पद्मपुराण
Hymn to the Gaṅgā and Prayāga6.23.35-47
3643 / 5781
Linuxपन्ने पलटें
पद्मपुराण · 6.23.35-47
देवनागरी

अस्माभिः सुतपोऽन्वतप्त किमहो ऐज्यन्त किं वाध्वरा येन प्रापि सदाशिवस्य शिवदा सा राजधानी स्वयम्
सर्वाश्चर्यमयी मया शिवपुरी संसारसिन्धोस्तरी लब्धं सज्जनुषः फलं कुशलमलञ्चक्रे पवित्रीवृतः । स्वात्मा चाप्यखिलं कृतं किमपरं सर्वोपरिष्टात्स्थितम्
जीवन्नरः पश्यति भद्रलक्षमेवं वदन्तीति मृषा न यस्मात् । तस्मान्मया वै वपुषेदृशेन प्राप्तापि काशी क्षणभङ्गुरेण
काश्यां विधातुममरैरपि दिव्यभूमौ सत्तीर्थलिङ्गगणनार्चनतो न शक्या । यानीह गुप्तविवृतानि पुरातनानि सिद्धानि योजितकरः प्रणमामि तेभ्यः
किं विद्याभ्यसनान्मदेन जडता दोषाद्विषादेन किम् । स्नात्वा श्रीमणिकर्णिकापयसि चेद्विश्वेश्वरो दृश्यते
अल्पस्फीतिनिरामयापि तनुता प्रव्यक्तशक्त्यात्मताप्रोत्साहाल्पबलेन केवलमनोरागद्वितीयेन यत् । अप्राप्यापि मनोरथैरविषया स्वप्नप्रवृत्तेरपि प्राप्ता सापि गदाधरस्य नगरी सद्योऽपवर्गप्रदा
मन्ये नात्मकृतिर्न पूर्वपुरुषप्राप्तेर्बलं चात्र यया दुष्प्रापगयाप्रयागयमुनाकाशीसुपर्वागमात् । प्राप्तस्तत्र महाफलो विजयते श्रीशारदानुग्रहः
यः श्राद्धसमये दृरात्स्मृतोऽपि पितृमुक्तिदः । तं गयायां स्थितं साक्षान्नमामि श्रौगदाधरम्
क्षुद्रव्याघ्रवृकाहिकण्टकफणिप्रत्यर्थिभिः सङ्कुलम् । आगत्य प्रथमव्ययं कृपणवाग्याचेज्जनः कं परं श्रीमद्द्वारि गदाधर प्रतिदिनं त्वां द्रष्टुमुत्कण्ठते
प्रीणन्विश्वमनीहवत्कथमिहौदासीन्यमालम्बसे । किं वा सत्त्वनिरीक्षणं नृषु चिरं किं वास्य सेवारुचिः
गदाधर मया श्राद्धं सञ्चीर्णं त्वत्प्रसादतः । अनुजानीहि मां देव गमनाय गृहं प्रति
चतुर्णां देवतानां च स्तोत्रं स्वर्गार्थदायकम् । श्राद्धकाले पठेन्नित्यं स्नानकाले तु यः पठेत्
सर्वतीर्थसमं स्नानं श्रवणात्पठनाज्जपात् । प्रयागस्य च गङ्गाया यमुनायाः स्तुतेर्द्विज ॥ श्रवणेन विनश्यन्ति दोषाश्चैव तु कर्मजाः

लिप्यंतरण (IAST)

asmābhiḥ sutapo'nvatapta kimaho aijyanta kiṃ vādhvarā yena prāpi sadāśivasya śivadā sā rājadhānī svayam
sarvāścaryamayī mayā śivapurī saṃsārasindhostarī labdhaṃ sajjanuṣaḥ phalaṃ kuśalamalañcakre pavitrīvṛtaḥ | svātmā cāpyakhilaṃ kṛtaṃ kimaparaṃ sarvopariṣṭātsthitam
jīvannaraḥ paśyati bhadralakṣamevaṃ vadantīti mṛṣā na yasmāt | tasmānmayā vai vapuṣedṛśena prāptāpi kāśī kṣaṇabhaṅgureṇa
kāśyāṃ vidhātumamarairapi divyabhūmau sattīrthaliṅgagaṇanārcanato na śakyā | yānīha guptavivṛtāni purātanāni siddhāni yojitakaraḥ praṇamāmi tebhyaḥ
kiṃ vidyābhyasanānmadena jaḍatā doṣādviṣādena kim | snātvā śrīmaṇikarṇikāpayasi cedviśveśvaro dṛśyate
alpasphītinirāmayāpi tanutā pravyaktaśaktyātmatāprotsāhālpabalena kevalamanorāgadvitīyena yat | aprāpyāpi manorathairaviṣayā svapnapravṛtterapi prāptā sāpi gadādharasya nagarī sadyo'pavargapradā
manye nātmakṛtirna pūrvapuruṣaprāpterbalaṃ cātra yayā duṣprāpagayāprayāgayamunākāśīsuparvāgamāt | prāptastatra mahāphalo vijayate śrīśāradānugrahaḥ
yaḥ śrāddhasamaye dṛrātsmṛto'pi pitṛmuktidaḥ | taṃ gayāyāṃ sthitaṃ sākṣānnamāmi śraugadādharam
