पद्मपुराण
The Assembly of Govinda5.70.1-13
3013 / 5781
Linuxपन्ने पलटें
पद्मपुराण · 5.70.1-13

ईश्वर उवाच

देवनागरी

यदाकरणमेतस्य ये वा परिषदाः प्रभोः । तदहं श्रोतुमिच्छामि कथयस्व दयानिधे
राधया सह गोविन्दं स्वर्णसिंहासने स्थितम् । पूर्वोक्तरूपलावण्यं दिव्यभूषाम्बरस्त्रजम्
त्रिभङ्गमञ्जुसुस्निग्धं गोपीलोचनतारकम् । तद्बाह्ये योगपीठे च स्वर्णसिंहासनावृते
प्रत्यङ्गरभसावेशाः प्रधानाः कृष्णवल्लभाः । ललिताद्याः प्रकृत्यंशा मूलप्रकृतिराधिका
संमुखे ललिता देवी श्यामला वायुकोणके । उत्तरे श्रीमती धन्या ऐशान्यां श्रीहरिप्रिया
विशाखा च तथा पूर्वे शैब्या चाग्नौ ततः परम् । पद्मा च दक्षिणे पश्चान्नैऋते क्रमशः स्थिताः
योगपीठे केशराग्रे चारु चन्द्रावती प्रिया । अष्टौ प्रकृतयः पुण्याः प्रधानाः कृष्णवल्लभाः
प्रधानप्रकृतिस्त्वाद्या राधा चन्द्रावती समा । चन्द्रावली चित्ररेखा चन्द्रा मदनसुन्दरी । प्रिया च श्रीमधुमती चन्द्ररेखा हरिप्रिया । षोडशाद्याः प्रकृतयः प्रधानाः कृष्णवल्लभाः
वृन्दावनेश्वरी राधा तथा चन्द्रावली प्रिया । अभिन्नगुणलावण्यसौन्दर्याश्चारुलोचनाः
मनोहरा मुग्धवेषाः किशोरीवयसोज्ज्वलाः । अग्रेसरास्तथा चान्या गोपकन्याः सहस्रशः
शुद्धकाञ्चनपुञ्जाभाः सुप्रसन्नाः सुलोचनाः । तद्रूपहृदयारूढास्तदाश्लेषसमुत्सुकाः
श्यामामृतरसे मग्नाः स्फुरत्तद्भावमानसाः । नेत्रोत्पलार्चिते कृष्णपादाब्जेऽर्पितचेतसः
श्रुतिकन्यास्ततो दक्षे सहस्रायुतसंयुताः । जगन्मुग्धीकृताकारा हृद्वर्तिकृष्णलालसाः

लिप्यंतरण (IAST)

yadākaraṇametasya ye vā pariṣadāḥ prabhoḥ | tadahaṃ śrotumicchāmi kathayasva dayānidhe
rādhayā saha govindaṃ svarṇasiṃhāsane sthitam | pūrvoktarūpalāvaṇyaṃ divyabhūṣāmbarastrajam
tribhaṅgamañjususnigdhaṃ gopīlocanatārakam | tadbāhye yogapīṭhe ca svarṇasiṃhāsanāvṛte
pratyaṅgarabhasāveśāḥ pradhānāḥ kṛṣṇavallabhāḥ | lalitādyāḥ prakṛtyaṃśā mūlaprakṛtirādhikā
saṃmukhe lalitā devī śyāmalā vāyukoṇake | uttare śrīmatī dhanyā aiśānyāṃ śrīharipriyā
viśākhā ca tathā pūrve śaibyā cāgnau tataḥ param | padmā ca dakṣiṇe paścānnaiṛte kramaśaḥ sthitāḥ
yogapīṭhe keśarāgre cāru candrāvatī priyā | aṣṭau prakṛtayaḥ puṇyāḥ pradhānāḥ kṛṣṇavallabhāḥ
pradhānaprakṛtistvādyā rādhā candrāvatī samā | candrāvalī citrarekhā candrā madanasundarī | priyā ca śrīmadhumatī candrarekhā haripriyā | ṣoḍaśādyāḥ prakṛtayaḥ pradhānāḥ kṛṣṇavallabhāḥ
vṛndāvaneśvarī rādhā tathā candrāvalī priyā | abhinnaguṇalāvaṇyasaundaryāścārulocanāḥ
manoharā mugdhaveṣāḥ kiśorīvayasojjvalāḥ | agresarāstathā cānyā gopakanyāḥ sahasraśaḥ
śuddhakāñcanapuñjābhāḥ suprasannāḥ sulocanāḥ | tadrūpahṛdayārūḍhāstadāśleṣasamutsukāḥ
śyāmāmṛtarase magnāḥ sphurattadbhāvamānasāḥ | netrotpalārcite kṛṣṇapādābje'rpitacetasaḥ
śrutikanyāstato dakṣe sahasrāyutasaṃyutāḥ | jaganmugdhīkṛtākārā hṛdvartikṛṣṇalālasāḥ

