पद्मपुराण
Lava Falls Senseless5.62.34-44
2961 / 5781
Linuxपन्ने पलटें
पद्मपुराण · 5.62.34-44
देवनागरी

ते बाणवर्षविहता रणमध्ये सुकोपनाः । केचित्पलायिताः केचिन्मुमुहुर्युद्धमण्डले
तावत्स राजा शत्रुघ्नो मूर्च्छां सन्त्यज्य सङ्गरे । लवं प्रायान्महावीरं योद्धुं बलसमन्वितः
आगत्य तं लवं प्राह धन्योऽसि शिशुसन्निभः । न बालस्त्वं सुरः कश्चिच्छलितुं मां समागतः
केनापि न हि वीरेण पातितो रणमण्डले । त्वयाहं प्रापितो मूर्च्छां समक्षं मम पश्यतः
इदानीं पश्य मे वीर्यं त्वां सङ्ख्ये पातयाम्यहम् । सहस्व बाणमेकं त्वं मा पलायस्व बालक
इत्युक्त्वा समरे बालं शरमेकं समाददे । यमवक्त्रसमं घोरं लवणो येन घातितः
सन्धाय बाणं निशितं हृदि भेत्तुं मनो दधत् । लवं वीरसहस्राणां वह्निवत्सर्वदाहकम्
तं बाणं प्रज्वलन्तं स द्योतयन्तं दिशो दश । दृष्ट्वा सस्मार बलिनं कुशं वैरिनिपातिनम्
यद्यस्मिन्समये वीरो भ्राता स्याद्बलवान्मम । तदा शत्रुघ्नवशता न मे स्याद्भयमुल्बणम्
एवं तर्कयतस्तस्य लवस्य च महात्मनः । हृदि लग्नो महाबाणो घोरः कालानलोपमः
मूर्च्छां प्राप तदा वीरो भूपसायकसंहतः । सङ्गरे सर्ववीराणां शिरोभिः समलङ्कृते

लिप्यंतरण (IAST)

te bāṇavarṣavihatā raṇamadhye sukopanāḥ | kecitpalāyitāḥ kecinmumuhuryuddhamaṇḍale
tāvatsa rājā śatrughno mūrcchāṃ santyajya saṅgare | lavaṃ prāyānmahāvīraṃ yoddhuṃ balasamanvitaḥ
āgatya taṃ lavaṃ prāha dhanyo'si śiśusannibhaḥ | na bālastvaṃ suraḥ kaścicchalituṃ māṃ samāgataḥ
kenāpi na hi vīreṇa pātito raṇamaṇḍale | tvayāhaṃ prāpito mūrcchāṃ samakṣaṃ mama paśyataḥ
idānīṃ paśya me vīryaṃ tvāṃ saṅkhye pātayāmyaham | sahasva bāṇamekaṃ tvaṃ mā palāyasva bālaka
ityuktvā samare bālaṃ śaramekaṃ samādade | yamavaktrasamaṃ ghoraṃ lavaṇo yena ghātitaḥ
sandhāya bāṇaṃ niśitaṃ hṛdi bhettuṃ mano dadhat | lavaṃ vīrasahasrāṇāṃ vahnivatsarvadāhakam
taṃ bāṇaṃ prajvalantaṃ sa dyotayantaṃ diśo daśa | dṛṣṭvā sasmāra balinaṃ kuśaṃ vairinipātinam
yadyasminsamaye vīro bhrātā syādbalavānmama | tadā śatrughnavaśatā na me syādbhayamulbaṇam
evaṃ tarkayatastasya lavasya ca mahātmanaḥ | hṛdi lagno mahābāṇo ghoraḥ kālānalopamaḥ
mūrcchāṃ prāpa tadā vīro bhūpasāyakasaṃhataḥ | saṅgare sarvavīrāṇāṃ śirobhiḥ samalaṅkṛte