kṣudravyāghravṛkāhikaṇṭakaphaṇipratyarthibhiḥ saṅkulam | āgatya prathamavyayaṃ kṛpaṇavāgyācejjanaḥ kaṃ paraṃ śrīmaddvāri gadādhara pratidinaṃ tvāṃ draṣṭumutkaṇṭhate
prīṇanviśvamanīhavatkathamihaudāsīnyamālambase | kiṃ vā sattvanirīkṣaṇaṃ nṛṣu ciraṃ kiṃ vāsya sevāruciḥ
gadādhara mayā śrāddhaṃ sañcīrṇaṃ tvatprasādataḥ | anujānīhi māṃ deva gamanāya gṛhaṃ prati
caturṇāṃ devatānāṃ ca stotraṃ svargārthadāyakam | śrāddhakāle paṭhennityaṃ snānakāle tu yaḥ paṭhet
sarvatīrthasamaṃ snānaṃ śravaṇātpaṭhanājjapāt | prayāgasya ca gaṅgāyā yamunāyāḥ stuterdvija || śravaṇena vinaśyanti doṣāścaiva tu karmajāḥ

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
केषाञ्चित्keṣāñcitу иных
जन्म-कोटिःjanma-koṭiḥмиллион рождений
व्रजतिvrajatiуходит
सु-वचसाsu-vacasāв добром слове
यामि यामिyāmi yāmiиду, иду
इतिitiтак
यस्मिन्yasminв котором
प्रोषितानाम्proṣitānāmу ушедших
नियतम्niyatamнепременно
अतिपतेत्atipatetпроходит
वर्ष-वृन्दम्varṣa-vṛndamмножество лет
वरिष्ठम्variṣṭhamнаилучшее
यत्-प्राप्तम्yat-prāptamчьё обретение
भाग्य-लक्षैःbhāgya-lakṣaiḥсотнями тысяч удач
भवतिbhavatiбывает
नोnoне
वासव-आद्यैःvāsava-ādyaiḥВасавой и прочими
अवाच्यःavācyaḥнеизречённый
दिष्ट्याdiṣṭyāпо счастью
वेणी-विशिष्टःveṇī-viśiṣṭaḥотличённый косами
दृक्-अतिथिःdṛk-atithiḥгость очей
कम्kamкакого
प्रयागम्prayāgamПраягу
प्रयागःprayāgaḥПраяга
लोकानाम्lokānāmлюдей
अक्षमाणाम्akṣamāṇāmнеспособных
मख-कृतिषुmakha-kṛtiṣuк совершению жертв
कलौkalauв Кали
स्वर्ग-कामैःsvarga-kāmaiḥжелающими неба
जय-स्तुति-आदि-स्तोत्रैःjaya-stuti-ādi-stotraiḥславословиями и гимнами
वचोभिःvacobhiḥречами
कथम्kathamкак
अमर-पद-प्राप्ति-चिन्ता-आतुराणाम्amara-pada-prāpti-cintā-āturāṇāmмучимых заботой обрести обитель бессмертных
अग्निष्टोम-अश्वमेध-प्रमुख-मख-फलम्agniṣṭoma-aśvamedha-pramukha-makha-phalamплод жертв во главе с агништомой и ашвамедхой
सम्यक्samyakкак должно
आलोच्यālocyaрассудив
स-अङ्गम्sa-aṅgamсо всеми частями
ब्रह्म-आद्यैःbrahma-ādyaiḥБрахмою и прочими
तीर्थ-राजःtīrtha-rājaḥцарь святынь
अभिमतःabhimataḥпризнан
उपविष्टःupaviṣṭaḥвоссевший
अयम्ayamэтот
एवevaже
मयाmayāмною
प्रमाद-आश्रमता-आदि-दोषतःpramāda-āśramatā-ādi-doṣataḥпо вине нерадения, утомления и прочего
सन्ध्या-विधिःsandhyā-vidhiḥчин сандхьи
समुपासितःsamupāsitaḥисполнен
अभूत्abhūtбыл
चेत्cetесли
अत्रatraздесь
सन्ध्याम्sandhyāmсандхью
चरतःcarataḥу совершающего
अप्रमादतःapramādataḥбез нерадения
साта
अस्तुastuда будет
पूर्णाpūrṇāполной
अखिल-जन्मनःakhila-janmanaḥза все рождения
अपिapiдаже
मेmeу меня
अन्यत्रanyatraв ином месте
प्रगर्जत्-महिमनिpragarjat-mahimaniпри гремящем величии
तपसिtapasiв подвиге
प्रेमभिःpremabhiḥс любовью
विप्रकृष्टैःviprakṛṣṭaiḥиздалека
ध्यातःdhyātaḥсозерцаемый
सङ्कीर्तितःsaṅkīrtitaḥвоспетый
यःyaḥкоторый
अभिमत-पद-विधाताabhimata-pada-vidhātāдарующий желанную обитель
अनिशम्aniśamнепрестанно
निर्व्यपेक्षम्nirvyapekṣamбезусловно