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
यत्-आकरणम्-एतस्यyat-ākaraṇam-etasyaкаково устроение этого
ये-वा-परिषदाः-प्रभोःye-vā-pariṣadāḥ-prabhoḥи кто окружение владыки
तत्-अहम्-श्रोतुम्-इच्छामिtat-aham-śrotum-icchāmiто я желаю услышать
कथयस्व-दया-निधेkathayasva-dayā-nidheповедай, о сокровищница милости
राधया-सह-गोविन्दम्rādhayā-saha-govindamГовинду вместе с Радхой
स्वर्ण-सिंह-आसने-स्थितम्svarṇa-siṃha-āsane-sthitamпребывающего на золотом львином троне
पूर्व-उक्त-रूप-लावण्यम्pūrva-ukta-rūpa-lāvaṇyamс красою облика, описанной прежде
दिव्य-भूषा-अम्बर-स्रजम्divya-bhūṣā-ambara-srajamв дивных украшениях, одеждах и венках
त्रि-भङ्ग-मञ्जु-सुस्निग्धम्tri-bhaṅga-mañju-susnigdhamизогнутого втрое, прелестного, нежного
गोपी-लोचन-तारकम्gopī-locana-tārakamзрачок очей пастушек
तत्-बाह्ये-योग-पीठे-चtat-bāhye-yoga-pīṭhe-caи вне того, на йога-питхе
स्वर्ण-सिंह-आसन-आवृतेsvarṇa-siṃha-āsana-āvṛteокружённой золотыми львиными тронами
प्रत्यङ्ग-रभस-आवेशाःpratyaṅga-rabhasa-āveśāḥохваченные порывом в каждом члене
प्रधानाः-कृष्ण-वल्लभाःpradhānāḥ-kṛṣṇa-vallabhāḥглавные возлюбленные Кришны
ललिता-आद्याः-प्रकृति-अंशाःlalitā-ādyāḥ-prakṛti-aṃśāḥЛалита и прочие — доли природы
मूल-प्रकृतिः-राधिकाmūla-prakṛtiḥ-rādhikāкоренная природа — Радхика
संमुखे-ललिता-देवीsaṃmukhe-lalitā-devīвпереди богиня Лалита
श्यामला-वायु-कोणकेśyāmalā-vāyu-koṇakeШьямала в северо-западном углу
उत्तरे-श्रीमती-धन्याuttare-śrīmatī-dhanyāна севере Шримати Дханья
ऐशान्याम्-श्री-हरि-प्रियाaiśānyām-śrī-hari-priyāна северо-востоке Шри-Хариприя
विशाखा-च-तथा-पूर्वेviśākhā-ca-tathā-pūrveи Вишакха на востоке
शैब्या-च-अग्नौśaibyā-ca-agnauи Шайбья на юго-востоке
ततः-परम्tataḥ-paramдалее
पद्मा-च-दक्षिणेpadmā-ca-dakṣiṇeи Падма на юге
पश्चात्-नैऋते-क्रमशः-स्थिताःpaścāt-naiṛte-kramaśaḥ-sthitāḥна западе и юго-западе стоят по порядку
योग-पीठे-केशर-अग्रेyoga-pīṭhe-keśara-agreна йога-питхе, у кончика тычинок
चारु-चन्द्रावती-प्रियाcāru-candrāvatī-priyāпрелестная милая Чандравати
अष्टौ-प्रकृतयः-पुण्याःaṣṭau-prakṛtayaḥ-puṇyāḥвосемь святых природ
प्रधानाः-कृष्ण-वल्लभाःpradhānāḥ-kṛṣṇa-vallabhāḥглавные возлюбленные Кришны
प्रधान-प्रकृतिः-तु-आद्याpradhāna-prakṛtiḥ-tu-ādyāглавная изначальная природа
राधा-चन्द्रावती-समाrādhā-candrāvatī-samāРадха, равная Чандравати
चन्द्रावली-चित्र-रेखाcandrāvalī-citra-rekhāЧандравали, Читрарекха
चन्द्रा-मदन-सुन्दरीcandrā-madana-sundarīЧандра, Мадана-сундари
प्रिया-च-श्री-मधुमतीpriyā-ca-śrī-madhumatīи Прия, Шри-Мадхумати
चन्द्र-रेखा-हरि-प्रियाcandra-rekhā-hari-priyāЧандрарекха, Хариприя
षोडश-आद्याः-प्रकृतयःṣoḍaśa-ādyāḥ-prakṛtayaḥшестнадцать первейших природ
वृन्दावन-ईश्वरी-राधाvṛndāvana-īśvarī-rādhāвладычица Вриндавана — Радха
तथा-चन्द्रावली-प्रियाtathā-candrāvalī-priyāа также милая Чандравали
अभिन्न-गुण-लावण्यabhinna-guṇa-lāvaṇyaс неразличными достоинствами и красою
सौन्दर्याः-चारु-लोचनाःsaundaryāḥ-cāru-locanāḥпрекрасные, с милыми очами
मनोहराः-मुग्ध-वेषाःmanoharāḥ-mugdha-veṣāḥпленительные, в простодушном убранстве
किशोरी-वयसा-उज्ज्वलाःkiśorī-vayasā-ujjvalāḥсияющие отроческим возрастом
अग्रेसराः-तथा-च-अन्याःagresarāḥ-tathā-ca-anyāḥпервые и другие
गोप-कन्याः-सहस्रशःgopa-kanyāḥ-sahasraśaḥдочери пастухов тысячами
शुद्ध-काञ्चन-पुञ्ज-आभाःśuddha-kāñcana-puñja-ābhāḥсияющие, как груда чистого золота
सु-प्रसन्नाः-सु-लोचनाःsu-prasannāḥ-su-locanāḥвесьма ясные, прекрасноокие
तत्-रूप-हृदय-आरूढाःtat-rūpa-hṛdaya-ārūḍhāḥс его обликом, взошедшим в сердце
तत्-आश्लेष-समुत्सुकाःtat-āśleṣa-samutsukāḥжаждущие его объятия
श्याम-अमृत-रसे-मग्नाःśyāma-amṛta-rase-magnāḥпогружённые в нектарную расу Шьямы
स्फुरत्-तत्-भाव-मानसाःsphurat-tat-bhāva-mānasāḥс умами, сияющими его настроением
नेत्र-उत्पल-अर्चितेnetra-utpala-arciteпочтённым лотосами очей
कृष्ण-पाद-अब्जेkṛṣṇa-pāda-abjeлотосным стопам Кришны
अर्पित-चेतसःarpita-cetasaḥс отданными сердцами
caи
तुtuже
naне
एवevaже
वाили
अपिapiже
हिhiведь
वैvaiпоистине
तथाtathāтакже
तत्tatто
इतिitiтак
अथathaзатем
caи
तुtuже
naне
एवevaже
वाили
अपिapiже
हिhiведь
वैvaiпоистине
तथाtathāтакже
तत्tatто
इतिitiтак
अथathaзатем
caи
तुtuже
naне
एवevaже
वाили
अपिapiже
हिhiведь
वैvaiпоистине
तथाtathāтакже
तत्tatто
इतिitiтак
अथathaзатем
caи
तुtuже
naне
एवevaже
वाили
अनुवाद

