पद्मपुराण
The Glory of Prayāga: The Story of Mohinī6.222.22-32
4983 / 5781
Linuxपन्ने पलटें
पद्मपुराण · 6.222.22-32
देवनागरी

न चक्रे मानसं यूनां ते च तां प्रति भूपते । पापार्जितं धनं स्वीयं न विश्वसिति कस्यचित्
न दत्ते न स्वयं भुङ्क्ते न निक्षिपति वै क्वचित् । एकदा सा निशीथे तु विबुध्येति व्यचिन्तयत्
मृतायां मयि कस्येदं धनं पापैरुपार्जितम् । तं नयिष्यति मां घोरं नरकं भृशदारुणम्
दास्यस्तासां च भर्तारस्तद्भोक्ष्यन्ति धनं मम । मयैव सद्गतिस्तस्य कथं न क्रियतेऽधुना
एवं विचिन्त्य सा धर्मे विधाय मतिमुत्तमाम् । चकारारामसरसीवापीकूपसुरालयान्
अभितः पुरमाधत्ते प्रपाः पथिकहेतवे । निदाघे च महाराज तेभ्योऽन्नं प्रददौ च सा
धर्मशालां गृहाभ्याशे निवासाय विदेशिनाम् । विदधे सा पुनस्तेभ्यो ददावाहारमुत्तमम्
एवं प्रवर्तमाना हि धर्मे सा भूप मोहिनी । ज्वरातुरा भवत्काले क्वचिच्चेति व्यचिन्तयत्
धर्मार्थे हि मया वित्तं व्ययितं भूरि यद्यपि । तथापि स्वर्णरूप्यादि प्रचुरं वर्तते परम्
श्रोत्रियेभ्यो ददाम्येतज्ज्ञानेनेति व्यचिन्तयत् । विचिन्त्येति समाहूता मोहिन्या नगरद्विजाः
नागतास्ते महीपाल ज्ञात्वा घोरं प्रतिग्रहम् । यदा तदा विभागं च चक्रे तत्तु धनं स्वकम्

लिप्यंतरण (IAST)

na cakre mānasaṃ yūnāṃ te ca tāṃ prati bhūpate | pāpārjitaṃ dhanaṃ svīyaṃ na viśvasiti kasyacit
na datte na svayaṃ bhuṅkte na nikṣipati vai kvacit | ekadā sā niśīthe tu vibudhyeti vyacintayat
mṛtāyāṃ mayi kasyedaṃ dhanaṃ pāpairupārjitam | taṃ nayiṣyati māṃ ghoraṃ narakaṃ bhṛśadāruṇam
dāsyastāsāṃ ca bhartārastadbhokṣyanti dhanaṃ mama | mayaiva sadgatistasya kathaṃ na kriyate'dhunā
evaṃ vicintya sā dharme vidhāya matimuttamām | cakārārāmasarasīvāpīkūpasurālayān
abhitaḥ puramādhatte prapāḥ pathikahetave | nidāghe ca mahārāja tebhyo'nnaṃ pradadau ca sā
dharmaśālāṃ gṛhābhyāśe nivāsāya videśinām | vidadhe sā punastebhyo dadāvāhāramuttamam
evaṃ pravartamānā hi dharme sā bhūpa mohinī | jvarāturā bhavatkāle kvacicceti vyacintayat
dharmārthe hi mayā vittaṃ vyayitaṃ bhūri yadyapi | tathāpi svarṇarūpyādi pracuraṃ vartate param
śrotriyebhyo dadāmyetajjñāneneti vyacintayat | vicintyeti samāhūtā mohinyā nagaradvijāḥ
nāgatāste mahīpāla jñātvā ghoraṃ pratigraham | yadā tadā vibhāgaṃ ca cakre tattu dhanaṃ svakam