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
ते बाण-वर्ष-विहताःte bāṇa-varṣa-vihatāḥони, побитые ливнем стрел
रण-मध्येraṇa-madhyeпосреди битвы
सु-कोपनाःsu-kopanāḥвесьма разъярённые
केचित् पलायिताःkecit palāyitāḥиные бежали
केचित् मुमुहुःkecit mumuhuḥиные впали в беспамятство
युद्ध-मण्डलेyuddha-maṇḍaleна круге битвы
तावत्tāvatтем временем
सः राजा शत्रुघ्नःsaḥ rājā śatrughnaḥтот царь Шатругхна
मूर्च्छाम् सन्त्यज्यmūrcchām santyajyaоставив беспамятство
सङ्गरेsaṅgareв сражении
लवम् प्रायात्lavam prāyātдвинулся на Лаву
महा-वीरम्mahā-vīramвеликого героя
योद्धुम्yoddhumсражаться
बल-समन्वितःbala-samanvitaḥнаделённый силой
आगत्यāgatyaпридя
तम् लवम् प्राहtam lavam prāhaсказал тому Лаве
धन्यः असिdhanyaḥ asiблагословен ты
शिशु-सन्निभःśiśu-sannibhaḥподобный дитяти
न बालः त्वम्na bālaḥ tvamне мальчик ты
सुरः कश्चित्suraḥ kaścitнекий бог
छलितुम् माम्chalitum māmчтобы обмануть меня
समागतःsamāgataḥпришедший
केन अपिkena apiникем
न हि वीरेणna hi vīreṇaни одним героем
पातितःpātitaḥповержен
रण-मण्डलेraṇa-maṇḍaleна круге битвы
त्वया अहम्tvayā ahamтобою я
प्रापितः मूर्च्छाम्prāpitaḥ mūrcchāmприведён к беспамятству
समक्षम्samakṣamна виду
मम पश्यतःmama paśyataḥу меня смотрящего
इदानीम् पश्य मे वीर्यम्idānīm paśya me vīryamныне смотри на мою мощь
त्वाम् सङ्ख्येtvām saṅkhyeтебя в сражении
पातयामि अहम्pātayāmi ahamповергну я
सहस्व बाणम् एकम् त्वम्sahasva bāṇam ekam tvamстерпи ты одну стрелу
मा पलायस्व बालकmā palāyasva bālakaне убегай, дитя
इति उक्त्वाiti uktvāтак сказав
समरे बालम्samare bālamв битве мальчику
शरम् एकम् समाददेśaram ekam samādadeвзял одну стрелу
यम-वक्त्र-समम्yama-vaktra-samamподобную пасти Ямы
घोरम्ghoramстрашную
लवणः येन घातितःlavaṇaḥ yena ghātitaḥкоторой был убит Лавана
सन्धाय बाणम् निशितम्sandhāya bāṇam niśitamналожив острую стрелу
हृदि भेत्तुम्hṛdi bhettumпронзить сердце
मनः दधत्manaḥ dadhatположив на ум
लवम्lavamЛаву
वीर-सहस्राणाम्vīra-sahasrāṇāmтысяч героев
वह्नि-वत् सर्व-दाहकम्vahni-vat sarva-dāhakamсжигающего всех, как огонь
तम् बाणम् प्रज्वलन्तम्tam bāṇam prajvalantamту пылающую стрелу
सः द्योतयन्तम्saḥ dyotayantamозаряющую
दिशः दशdiśaḥ daśaдесять сторон
दृष्ट्वाdṛṣṭvāувидев
सस्मार बलिनम्sasmāra balinamвспомнил могучего
कुशम्kuśamКушу
वैरि-निपातिनम्vairi-nipātinamповергающего врагов
यदि अस्मिन् समयेyadi asmin samayeесли бы в это время
वीरः भ्राता स्यात्vīraḥ bhrātā syātбыл герой-брат
बलवान् ममbalavān mamaмогучий мой
तदाtadāтогда
शत्रुघ्न-वशताśatrughna-vaśatāподвластность Шатругхне
न मे स्यात्na me syātне была бы у меня
भयम् उल्बणम्bhayam ulbaṇamстрах сильный
एवम् तर्कयतः तस्यevam tarkayataḥ tasyaу него, так размышляющего
लवस्य च महा-आत्मनःlavasya ca mahā-ātmanaḥЛавы, великого душою
हृदि लग्नःhṛdi lagnaḥвонзилась в сердце
महा-बाणःmahā-bāṇaḥвеликая стрела
घोरःghoraḥстрашная
काल-अनल-उपमःkāla-anala-upamaḥподобная огню времени
मूर्च्छाम् प्रापmūrcchām prāpaвпал в беспамятство
तदा वीरःtadā vīraḥтогда герой
भूप-सायक-संहतःbhūpa-sāyaka-saṃhataḥсражённый стрелой царя
सङ्गरेsaṅgareв сражении
सर्व-वीराणाम्sarva-vīrāṇāmвсех героев
शिरोभिःśirobhiḥголовами
समलङ्कृतेsamalaṅkṛteукрашенном
caи
तुtuже
naне
एवevaже
वाили
अपिapiже
हिhiведь
वैvaiпоистине
तथाtathāтакже
तत्tatто
इतिitiтак
अथathaзатем
caи
तुtuже
naне
एवevaже
वाили
अपिapiже
हिhiведь
वैvaiпоистине
तथाtathāтакже
तत्tatто
इतिitiтак
अथathaзатем
caи
तुtuже
अनुवाद

«Они, побитые ливнем стрел посреди битвы, весьма разъярённые, — иные бежали, иные впали в беспамятство на круге битвы. Тем временем тот царь Шатругхна, оставив беспамятство в сражении, наделённый силой, двинулся сражаться на великого героя Лаву. Придя, сказал он тому Лаве: „Благословен ты, подобный дитяти. Не мальчик ты — некий бог, пришедший обмануть меня. Никем, ни одним героем не был я повержен на круге битвы; тобою я приведён к беспамятству — на виду у меня самого. Ныне смотри на мою мощь: тебя в сражении повергну я. Стерпи одну стрелу, не убегай, дитя“. Так сказав мальчику в битве, взял он одну стрелу, страшную, подобную пасти Ямы, — ту, которой был убит Лавана. Наложив острую стрелу, положил он на ум пронзить сердце Лавы, сжигающего всех, как огонь, тысячи героев. Увидев ту пылающую стрелу, озаряющую десять сторон, вспомнил он могучего Кушу, повергающего врагов: „Если бы в это время был здесь мой могучий брат-герой, тогда не было бы у меня ни подвластности Шатругхне, ни сильного страха“. У него, так размышляющего, у Лавы, великого душою, вонзилась в сердце великая страшная стрела, подобная огню времени. Тогда герой, сражённый стрелой царя, впал в беспамятство — в сражении, украшенном головами всех героев.»

संस्करण

6fd7cab7c1fd · प्रकाशित 3 सित॰ 2026, 4:13:48 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से