पद्मपुराण
The Victory of Kuśa5.63.66-78
2967 / 5781
Linuxपन्ने पलटें
पद्मपुराण · 5.63.66-78
देवनागरी

जानामि त्वां महावीरं सङ्ग्रामे जयकारिणम् । यत्त्वां नारायणास्त्रं मे न बबाधे भयानकम्
इदानीं पातयाम्यद्य भूमौ त्वां नृपते शरैः । त्रिभिश्चेन्न करोम्येतत्प्रतिज्ञां तर्हि मे शृणु
यो मनुष्यवपुः प्राप्य दुर्लभं पुण्यकोटिभिः । तन्नाद्रियेत संमोहात्तस्य मेऽस्त्वत्र पातकम्
सावधानो भवानत्र भवतु प्रधनाङ्गणे । पातयामि क्षितौ सद्य इत्युक्त्वा स्वशरासने
शरं संरोपयामास घोरं कालानलप्रभम् । लक्षीकृत्य रिपोर्वक्षो विपुलं कठिनं महत्
तं संहितं शरं दृष्ट्वा शत्रुघ्नः कोपमूच्छितः । मुमोच बाणान्निशितान्कुशत्वग्भेदकारकान्
स बाणो हृदयं तस्य भेत्तुं तत्प्रचचाल वै । घोररूपो वह्निसम आशीविषवदुच्छ्वसन्
स बाणो नृपवर्येण रामं स्मृत्वाशु लक्षितः । चिच्छेद कुशमुक्तं स सायकं शितपर्वकम्
तदात्यन्तं प्रकुपितः कुशो बाणस्य कृन्तनात् । अपरं सायकं चापे दधार शितपर्वकम्
स यावत्तदुरो भेत्तुं करोति च बलोद्धरः । तं तावदच्छिनत्तस्य शरं कालानलप्रभम्
तदा कुशो मातृपादौ स्मृत्वा रोषसमन्वितः । तृतीयं चापके स्वीये दधार शरमद्भुतम्
शत्रुघ्नस्तमपि क्षिप्रं छेत्तुं बाणं समाददे । तावद्विद्धः शरेणासौ पपात धरणीतले
हाहाकारो महानासीच्छत्रुघ्ने विनिपातिते । जयमाप कुशस्तत्र स्वबाहुबलदर्पितः

लिप्यंतरण (IAST)

jānāmi tvāṃ mahāvīraṃ saṅgrāme jayakāriṇam | yattvāṃ nārāyaṇāstraṃ me na babādhe bhayānakam
idānīṃ pātayāmyadya bhūmau tvāṃ nṛpate śaraiḥ | tribhiścenna karomyetatpratijñāṃ tarhi me śṛṇu
yo manuṣyavapuḥ prāpya durlabhaṃ puṇyakoṭibhiḥ | tannādriyeta saṃmohāttasya me'stvatra pātakam
sāvadhāno bhavānatra bhavatu pradhanāṅgaṇe | pātayāmi kṣitau sadya ityuktvā svaśarāsane
śaraṃ saṃropayāmāsa ghoraṃ kālānalaprabham | lakṣīkṛtya riporvakṣo vipulaṃ kaṭhinaṃ mahat
taṃ saṃhitaṃ śaraṃ dṛṣṭvā śatrughnaḥ kopamūcchitaḥ | mumoca bāṇānniśitānkuśatvagbhedakārakān
sa bāṇo hṛdayaṃ tasya bhettuṃ tatpracacāla vai | ghorarūpo vahnisama āśīviṣavaducchvasan
sa bāṇo nṛpavaryeṇa rāmaṃ smṛtvāśu lakṣitaḥ | ciccheda kuśamuktaṃ sa sāyakaṃ śitaparvakam
tadātyantaṃ prakupitaḥ kuśo bāṇasya kṛntanāt | aparaṃ sāyakaṃ cāpe dadhāra śitaparvakam
sa yāvattaduro bhettuṃ karoti ca baloddharaḥ | taṃ tāvadacchinattasya śaraṃ kālānalaprabham
tadā kuśo mātṛpādau smṛtvā roṣasamanvitaḥ | tṛtīyaṃ cāpake svīye dadhāra śaramadbhutam
śatrughnastamapi kṣipraṃ chettuṃ bāṇaṃ samādade | tāvadviddhaḥ śareṇāsau papāta dharaṇītale
hāhākāro mahānāsīcchatrughne vinipātite | jayamāpa kuśastatra svabāhubaladarpitaḥ