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
naне
चक्रेcakreобращала
मानसंmānasaṃсердца
यूनांyūnāṃк юношам
तेteони
caи
तांtāṃк ней
प्रतिpratiк
भूपतेbhūpateо владыка земли
पापार्जितंpāpārjitaṃнажитому грехом
धनंdhanaṃбогатству
स्वीयंsvīyaṃсвоему
विश्वसितिviśvasitiдоверяет
कस्यचित्kasyacitникому
दत्तेdatteдаёт
स्वयंsvayaṃсама
भुङ्क्तेbhuṅkteвкушает
निक्षिपतिnikṣipatiвкладывает
वैvaiже
क्वचित्kvacitкуда-либо
एकदाekadāоднажды
साона
निशीथेniśītheв полночь
तुtuже
विबुध्येतिvibudhyetiпробудившись, так
व्यचिन्तयत्vyacintayatпомыслила
मृतायांmṛtāyāṃкогда умру
मयिmayiя
कस्येदंkasyedaṃчьё это
पापैर्pāpairгрехами
उपार्जितम्upārjitamнажитое
तंtaṃв тот
नयिष्यतिnayiṣyatiуведёт
मांmāṃменя
घोरंghoraṃужасный
नरकंnarakaṃад
भृश-दारुणम्bhṛśa-dāruṇamвесьма страшный
दास्यस्dāsyasслужанки
तासांtāsāṃих
भर्तारस्bhartārasмужья
तद्tadто
भोक्ष्यन्तिbhokṣyantiбудут вкушать
ममmamaмоё
मयैवmayaivaмною же
सद्-गतिस्sad-gatisблагая участь
तस्यtasyaему
कथंkathaṃкак
क्रियतेkriyateне творится
अधुनाadhunāныне
एवंevaṃтак
विचिन्त्यvicintyaпомыслив
धर्मेdharmeк дхарме
विधायvidhāyaобратив
मतिम्matimмысль
उत्तमाम्uttamāmблагую
चकाराराम-सरसी-वापी-कूप-सुरालयान्cakārārāma-sarasī-vāpī-kūpa-surālayānустроила сады, пруды, водоёмы, колодцы и храмы
अभितःabhitaḥвокруг
पुरम्puramгорода
आधत्तेādhatteставит
प्रपाःprapāḥнавесы с водою
पथिक-हेतवेpathika-hetaveради путников
निदाघेnidāgheв зной
महाराजmahārājaо великий царь
तेभ्योऽन्नंtebhyo'nnaṃим пищу
प्रददौpradadauподавала
साона
धर्म-शालांdharma-śālāṃстранноприимный дом
गृहाभ्याशेgṛhābhyāśeблиз дома
निवासायnivāsāyaдля жилья
विदेशिनाम्videśināmчужестранцев
विदधेvidadheустроила
पुनस्punasвновь
तेभ्योtebhyoим
ददाव्dadāvдавала
आहारम्āhāramпищу
उत्तमम्uttamamпревосходную
एवंevaṃтак
प्रवर्तमानाpravartamānāпребывающая
हिhiже
धर्मेdharmeв дхарме
भूपbhūpaо царь
मोहिनीmohinīМохини
ज्वरातुराjvarāturāизмученная жаром
भवत्bhavatстала
कालेkāleсо временем
क्वचिच्kvacicкак-то
चेतिcetiи так
व्यचिन्तयत्vyacintayatпомыслила
धर्मार्थेdharmārtheради дхармы
मयाmayāмною
वित्तंvittaṃдостояние
व्ययितंvyayitaṃистрачено
भूरिbhūriобильное
यद्यपिyadyapiхотя
तथापिtathāpiи всё же
स्वर्ण-रूप्यादिsvarṇa-rūpyādiзолота, серебра и прочего
प्रचुरंpracuraṃизобильно
वर्ततेvartateостаётся
परम्paramещё
श्रोत्रियेभ्योśrotriyebhyoзнатокам Веды
ददाम्य्dadāmyдам
एतज्etajэто
ज्ञानेनjñānenaс рассуждением
इतिitiтак
विचिन्त्येतिvicintyetiпомыслив так
समाहूताsamāhūtāпризваны
मोहिन्याmohinyāМохини
नगर-द्विजाःnagara-dvijāḥгородские брахманы
नागतास्nāgatāsне пришли
तेteони
महीपालmahīpālaо владыка земли
ज्ञात्वाjñātvāзная
घोरंghoraṃужасно
प्रतिग्रहम्pratigrahamпринятие дара
यदाyadāкогда
तदाtadāтогда
विभागंvibhāgaṃраздел
चक्रेcakreсовершила
तत्tatто
धनंdhanaṃбогатство
स्वकम्svakamсвоё
अनुवाद

Она не обращала сердца к юношам, и они к ней, о владыка земли. Нажитому грехом своему богатству она не доверяла никому: не давала, сама не вкушала и никуда не вкладывала. Однажды в полночь, пробудившись, она помыслила: «Когда я умру, чьим станет это богатство, нажитое грехами? Оно уведёт меня в ужасный, весьма страшный ад. Служанки и мужья их будут вкушать моё богатство; отчего же мне самой не сотворить ему ныне благой участи?» Помыслив так и обратив мысль к дхарме, она устроила сады, пруды, водоёмы, колодцы и храмы. Вокруг города она ставила навесы с водою ради путников, а в зной, о великий царь, подавала им и пищу. Близ дома она устроила странноприимный дом для жилья чужестранцев и вновь давала им превосходную пищу. Так пребывая в дхарме, о царь, Мохини со временем как-то занемогла жаром и помыслила: «Хотя обильное достояние истрачено мною ради дхармы, всё же остаётся ещё изобильно золота, серебра и прочего. Отдам-ка я это с рассуждением знатокам Веды». Помыслив так, Мохини призвала городских брахманов; но они не пришли, о владыка земли, зная, что принятие такого дара ужасно. И тогда она сама совершила раздел своего богатства.

संस्करण

a246ac3e1cb5 · प्रकाशित 3 सित॰ 2026, 4:14:05 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से