«„Каково устроение этого и кто окружение владыки — то я желаю услышать; поведай, о сокровищница милости“. — „Говинду вместе с Радхой, пребывающего на золотом львином троне, с красою облика, описанной прежде, в дивных украшениях, одеждах и венках, изогнутого втрое, прелестного, нежного, зрачок очей пастушек, — и вне того, на йога-питхе, окружённой золотыми львиными тронами: охваченные порывом в каждом члене, главные возлюбленные Кришны — Лалита и прочие, доли природы; коренная же природа — Радхика. Впереди богиня Лалита, Шьямала в северо-западном углу, на севере Шримати Дханья, на северо-востоке Шри-Хариприя; и Вишакха на востоке, и Шайбья на юго-востоке, далее Падма на юге, а на западе и юго-западе стоят по порядку. На йога-питхе, у кончика тычинок, — прелестная милая Чандравати; восемь святых природ, главные возлюбленные Кришны. Главная изначальная природа — Радха, равная Чандравати; Чандравали, Читрарекха, Чандра, Мадана-сундари, и Прия, Шри-Мадхумати, Чандрарекха, Хариприя — шестнадцать первейших природ, главные возлюбленные Кришны. Владычица Вриндавана — Радха, а также милая Чандравали, с неразличными достоинствами и красою, прекрасные, с милыми очами, пленительные, в простодушном убранстве, сияющие отроческим возрастом. Первые и другие дочери пастухов тысячами: сияющие, как груда чистого золота, весьма ясные, прекрасноокие, с его обликом, взошедшим в сердце, жаждущие его объятия, погружённые в нектарную расу Шьямы, с умами, сияющими его настроением, с сердцами, отданными лотосным стопам Кришны, почтённым лотосами очей“.»

संस्करण

e93ae4df387c · प्रकाशित 3 सित॰ 2026, 4:13:48 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से