पद्मपुराण
The Glory of Puṣkara: Hari's Month in Puṇḍarīka's House6.221.11-20
4977 / 5781
Linuxपन्ने पलटें
पद्मपुराण · 6.221.11-20
देवनागरी

बन्धुभ्यो मरणं भ्रातुर्भरतस्य जगाद ह । तेऽपि श्रुत्वा शुचं चक्रुर्माययावृतबुद्धयः
पुण्डरीकस्तदा कुर्वन्गृहे स्वस्मिन्निजक्रियाः । उवासेति महानन्दस्तपस्यायास्ति मे हरिः
पूर्णिमायामथो पौष्यां चक्रे स परमोत्सवम् । मत्वेति श्वो गृहे मह्यं हरिरायास्यति ध्रुवम्
श्रीखण्डजलसेकेन गोमयालेपनेन च । मुक्ताचूर्णतुषारेण समस्कुरुत केतनम्
शतद्वयं ब्राह्मणानां नानाभोज्यैरभोजयत् । बह्वीभिर्दक्षिणाभिश्च तानेव समतोषयत्
नानावादित्रकुशलैः कलकण्ठैश्च गायनैः । रजन्यां स्वजनैर्गायंश्चक्रे जागरणं तथा
अथ प्रभाते तान्सर्वान्गायनादीन्विसृज्य सः । गोविन्दागमनाकाङ्क्षी गृहमध्य उपाविशत्
अथ तस्य गृहाभ्यासे निवर्त्य निजवाहनम् । प्राविशद्गृहमध्ये तु कर्तुं स्वजनवाञ्छितम्
स पुण्डरीकस्तं दृष्ट्वा माधवं समुपागतम् । उत्थायासनतस्तूर्णं ववन्दे शिरसा नृप
उवाच च स धर्मात्मा गोविन्दालोकनिर्वृतः । सम्पूज्यार्घादिदानेन विष्टरे तं निवेशितम्

लिप्यंतरण (IAST)

bandhubhyo maraṇaṃ bhrāturbharatasya jagāda ha | te'pi śrutvā śucaṃ cakrurmāyayāvṛtabuddhayaḥ
puṇḍarīkastadā kurvangṛhe svasminnijakriyāḥ | uvāseti mahānandastapasyāyāsti me hariḥ
pūrṇimāyāmatho pauṣyāṃ cakre sa paramotsavam | matveti śvo gṛhe mahyaṃ harirāyāsyati dhruvam
śrīkhaṇḍajalasekena gomayālepanena ca | muktācūrṇatuṣāreṇa samaskuruta ketanam
śatadvayaṃ brāhmaṇānāṃ nānābhojyairabhojayat | bahvībhirdakṣiṇābhiśca tāneva samatoṣayat
nānāvāditrakuśalaiḥ kalakaṇṭhaiśca gāyanaiḥ | rajanyāṃ svajanairgāyaṃścakre jāgaraṇaṃ tathā
atha prabhāte tānsarvāngāyanādīnvisṛjya saḥ | govindāgamanākāṅkṣī gṛhamadhya upāviśat
atha tasya gṛhābhyāse nivartya nijavāhanam | prāviśadgṛhamadhye tu kartuṃ svajanavāñchitam
sa puṇḍarīkastaṃ dṛṣṭvā mādhavaṃ samupāgatam | utthāyāsanatastūrṇaṃ vavande śirasā nṛpa
uvāca ca sa dharmātmā govindālokanirvṛtaḥ | sampūjyārghādidānena viṣṭare taṃ niveśitam

