नारद उवाच
दुःखितोऽभ्यागमद्भूमिं भ्रमन्निह मुने पुनः । पञ्चमोऽयं महापापी पापिसंसर्गकारकः । प्रत्यहं धनलोभेन स्तेयादि वृतवानघम् । वैश्योऽतिपातकैः क्रान्तस्ततस्त्यक्तो जनैः स्वयम्
निर्विण्णमानसो दैवान्नन्दनामेह सङ्गतः । एवं पञ्चापि पापिष्ठाः स्थानमेकमुपागताः
कः कस्यापि न सम्पर्कं भोजनाच्छादनादिभिः । करोति च महाभाग बिना वार्ता द्विजोत्तम
विशन्त्येकासनेनैव न स्वपन्त्येकसंस्तरे । एवं दुःखसमाक्रान्ता नानातीर्थेषु वै गताः
नास्माकं पातकं घोरं प्रयाति मुनिसत्तम । दृष्ट्वा भवन्तं दीप्यन्तं प्रसन्नानि मनांसि नः
वदन्ति दुरितप्रान्तं साधोस्ते पुण्यदर्शनात् । उपायं वद नः स्वामिन्यथा पापक्षयो हि नः
ज्ञायते करुणोऽस्माभिर्विप्र वेदार्थवित्प्रभो । आर्तानां मार्गमाणानां पश्चात्तापमुपेयुषाम् । मोहादवाप्तपापानां त्वमुद्धर्तासि निश्चितम्
तेषामिति वचः श्रुत्वा मुनिशर्मा मुनिस्ततः । इदमाह विचार्येति करुणावरुणालयः
यूयमज्ञानतः प्राप्तपातकाः सत्यभाषिणः । अनुतापयुतास्तस्मादनुग्राह्या मयाधुना
शृणुध्वं मे वचः सत्यमूर्ध्वबाहुर्वदाम्यहम् । यन्मयाङ्गिरसः पूर्वं श्रुतं मुनिसमागमे
दृष्टं वेदेषु शास्त्रेषु श्रुतं गुरुमुखात्तथा । विष्णुनाराधितेनादौ स्वयमुक्तं च तत्त्वतः
न तृप्तिरशनादन्या न गुरुर्जनकादपि । न पात्रमन्यद्विप्रेभ्यो न देवः केशवात्परः
न गङ्गया समं तीर्थं न दानं सुरभीसमम् । न गायत्र्या समं जाप्यं न द्वादश्या समं व्रतम्
न भार्यया समं मित्रं न धर्मो दयया समः । न स्वातन्त्र्यसमं सौख्यं गार्हस्थ्यान्नाश्रमो वरः
न सत्यात्पर आचारो न सन्तोषात्परं सुखम् । न माधवसमो मासो महापापहरः परः
विधिनानुष्ठितो भक्त्या मधुसूदनवल्लभः । गङ्गादिषु च तीर्थेषु विशेषेण सुदुर्लभः
प्रायश्चित्तानि सर्वाणि द्वादशाब्दमुखानि च । तावह्र्जन्ति पापानि यावन्नायाति माधवः
वैशाखमखिलं मासं यः स्नाति हरितत्परः । हरिपादसमुद्धते सलिले विमलाशयः
स एव सर्वपापैस्तु मुक्तो यायात्परां गतिम् । निजपापौघनिष्कृत्यै वक्तव्यं तस्य किङ्करैः
duḥkhito'bhyāgamadbhūmiṃ bhramanniha mune punaḥ | pañcamo'yaṃ mahāpāpī pāpisaṃsargakārakaḥ | pratyahaṃ dhanalobhena steyādi vṛtavānagham | vaiśyo'tipātakaiḥ krāntastatastyakto janaiḥ svayam
nirviṇṇamānaso daivānnandanāmeha saṅgataḥ | evaṃ pañcāpi pāpiṣṭhāḥ sthānamekamupāgatāḥ
kaḥ kasyāpi na samparkaṃ bhojanācchādanādibhiḥ | karoti ca mahābhāga binā vārtā dvijottama
viśantyekāsanenaiva na svapantyekasaṃstare | evaṃ duḥkhasamākrāntā nānātīrtheṣu vai gatāḥ
nāsmākaṃ pātakaṃ ghoraṃ prayāti munisattama | dṛṣṭvā bhavantaṃ dīpyantaṃ prasannāni manāṃsi naḥ
vadanti duritaprāntaṃ sādhoste puṇyadarśanāt | upāyaṃ vada naḥ svāminyathā pāpakṣayo hi naḥ
jñāyate karuṇo'smābhirvipra vedārthavitprabho | ārtānāṃ mārgamāṇānāṃ paścāttāpamupeyuṣām | mohādavāptapāpānāṃ tvamuddhartāsi niścitam
teṣāmiti vacaḥ śrutvā muniśarmā munistataḥ | idamāha vicāryeti karuṇāvaruṇālayaḥ
yūyamajñānataḥ prāptapātakāḥ satyabhāṣiṇaḥ | anutāpayutāstasmādanugrāhyā mayādhunā
śṛṇudhvaṃ me vacaḥ satyamūrdhvabāhurvadāmyaham | yanmayāṅgirasaḥ pūrvaṃ śrutaṃ munisamāgame
