сходе лучших из риши, о брахман, пошла беседа о дхарме, вполне согласная с [учением] о варнах и ашрамах. — „Какая беседа о дхарме там была? Что дивного было сказано? Что поведали добрые из сострадания ко всем мирам?“ — Увидев тех собравшихся мудрецов, великий Рама, сын Дашаратхи, спросил обо всех дхармах, подобающих всем варнам и ашрамам. И они, спрошенные Рамой, изложили дхармы, полные великих достоинств; их все я поведаю тебе — слушай по порядку. Брахману всегда надлежит совершать жертвоприношение, изучение [Вед] и прочее; изучив Веды, пусть либо отрешится, либо вступит в жизнь домохозяина. Брахману всегда должно оставить служение низким ради пропитания: и попав в беду, пусть живёт, но никогда — собачьим промыслом. Приход [к жене] в пору зачатия — высшая дхарма домохозяина; помня о лучшем для женщин, [пусть приходит] или из желания потомства. Дневное соитие считается сокращающим жизнь у мужчин; потому дни шраддхи и все праздничные дни мудрый должен избегать. Кто по заблуждению сходится с женщиной [в такой день], отпадает от высшей дхармы. Кто приходит [к жене] лишь в пору зачатия и всегда предан своей жене, — того должно знать как домохозяина, соблюдающего воздержание. Пора [зачатия] — шестнадцать ночей; четыре из них порицаемы. Из них чётные дают сыновей, нечётные — дочерей. Оставив дурную луну и избегая Магхи и Мулы, чистый пусть входит к жене — особенно при созвездии мужского имени: [так] он родит чистого сына, приносящего исполнение целей человека. При браке арша даются две коровы — это, как сказано, похвально; но [взявший] хоть малую плату за деву — покупатель девы — творит грех. Торговля, служба у царя, преподавание Вед [за плату], дурной брак и оставление обрядов суть причины падения рода.»

संस्करण

442557b5f8e6 · प्रकाशित 3 सित॰ 2026, 4:13:45 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से