श्रीमत्-पांसुम्śrīmat-pāṃsumпреславный прах
त्रि-वेणी-परिवृढम्tri-veṇī-parivṛḍhamвладыку трёх кос
अतुलम्atulamнесравненного
तीर्थ-राजम्tīrtha-rājamцаря святынь
प्रयागम्prayāgamПраягу
गोलङ्कार-प्रकाशम्golaṅkāra-prakāśamсияющего в облике круга
स्वयम्svayamсам
अमर-वरैःamara-varaiḥлучшими из бессмертных
अर्चितम्arcitamпочитаемого
तम्tamтого
नमामिnamāmiчту поклоном
अस्माभिःasmābhiḥнами
सु-तपःsu-tapaḥдобрый подвиг
अन्वतप्तanvataptaсовершён
किम्kimужели
अहोahoо
ऐज्यन्तaijyantaпринесены
वाили
अध्वराःadhvarāḥжертвы
येनyenaчем
प्रापिprāpiобретена
सदा-शिवस्यsadā-śivasyaСадашивы
शिव-दाśiva-dāдающая благо
राज-धानीrāja-dhānīстолица
सर्व-आश्चर्य-मयीsarva-āścarya-mayīисполненная всех чудес
शिव-पुरीśiva-purīгород Шивы
संसार-सिन्धोःsaṃsāra-sindhoḥокеана круговорота
तरीtarīладья
लब्धम्labdhamобретён
सत्-जनुषःsat-januṣaḥдоброго рождения
फलम्phalamплод
कुशलम्kuśalamблагополучие
अलञ्चक्रेalañcakreукрасило
पवित्री-वृतःpavitrī-vṛtaḥобъятый чистотою
स्व-आत्माsva-ātmāсам себя
अपिapiи
अखिलम्akhilamвсё
कृतम्kṛtamсовершено
अपरम्aparamиное
सर्व-उपरिष्टात्sarva-upariṣṭātпревыше всего
स्थितम्sthitamстоящее
जीवन्jīvanживой
नरःnaraḥчеловек
पश्यतिpaśyatiвидит
भद्र-लक्षम्bhadra-lakṣamсотню тысяч благ
एवम्evamтак
वदन्तिvadantiговорят
मृषाmṛṣāложно
naне
यस्मात्yasmātибо
तस्मात्tasmātпотому
वपुषाvapuṣāтелом
ईदृशेनīdṛśenaтаким
प्राप्ताprāptāобретена
काशीkāśīКаши
क्षण-भङ्गुरेणkṣaṇa-bhaṅgureṇaмгновенно ломким
काश्याम्kāśyāmв Каши
विधातुम्vidhātumисчислить
अमरैःamaraiḥбессмертным
दिव्य-भूमौdivya-bhūmauна дивной земле
सत्-तीर्थ-लिङ्ग-गणना-अर्चनतःsat-tīrtha-liṅga-gaṇanā-arcanataḥсчётом и почитанием благих святынь и лингамов
शक्याśakyāвозможно
यानिyāniкоторые
इहihaздесь
गुप्त-विवृतानिgupta-vivṛtāniскрытые и явные
पुरातनानिpurātanāniдревние
सिद्धानिsiddhāniсовершенные
योजित-करःyojita-karaḥсложив ладони
प्रणमामिpraṇamāmiкланяюсь
तेभ्यःtebhyaḥим
किम्kimк чему
विद्या-अभ्यसनात्vidyā-abhyasanātот изучения наук
मदेनmadenaс гордостью
जडताjaḍatāкосность
दोषात्doṣātот порока
विषादेनviṣādenaунынием
स्नात्वाsnātvāомывшись
श्री-मणिकर्णिका-पयसिśrī-maṇikarṇikā-payasiв водах Маникарники
चेत्cetесли
विश्व-ईश्वरःviśva-īśvaraḥВладыка вселенной
दृश्यतेdṛśyateзрим
अल्प-स्फीति-निरामयाalpa-sphīti-nirāmayāмалая и здоровая
तनुताtanutāтщедушность
प्रव्यक्त-शक्ति-आत्मताpravyakta-śakti-ātmatāявная своесильность
केवल-मनः-राग-द्वितीयेनkevala-manaḥ-rāga-dvitīyenaс одною лишь любовью сердца в спутниках
यत्yatчто
अप्राप्यaprāpyaнедостижимая
मनः-रथैःmanaḥ-rathaiḥмечтами
अविषयाaviṣayāнепредставимая
स्वप्न-प्रवृत्तेःsvapna-pravṛtteḥчем движение сна
प्राप्ताprāptāобретена
साта
गदाधरस्यgadādharasyaГададхары
नगरीnagarīстолица
सद्यः-अपवर्ग-प्रदाsadyaḥ-apavarga-pradāдающая тотчас освобождение
मन्येmanyeдумаю
आत्म-कृतिःātma-kṛtiḥсобственное дело
पूर्व-पुरुष-प्राप्तेःpūrva-puruṣa-prāpteḥдостижения предков