dṛṣṭaṃ vedeṣu śāstreṣu śrutaṃ gurumukhāttathā | viṣṇunārādhitenādau svayamuktaṃ ca tattvataḥ
na tṛptiraśanādanyā na gururjanakādapi | na pātramanyadviprebhyo na devaḥ keśavātparaḥ
na gaṅgayā samaṃ tīrthaṃ na dānaṃ surabhīsamam | na gāyatryā samaṃ jāpyaṃ na dvādaśyā samaṃ vratam
na bhāryayā samaṃ mitraṃ na dharmo dayayā samaḥ | na svātantryasamaṃ saukhyaṃ gārhasthyānnāśramo varaḥ
na satyātpara ācāro na santoṣātparaṃ sukham | na mādhavasamo māso mahāpāpaharaḥ paraḥ
vidhinānuṣṭhito bhaktyā madhusūdanavallabhaḥ | gaṅgādiṣu ca tīrtheṣu viśeṣeṇa sudurlabhaḥ
prāyaścittāni sarvāṇi dvādaśābdamukhāni ca | tāvahrjanti pāpāni yāvannāyāti mādhavaḥ
vaiśākhamakhilaṃ māsaṃ yaḥ snāti haritatparaḥ | haripādasamuddhate salile vimalāśayaḥ
sa eva sarvapāpaistu mukto yāyātparāṃ gatim | nijapāpaughaniṣkṛtyai vaktavyaṃ tasya kiṅkaraiḥ
«„…по заблуждению три месяца вкушал он ставшую блудницею бхаратскую, пребывавшую в Видехе; познав суть, затем странствуя, страждущий, пришёл на землю, странствуя сюда, о мудрец, вновь. Пятый этот, великий грешник, водящийся с грешниками: ежедневно из жадности к деньгам занимался воровством и прочим грехом; вайшья, одолённый тяжкими грехами, затем сам покинут людьми, с угнетённым умом, по судьбе, по имени Нанда, сюда сошёлся. Так все пятеро, грешнейшие, пришли в одно место. Никто ни с кем не творит общения — едою, одеждою и прочим, о великий долею, кроме беседы, о лучший из дваждырождённых; не садятся на одно сиденье, не спят на одной подстилке. Так, одолеваемые страданием, ходили мы по разным тиртхам; наш страшный грех не уходит, о лучший из мудрецов. Увидев тебя, сияющего, умиротворились сердца наши; от святого лицезрения тебя, праведного, говорят о конце греха. Средство скажи нам, о владыка, как быть гибели греха у нас. Познан ты нами как сострадательный, о брахман, знаток смысла Вед, владыка: страждущих, ищущих, пришедших к раскаянию, по заблуждению обретших грех — ты избавитель непременно“. Услышав такую их речь, Мунишарман, мудрец, океан сострадания, затем сказал, поразмыслив: „Вы по неведению обретшие грехи, правдоречивые, наделённые раскаянием, — потому достойны милости от меня ныне. Слушайте моё истинное слово: с воздетыми руками говорю я то, что мною прежде услышано от Ангираса на сходе мудрецов, увидено в Ведах и шастрах, услышано из уст учителя и самим Вишну, почтённым вначале, сказано по существу. Нет насыщения иного, чем от еды; нет учителя выше отца; нет иного достойного, чем брахманы; нет бога выше Кешавы“.»
f17738651ca9 · प्रकाशित 3 सित॰ 2026, 4:13:50 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Мудрец обосновывает милость тремя чертами, а не сожалением: они не лгут, они раскаялись, они грешили по неведению. И отвечает не приговором, а рядом сравнений, начиная с самого простого — что насыщает только еда.