रामायण
Ганга нисходит на голову Шивы1.42.7-13
183 / 2464
रामायण · 1.42.7-13
देवनागरी

गगनाच् छंकरशिरस् ततो धरणिम् आगता । व्यसर्पत जलं तत्र तीव्रशब्दपुरस्कृतम् ॥
ततो देवर्षिगन्धर्वा यक्षाः सिद्धगणास् तथा । व्यलोकयन्त ते तत्र गगनाद् गां गतां तदा ॥
विमानैर् नगराकारैर् हयैर् गजवरैस् तथा । पारिप्लवगताश् चापि देवतास् तत्र विष्ठिताः ॥
तद् अद्भुततमं लोके गङ्गा पतनम् उत्तमम् । दिदृक्षवो देवगणाः समेयुर् अमितौजसः ॥
संपतद्भिः सुरगणैस् तेषां चाभरणौजसा । शतादित्यम् इवाभाति गगनं गततोयदम् ॥
शिंशुमारोरगगणैर् मीनैर् अपि च चञ्चलैः । विद्युद्भिर् इव विक्षिप्तैर् आकाशम् अभवत् तदा ॥
पाण्डुरैः सलिलोत्पीडैः कीर्यमाणैः सहस्रधा । शारदाभ्रैर् इवाक्रीत्णं गगनं हंससंप्लवैः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

gaganāc chaṃkaraśiras tato dharaṇim āgatā | vyasarpata jalaṃ tatra tīvraśabdapuraskṛtam ||
tato devarṣigandharvā yakṣāḥ siddhagaṇās tathā | vyalokayanta te tatra gaganād gāṃ gatāṃ tadā ||
vimānair nagarākārair hayair gajavarais tathā | pāriplavagatāś cāpi devatās tatra viṣṭhitāḥ ||
tad adbhutatamaṃ loke gaṅgā patanam uttamam | didṛkṣavo devagaṇāḥ sameyur amitaujasaḥ ||
saṃpatadbhiḥ suragaṇais teṣāṃ cābharaṇaujasā | śatādityam ivābhāti gaganaṃ gatatoyadam ||
śiṃśumāroragagaṇair mīnair api ca cañcalaiḥ | vidyudbhir iva vikṣiptair ākāśam abhavat tadā ||
pāṇḍuraiḥ salilotpīḍaiḥ kīryamāṇaiḥ sahasradhā | śāradābhrair ivākrītṇaṃ gaganaṃ haṃsasaṃplavaiḥ ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
गगनात्gaganātс неба; из пространства
शंकरशिरःśaṃkaraśiraḥс головы Шанкары; с главы Шивы
ततःtataḥзатем; после этого
धरणिम्dharaṇimна землю; к земле
आगताāgatāпришла; сошла
व्यसर्पतvyasarpataрастеклась; потекла
जलम्jalamвода; поток
तत्रtatraтам; в том месте
तीव्रशब्दपुरस्कृतम्tīvraśabdapuraskṛtamпредшествуемая резким шумом; с сильным грохотом впереди
ततःtataḥзатем; после этого
देवर्षिगन्धर्वाःdevarṣigandharvāḥбожественные риши и гандхарвы; дева-риши и небесные певцы
यक्षाःyakṣāḥякши; духи-якши
सिद्धगणाःsiddhagaṇāḥсонмы сиддхов; группы совершенных
तथाtathāтакже; и
व्यलोकयन्तvyalokayantaсмотрели; созерцали
तेteони; эти
तत्रtatraтам; в том месте
गगनात्gaganātс неба; из пространства
गाम्gāmна землю; к земле
गताम्gatāmпришедшую; сошедшую
तदाtadāтогда; в то время
विमानैःvimānaiḥна виманах; небесных колесницах
नगराकारैःnagarākāraiḥподобных городам; городообразных
हयैःhayaiḥна конях; лошадьми
गजवरैःgajavaraiḥна лучших слонах; превосходными слонами
तथाtathāтакже; и
पारिप्लवगताः च अपिpāriplavagatāḥ ca apiи также на плавучих средствах; приближенные по водам
देवताःdevatāḥбожества; боги
तत्रtatraтам; в том месте
विष्ठिताःviṣṭhitāḥрасположились; стояли
तत्tatто; это
अद्भुततमम्adbhutatamamсамое удивительное; чрезвычайно чудесное
लोकेlokeв мире; среди людей
गङ्गाgaṅgāГанги; реки Ганги
पतनम्patanamпадение; нисхождение
उत्तमम्uttamamвысшее; превосходное
दिदृक्षवःdidṛkṣavaḥжелающие увидеть; стремящиеся созерцать
देवगणाःdevagaṇāḥсонмы богов; группы девов
समेयुःsameyuḥсобрались; пришли вместе
अमितौजसःamitaujasaḥнеизмеримой мощи; безмерного сияния
संपतद्भिःsaṃpatadbhiḥслетевшимися; собравшимися
सुरगणैःsuragaṇaiḥсонмами богов; группами девов
तेषाम् चteṣām caи их; тех же
आभरणौजसाābharaṇaujasāсиянием украшений; блеском драгоценностей
शतादित्यम् इवśatādityam ivaсловно сотней солнц; как сто Адитьев
आभातिābhātiсияет; кажется
गगनम्gaganamнебо; пространство
गततोयदम्gatatoyadamлишённое облаков; с ушедшими тучами
शिंशुमारोरगगणैःśiṃśumāroragagaṇaiḥсонмами водных зверей и змей; śiṃśumāra и урагами
मीनैः अपिmīnaiḥ apiи также рыбами; рыбами же
चञ्चलैःcañcalaiḥподвижными; мерцающими
विद्युद्भिः इवvidyudbhiḥ ivaсловно молниями; как вспышками
विक्षिप्तैःvikṣiptaiḥразбросанными; метнувшимися
आकाशम्ākāśamнебо; пространство
अभवत्abhavatстало; оказалось
तदाtadāтогда; в то время
पाण्डुरैःpāṇḍuraiḥбелыми; светлыми
सलिलोत्पीडैःsalilotpīḍaiḥвзлётами воды; водяными брызгами
कीर्यमाणैःkīryamāṇaiḥрассыпающимися; разбрасываемыми
सहस्रधाsahasradhāтысячекратно; на тысячи частей
शारदाभ्रैः इवśāradābhraiḥ ivaсловно осенними облаками; как облаками осени
आकीर्णम्ākīrṇamнаполненное; усеянное
गगनम्gaganamнебо; пространство
हंससंप्लवैःhaṃsasaṃplavaiḥстаями лебедей; плавающими гусями
अनुवाद

Сойдя с неба с головы Шанкары на землю, вода там растеклась с сильным грохотом. Тогда дева-риши, гандхарвы, якши и сонмы сиддхов смотрели, как она с неба пришла на землю. Боги расположились там на виманах, подобных городам, на конях, лучших слонах и плавучих средствах. Сонмы богов неизмеримой мощи собрались, желая увидеть самое удивительное в мире — великое нисхождение Ганги. Небо без облаков сияло словно сотней солнц от слетевшихся богов и блеска их украшений. Тогда небо казалось испещрённым молниями: в потоке метались водные звери, змеи и подвижные рыбы. Белые брызги воды, разлетающиеся на тысячи частей, наполняли небо словно осенние облака и стаи лебедей.

संस्करण

5a0de029faf0 · प्रकाशित 22 जून 2026, 12:00:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से