बलम्balamсила
अत्रatraздесь
ययाyayāчем
दुष्प्राप-गया-प्रयाग-यमुना-काशी-सुपर्व-आगमात्duṣprāpa-gayā-prayāga-yamunā-kāśī-suparva-āgamātот прихода в труднодостижимые Гаю, Праягу, Ямуну и Каши в добрый день
प्राप्तःprāptaḥобретён
तत्रtatraтам
महा-फलःmahā-phalaḥвеликий плод
विजयतेvijayateпобеждает
श्री-शारदा-अनुग्रहःśrī-śāradā-anugrahaḥмилость преславной Шарады
यःyaḥкоторый
श्राद्ध-समयेśrāddha-samayeво время шраддхи
दूरात्dūrātиздалека
स्मृतःsmṛtaḥпризванный в память
पितृ-मुक्ति-दःpitṛ-mukti-daḥдающий освобождение предкам
गयायाम्gayāyāmв Гае
स्थितम्sthitamпребывающему
साक्षात्sākṣātвоочию
नमामिnamāmiкланяюсь
श्री-गदाधरम्śrī-gadādharamпреславному Гададхаре
क्षुद्र-व्याघ्र-वृक-अहि-कण्टक-फणि-प्रत्यर्थिभिःkṣudra-vyāghra-vṛka-ahi-kaṇṭaka-phaṇi-pratyarthibhiḥмелкими тиграми, волками, змеями, шипами и врагами
सङ्कुलम्saṅkulamполное
आगत्यāgatyaпридя
प्रथम-व्ययम्prathama-vyayamпервую трату
कृपण-वाक्kṛpaṇa-vākжалкою речью
याचेतyācetaда просит
जनःjanaḥчеловек
परम्paramиного
श्रीमत्-द्वारिśrīmat-dvāriу преславных врат
गदाधरgadādharaо Гададхара
प्रतिदिनम्pratidinamежедневно
त्वाम्tvāmтебя
द्रष्टुम्draṣṭumвидеть
उत्कण्ठतेutkaṇṭhateизнывает
प्रीणन्prīṇanрадующий
विश्वम्viśvamвселенную
अनीहवत्anīhavatкак бы без усилия
कथम्kathamкак
इहihaздесь
औदासीन्यम्audāsīnyamбезучастность
आलम्बसेālambaseпринимаешь
सत्त्व-निरीक्षणम्sattva-nirīkṣaṇamиспытание твёрдости
नृषुnṛṣuв людях
चिरम्ciramдолгое
अस्यasyaего
सेवा-रुचिःsevā-ruciḥвлечение к служению
मयाmayāмною
श्राद्धम्śrāddhamшраддха
सञ्चीर्णम्sañcīrṇamисполнена
त्वत्-प्रसादतःtvat-prasādataḥпо милости твоей
अनुजानीहिanujānīhiдозволь
माम्māmмне
देवdevaо бог
गमनायgamanāyaуйти
गृहम् प्रतिgṛham pratiдомой
चतुर्णाम्caturṇāmчетырёх
देवतानाम्devatānāmбожеств
स्तोत्रम्stotramгимн
स्वर्ग-अर्थ-दायकम्svarga-artha-dāyakamдающий небо и пользу
श्राद्ध-कालेśrāddha-kāleво время шраддхи
पठेत्paṭhetда читает
नित्यम्nityamвсегда
स्नान-कालेsnāna-kāleво время омовения
तुtuже
सर्व-तीर्थ-समम्sarva-tīrtha-samamравное всем святыням
स्नानम्snānamомовение
श्रवणात्śravaṇātот слушания
पठनात्paṭhanātот чтения
जपात्japātот повторения
प्रयागस्यprayāgasyaПраяги
गङ्गायाःgaṅgāyāḥГанги
यमुनायाःyamunāyāḥЯмуны
स्तुतेःstuteḥхвалы
द्विजdvijaо дваждырождённый
श्रवणेनśravaṇenaслушанием
विनश्यन्तिvinaśyantiгибнут
दोषाःdoṣāḥпороки
कर्म-जाःkarma-jāḥрождённые деянием
अनुवाद

«У иных миллион рождений уходит на доброе слово „иду, иду“ в него; у ушедших же непременно проходит наилучшее множество лет. Чьё обретение бывает от сотен тысяч удач и неизречённо даже Васавой и прочими, — по счастью, отличённый косами становится гостем очей: какого Праягу являет Праяга! Для людей, неспособных в Кали к совершению жертв, желающих неба, мучимых заботою — как обрести обитель бессмертных — славословиями, гимнами и речами: рассудив как должно плод жертв во