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
तदा नारायण-अस्त्रम्tadā nārāyaṇa-astramтогда оружие Нараяны
सः मुमोचsaḥ mumocaон пустил
कुशः उद्भटःkuśaḥ udbhaṭaḥмощный Куша
नारायणम्nārāyaṇamоружие Нараяны
तदा भूपम्tadā bhūpamтогда царя
न अशकत्na aśakatне смогло
परिबाधितुम्paribādhitumодолеть
तदा प्रकुपितः अत्यन्तम्tadā prakupitaḥ atyantamтогда крайне разъярённый
कुशः कोप-परायणःkuśaḥ kopa-parāyaṇaḥКуша, предавшийся гневу
उवाच भूपम् शत्रुघ्नम्uvāca bhūpam śatrughnamсказал царю Шатругхне
महा-बल-पराक्रमम्mahā-bala-parākramamвеликой силы и доблести
जानामि त्वाम् महा-वीरम्jānāmi tvām mahā-vīramзнаю тебя великим героем
सङ्ग्रामे जय-कारिणम्saṅgrāme jaya-kāriṇamтворящим победу в сражении
यत् त्वाम्yat tvāmчто тебя
नारायण-अस्त्रम् मेnārāyaṇa-astram meмоё оружие Нараяны
न बबाधेna babādheне одолело
भयानकम्bhayānakamстрашное
इदानीम् पातयामि अद्यidānīm pātayāmi adyaныне повергну сегодня
भूमौ त्वाम्bhūmau tvāmна землю тебя
नृपतेnṛpateо владыка людей
शरैःśaraiḥстрелами
त्रिभिःtribhiḥтремя
चेत् न करोमि एतत्cet na karomi etatесли не сделаю этого
प्रतिज्ञाम्pratijñāmобет
तर्हि मे शृणुtarhi me śṛṇuтогда мой слушай
यः मनुष्य-वपुः प्राप्यyaḥ manuṣya-vapuḥ prāpyaкто, обретя человеческое тело
दुर्लभम्durlabhamтруднодостижимое
पुण्य-कोटिभिःpuṇya-koṭibhiḥдесятками миллионов заслуг
तत् न आद्रियेतtat na ādriyetaне дорожит им
संमोहात्saṃmohātпо ослеплению
तस्य मे अस्तुtasya me astuтого да будет мне
अत्र पातकम्atra pātakamздесь грех
सावधानः भवान्sāvadhānaḥ bhavānбудь внимателен
अत्र भवतुatra bhavatuздесь да будешь
प्रधन-अङ्गणेpradhana-aṅgaṇeна поле схватки
पातयामि क्षितौ सद्यःpātayāmi kṣitau sadyaḥповергну на землю тотчас
इति उक्त्वाiti uktvāтак сказав
स्व-शरासनेsva-śarāsaneна свой лук
शरम् संरोपयाम् आसśaram saṃropayām āsaналожил стрелу
घोरम्ghoramстрашную
काल-अनल-प्रभम्kāla-anala-prabhamсияющую, как огонь времени
लक्षी-कृत्यlakṣī-kṛtyaвзяв на прицел
रिपोः वक्षःripoḥ vakṣaḥгрудь врага
विपुलम् कठिनम् महत्vipulam kaṭhinam mahatширокую, твёрдую, великую
तम् संहितम् शरम् दृष्ट्वाtam saṃhitam śaram dṛṣṭvāувидев ту наложенную стрелу
शत्रुघ्नः कोप-मूच्छितःśatrughnaḥ kopa-mūcchitaḥШатругхна, обезумевший от гнева
मुमोच बाणान् निशितान्mumoca bāṇān niśitānпустил острые стрелы
कुश-त्वक्-भेद-कारकान्kuśa-tvak-bheda-kārakānрассекающие кожу Куши
सः बाणःsaḥ bāṇaḥта стрела
हृदयम् तस्य भेत्तुम्hṛdayam tasya bhettumчтобы пронзить его сердце
तत् प्रचचाल वैtat pracacāla vaiдвинулась
घोर-रूपःghora-rūpaḥстрашная видом
वह्नि-समःvahni-samaḥподобная огню
आशीविष-वत् उच्छ्वसन्āśīviṣa-vat ucchvasanдышащая, как ядовитая змея
सः बाणःsaḥ bāṇaḥта стрела
नृप-वर्येणnṛpa-varyeṇaлучшим из царей
रामम् स्मृत्वाrāmam smṛtvāвспомнив Раму
आशु लक्षितःāśu lakṣitaḥскоро взята на прицел
चिच्छेदcicchedaрассёк
कुश-मुक्तम् सःkuśa-muktam saḥон выпущенную Кушей
सायकम् शित-पर्वकम्sāyakam śita-parvakamстрелу с острыми сочленениями
तदा अत्यन्तम् प्रकुपितःtadā atyantam prakupitaḥтогда крайне разъярённый
कुशः बाणस्य कृन्तनात्kuśaḥ bāṇasya kṛntanātКуша от рассечения стрелы
अपरम् सायकम्aparam sāyakamдругую стрелу
चापे दधारcāpe dadhāraна лук наложил
सः यावत्saḥ yāvatон пока
तत्-उरः भेत्तुम्tat-uraḥ bhettumпронзить его грудь
करोति चkaroti caи делает
बल-उद्धरःbala-uddharaḥпревосходящий силой
तम् तावत् अच्छिनत्tam tāvat acchinatтем временем рассёк её
तस्य शरम्tasya śaramего стрелу
तदा कुशः मातृ-पादौtadā kuśaḥ mātṛ-pādauтогда Куша стопы матери
स्मृत्वाsmṛtvāвспомнив
रोष-समन्वितःroṣa-samanvitaḥохваченный яростью
तृतीयम्tṛtīyamтретью
चापके स्वीयेcāpake svīyeна свой лук
दधारdadhāraналожил
शरम् अद्भुतम्śaram adbhutamдивную стрелу
तम् अपि क्षिप्रम्tam api kṣipramи её скоро
छेत्तुम् बाणम् समाददेchettum bāṇam samādadeвзял стрелу, чтобы рассечь
तावत् विद्धः शरेणtāvat viddhaḥ śareṇaтем временем пронзённый стрелою
असौ पपातasau papātaон пал
धरणी-तलेdharaṇī-taleна поверхность земли
हाहा-कारः महान् आसीत्hāhā-kāraḥ mahān āsītвеликий вопль ужаса поднялся
शत्रुघ्ने विनिपातितेśatrughne vinipātiteкогда Шатругхна был повержен
जयम् आप कुशः तत्रjayam āpa kuśaḥ tatraпобеду обрёл там Куша
स्व-बाहु-बल-दर्पितःsva-bāhu-bala-darpitaḥгордый силой своих рук
caи
तुtuже
naне
एवevaже
वाили
अपिapiже
हिhiведь
वैvaiпоистине
तथाtathāтакже
तत्tatто
इतिitiтак
अथathaзатем
caи
तुtuже
naне
एवevaже
वाили
अपिapiже
हिhiведь
वैvaiпоистине
तथाtathāтакже
तत्tatто
अनुवाद

