रामायण
Ганга нисходит на голову Шивы1.42.1-6
182 / 2464
रामायण · 1.42.1-6
देवनागरी

देवदेवे गते तस्मिन् सो ऽङ्गुष्ठाग्रनिपीडिताम् । कृत्वा वसुमतीं राम संवत्सरम् उपासत ॥
अथ संवत्सरे पूर्णे सर्वलोकनमस्कृतः । उमापतिः पशुपती राजानम् इदम् अब्रवीत् ॥
प्रीतस् ते ऽहं नरश्रेष्ठ करिष्यामि तव प्रियम् । शिरसा धारयिष्यामि शैलराजसुताम् अहम् ॥
ततो हैमवती ज्येष्ठा सर्वलोकनमस्कृता । तदा सातिमहद् रूपं कृत्वा वेगं च दुःसहम् । आकाशाद् अपतद् राम शिवे शिवशिरस्य् उत ॥
नैव सा निर्गमं लेखे जटामण्डलमोहिता । तत्रैवाबभ्रमद् देवी संवत्सरगणान् बहून् ॥
अनेन तोषितश् चासीद् अत्यर्थं रघुनन्दन । विससर्ज ततो गङ्गां हरो बिन्दुसरः प्रति ॥

लिप्यंतरण (IAST)

devadeve gate tasmin so 'ṅguṣṭhāgranipīḍitām | kṛtvā vasumatīṃ rāma saṃvatsaram upāsata ||
atha saṃvatsare pūrṇe sarvalokanamaskṛtaḥ | umāpatiḥ paśupatī rājānam idam abravīt ||
prītas te 'haṃ naraśreṣṭha kariṣyāmi tava priyam | śirasā dhārayiṣyāmi śailarājasutām aham ||
tato haimavatī jyeṣṭhā sarvalokanamaskṛtā | tadā sātimahad rūpaṃ kṛtvā vegaṃ ca duḥsaham | ākāśād apatad rāma śive śivaśirasy uta ||
naiva sā nirgamaṃ lekhe jaṭāmaṇḍalamohitā | tatraivābabhramad devī saṃvatsaragaṇān bahūn ||
anena toṣitaś cāsīd atyarthaṃ raghunandana | visasarja tato gaṅgāṃ haro bindusaraḥ prati ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
देवदेवेdevadeveБоге богов; Брахме
गतेgateушедшем; когда ушёл
तस्मिन्tasminтом; этом
सःsaḥон; Бхагиратха
अङ्गुष्ठाग्रनिपीडिताम्aṅguṣṭhāgranipīḍitāmпридавленную кончиком большого пальца; нажатую большим пальцем ноги
कृत्वाkṛtvāсделав; поставив
वसुमतीम्vasumatīmземлю; богатую землю
रामrāmaо Рама; Рама
संवत्सरम्saṃvatsaramгод; в течение года
उपासतupāsataсовершал служение; подвижничал
अथathaзатем; после этого
संवत्सरेsaṃvatsareкогда год; по истечении года
पूर्णेpūrṇeисполнился; завершился
सर्वलोकनमस्कृतःsarvalokanamaskṛtaḥпочитаемый всеми мирами; тот, кому кланяются все миры
उमापतिःumāpatiḥмуж Умы; Шива
पशुपतिःpaśupatiḥПашупати; владыка существ
राजानम्rājānamцарю; к царю
इदम्idamэто; такое
अब्रवीत्abravītсказал; произнёс
प्रीतःprītaḥдоволен; удовлетворён
तेteтобой; к тебе
अहम्ahamя; именно я
नरश्रेष्ठnaraśreṣṭhaо лучший из людей; о превосходный человек
करिष्यामिkariṣyāmiсделаю; исполню
तवtavaтвоё; для тебя
प्रियम्priyamжеланное; приятное
शिरसाśirasāголовой; на голове
धारयिष्यामिdhārayiṣyāmiудержу; понесу
शैलराजसुताम्śailarājasutāmдочь царя гор; Гангу
अहम्ahamя; именно я
ततःtataḥзатем; после этого
हैमवतीhaimavatīгималайская; дочь Химавана
ज्येष्ठाjyeṣṭhāстаршая; первая
सर्वलोकनमस्कृताsarvalokanamaskṛtāпочитаемая всеми мирами; достойная поклонения всех миров
तदाtadāтогда; в то время
साона; та
अतिमहत्atimahatчрезвычайно великое; огромное
रूपम्rūpamформу; облик
कृत्वाkṛtvāсделав; приняв
वेगम् चvegam caи скорость; стремительность же
दुःसहम्duḥsahamневыносимую; трудно выдерживаемую
आकाशात्ākāśātс неба; из пространства
अपतत्apatatупала; низошла
रामrāmaо Рама; Рама
शिवेśiveна Шиву; в благого
शिवशिरसि उतśivaśirasi utaименно на голову Шивы; на главу благого
न एवna evaсовсем не; никак не
साона; та
निर्गमम्nirgamamвыход; исход
लेभेlebheобрела; нашла
जटामण्डलमोहिताjaṭāmaṇḍalamohitāсбитая кругом джат; запутанная в сплетении волос
तत्र एवtatra evaпрямо там; там же
अबभ्रमत्ababhramatблуждала; кружилась
देवीdevīбогиня; Ганга
संवत्सरगणान्saṃvatsaragaṇānмногие годы; группы лет
बहून्bahūnмногие; многочисленные
अनेनanenaэтим; из-за этого
तोषितः चtoṣitaḥ caи удовлетворённый; умилостивленный
आसीत्āsītбыл; стал
अत्यर्थम्atyarthamчрезвычайно; в высшей степени
रघुनन्दनraghunandanaо радость Рагху; потомок Рагху
विससर्जvisasarjaвыпустил; освободил
ततःtataḥзатем; после этого
गङ्गाम्gaṅgāmГангу; реку Гангу
हरःharaḥХара; Шива
बिन्दुसरःbindusaraḥк Биндусарасу; к озеру Бинду
प्रतिpratiк; в направлении
अनुवाद

Когда Бог богов ушёл, Бхагиратха, о Рама, целый год совершал подвиг, стоя на земле, придавленной кончиком большого пальца ноги. Когда год исполнился, Умапати Пашупати, почитаемый всеми мирами, сказал царю: «О лучший из людей, я доволен тобой и исполню твоё желание. Я удержу на голове дочь царя гор». Тогда старшая дочь Химавана, почитаемая всеми мирами, приняла огромный облик и невыносимую стремительность и, о Рама, низошла с неба на Шиву, прямо на голову Шивы. Но, запутавшись в круге его джат, она совсем не нашла выхода; богиня кружилась там многие годы. Этим, о радость Рагху, Хара был чрезвычайно удовлетворён и затем выпустил Гангу к Биндусарасу.

संस्करण

8811161168fa · प्रकाशित 22 जून 2026, 12:00:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से