главе с агништомой и ашвамедхой со всеми их частями, Брахмою и прочими признан царём святынь именно этот воссевший здесь Праяга. Если мною по вине нерадения, утомления и прочего не был исполнен чин сандхьи, — то у совершающего здесь сандхью без нерадения да будет она полной даже за все мои рождения. И в ином месте, при гремящем величии, в подвиге, издалека созерцаемый с любовью и воспетый, непрестанно и безусловно дарующий желанную обитель, — преславный прах, владыку трёх кос, несравненного царя святынь Праягу, сияющего в облике круга, самими лучшими из бессмертных почитаемого, — того чту я поклоном. Ужели нами совершён был добрый подвиг, о, или принесены жертвы, — чем обретена дающая благо столица Садашивы? Город Шивы, исполненный всех чудес, — ладья через океан круговорота; обретён плод доброго рождения, благополучие украсило меня, объятого чистотою; и всё совершено — что иное стоит превыше всего? „Живой человек видит сотню тысяч благ“, — так говорят, и не ложно; ибо потому и обретена мною Каши таким телом, мгновенно ломким. В Каши, на дивной земле, и бессмертным невозможно исчислить и почтить все благие святыни и лингамы; тем, что здесь — скрытые и явные, древние, совершенные, — сложив ладони, кланяюсь я. К чему гордость от изучения наук, к чему косность от порока и уныние, — если, омывшись в водах Маникарники, зрим Владыка вселенной? Малая и здоровая тщедушность, явная своесильность, с одною лишь любовью сердца в спутниках — недостижимая мечтами, непредставимая более, чем движение сна, — и та столица Гададхары обретена, дающая тотчас освобождение. Думаю: не собственное это дело и не сила достижений предков, чем от прихода в труднодостижимые Гаю, Праягу, Ямуну и Каши в добрый день обретён там великий плод; побеждает милость преславной Шарады. Тому, кто во время шраддхи, даже издалека призванный в память, даёт освобождение предкам, — воочию пребывающему в Гае преславному Гададхаре кланяюсь я. Придя в место, полное мелких тигров, волков, змей, шипов и врагов, у кого иного просил бы человек жалкою речью о первой трате? У преславных врат, о Гададхара, ежедневно изнывает он видеть тебя. Радующий вселенную как бы без усилия, — как принимаешь ты здесь безучастность? Или это долгое испытание твёрдости в людях, или влечение его к служению? О Гададхара, шраддха исполнена мною по милости твоей; дозволь мне, о бог, уйти домой. Гимн четырёх божеств, дающий небо и пользу, да читает человек всегда во время шраддхи; а кто читает его во время омовения — тому омовение, равное всем святыням, от слушания, чтения и повторения хвалы Праяге, Ганге и Ямуне, о дваждырождённый; и слушанием её гибнут пороки, рождённые деянием.

संस्करण

81f3b44d5685 · प्रकाशित 3 सित॰ 2026, 4:13:53 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से