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
बन्धुभ्योbandhubhyoродным
मरणंmaraṇaṃо смерти
भ्रातुर्bhrāturбрата
भरतस्यbharatasyaБхараты
जगादjagādaповедал
haже
तेऽपिte'piи они
श्रुत्वाśrutvāуслышав
शुचंśucaṃскорбь
चक्रुर्cakrurсотворили
माययावृत-बुद्धयःmāyayāvṛta-buddhayaḥс разумом, застланным майей
पुण्डरीकस्puṇḍarīkasПундарика
तदाtadāтогда
कुर्वन्kurvanсовершающий
गृहेgṛheв доме
स्वस्मिन्svasminсвоём
निज-क्रियाःnija-kriyāḥсвои обряды
उवासेतिuvāsetiжил, так
महानन्दस्mahānandasв великой радости
तपस्यायास्तिtapasyāyāstiв месяц магха будет
मेmeу меня
हरिःhariḥХари
पूर्णिमायाम्pūrṇimāyāmв полнолуние
अथोathoзатем
पौष्यांpauṣyāṃмесяца пауша
चक्रेcakreустроил
saон
परमोत्सवम्paramotsavamвеликое празднество
मत्वेतिmatvetiпомыслив так
श्वोśvoзавтра
गृहेgṛheв дом
मह्यंmahyaṃмой
हरिर्harirХари
आयास्यतिāyāsyatiпридёт
ध्रुवम्dhruvamнепременно
श्रीखण्ड-जल-सेकेनśrīkhaṇḍa-jala-sekenaокроплением сандаловой водою
गोमयालेपनेनgomayālepanenaобмазыванием коровьим навозом
caи
मुक्ता-चूर्ण-तुषारेणmuktā-cūrṇa-tuṣāreṇaроссыпью жемчужного порошка
समस्करुतsamaskarutaукрасил
केतनम्ketanamжилище
शत-द्वयंśata-dvayaṃдве сотни
ब्राह्मणानांbrāhmaṇānāṃбрахманов
नाना-भोज्यैर्nānā-bhojyairразными яствами
अभोजयत्abhojayatнакормил
बह्वीभिर्bahvībhirобильными
दक्षिणाभिश्dakṣiṇābhiśдарами
तान्tānих
एवevaже
समतोषयत्samatoṣayatублаготворил
नाना-वादित्र-कुशलैःnānā-vāditra-kuśalaiḥискусными в разных инструментах
कल-कण्ठैश्kala-kaṇṭhaiśсладкогласными
गायनैःgāyanaiḥс певцами
रजन्यांrajanyāṃночью
स्व-जनैर्sva-janairсо своими
गायंश्gāyaṃśпоющий
चक्रेcakreсовершил
जागरणंjāgaraṇaṃбдение
तथाtathāтак
अथathaзатем
प्रभातेprabhāteна рассвете
तान्tānтех
सर्वान्sarvānвсех
गायनादीन्gāyanādīnпевцов и прочих
विसृज्यvisṛjyaотпустив
सःsaḥон
गोविन्दागमनाकाङ्क्षीgovindāgamanākāṅkṣīожидающий прихода Говинды
गृह-मध्यgṛha-madhyaпосреди дома
उपाविशत्upāviśatсел
तस्यtasyaего
गृहाभ्यासेgṛhābhyāseвблизи дома
निवर्त्यnivartyaостановив
निज-वाहनम्nija-vāhanamсвоего носителя
प्राविशद्prāviśadвошёл
गृह-मध्येgṛha-madhyeвнутрь дома
तुtuже
कर्तुंkartuṃчтобы исполнить
स्व-जन-वाञ्छितम्sva-jana-vāñchitamжелаемое своим человеком
saтот
तंtaṃЕго
दृष्ट्वाdṛṣṭvāувидев
माधवंmādhavaṃМадхаву
समुपागतम्samupāgatamпришедшего
उत्थायासनतस्utthāyāsanatasвстав с сиденья
तूर्णंtūrṇaṃтотчас
ववन्देvavandeпоклонился
शिरसाśirasāголовою
नृपnṛpaо царь
उवाचuvācaсказал
धर्मात्माdharmātmāправедный
गोविन्दालोक-निर्वृतःgovindāloka-nirvṛtaḥутешённый лицезрением Говинды
सम्पूज्यार्घादि-दानेनsampūjyārghādi-dānenaпочтив подношением аргхьи и прочего
विष्टरेviṣṭareна сиденье
तंtaṃЕго
निवेशितम्niveśitamусаженному
अनुवाद

Родным он поведал о смерти брата Бхараты; и они, с разумом, застланным майей, услышав, предались скорби. А Пундарика, совершая в своём доме положенные обряды, жил в великой радости с мыслью: «В месяц магха будет у меня Хари». И в полнолуние месяца пауша он устроил великое празднество, помыслив: «Завтра Хари непременно придёт в мой дом». Окроплением сандаловой водою, обмазыванием коровьим навозом и россыпью жемчужного порошка украсил он жилище. Две сотни брахманов накормил он разными яствами и ублаготворил их обильными дарами. С певцами, искусными в разных инструментах и сладкогласными, он ночью совершил бдение, распевая вместе со своими. А на рассвете, отпустив всех тех певцов и прочих, он сел посреди дома, ожидая прихода Говинды. И вот, остановив вблизи его дома своего носителя, Тот вошёл внутрь дома, чтобы исполнить желаемое своим человеком. Увидев пришедшего Мадхаву, Пундарика тотчас встал с сиденья и поклонился головою, о царь. Почтив Его подношением аргхьи и прочего и усадив на сиденье, тот праведный, утешённый лицезрением Говинды, сказал:

संस्करण

dd0cbf16ea4e · प्रकाशित 3 सित॰ 2026, 4:14:05 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से