«Тогда мощный Куша пустил оружие Нараяны; но оружие Нараяны не смогло тогда одолеть царя. Тогда крайне разъярённый Куша, предавшийся гневу, сказал царю Шатругхне, великому силой и доблестью: „Знаю тебя великим героем, творящим победу в сражении, — раз моё страшное оружие Нараяны не одолело тебя. Ныне сегодня повергну я тебя на землю тремя стрелами, о владыка людей; если не сделаю этого — слушай мой обет: кто, обретя человеческое тело, труднодостижимое десятками миллионов заслуг, не дорожит им по ослеплению, — того грех да будет здесь мне. Будь внимателен здесь, на поле схватки: тотчас повергну тебя на землю“. Так сказав, наложил он на свой лук страшную стрелу, сияющую, как огонь времени, взяв на прицел широкую, твёрдую, великую грудь врага. Увидев ту наложенную стрелу, Шатругхна, обезумевший от гнева, пустил острые стрелы, рассекающие кожу Куши. Та стрела двинулась, чтобы пронзить его сердце, — страшная видом, подобная огню, дышащая, как ядовитая змея. Ту стрелу лучший из царей, вспомнив Раму, скоро взял на прицел и рассёк выпущенную Кушей стрелу с острыми сочленениями. Тогда крайне разъярённый рассечением стрелы Куша наложил на лук другую. Пока он, превосходящий силой, делает то, чтобы пронзить его грудь, тем временем тот рассёк его стрелу. Тогда Куша, вспомнив стопы матери, охваченный яростью, наложил на свой лук третью, дивную стрелу. И её скоро взял он стрелу, чтобы рассечь, — тем временем, пронзённый стрелою, пал он на поверхность земли. Великий вопль ужаса поднялся, когда Шатругхна был повержен; победу обрёл там Куша, гордый силой своих рук.»

संस्करण

dc216150e125 · प्रकाशित 3 सित॰ 2026, 4:13:48 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से