तस्मिंस् तु पुरुषव्याघ्रे निष्क्रामति कृताञ्जलौ । आर्तशब्दो हि संजज्ञे स्त्रीणाम् अन्तःपुरे महान् ॥
अनाथस्य जनस्यास्य दुर्बलस्य तपस्विनः । यो गतिं शरणं चासीत् स नाथः क्व नु गच्छति ॥
न क्रुध्यत्य् अभिशस्तो ऽपि क्रोधनीयानि वर्जयन् । क्रुद्धान् प्रसादयन् सर्वान् समदुःखः क्व गच्छति ॥
कौसल्यायां महातेजा यथा मातरि वर्तते । तथा यो वर्तते ऽस्मासु महात्मा क्व नु गच्छति ॥
कैकेय्या क्लिश्यमानेन राज्ञा संचोदितो वनम् । परित्राता जनस्यास्य जगतः क्व नु गच्छति ॥
अहो निश्चेतनो राजा जीवलोकस्य संप्रियम् । धर्म्यं सत्यव्रतं रामं वनवासो प्रवत्स्यति ॥
इति सर्वा महिष्यस् ता विवत्सा इव धेनवः । रुरुदुश् चैव दुःखार्ताः सस्वरं च विचुक्रुशुः ॥
tasmiṃs tu puruṣavyāghre niṣkrāmati kṛtāñjalau | ārtaśabdo hi saṃjajñe strīṇām antaḥpure mahān ||
anāthasya janasyāsya durbalasya tapasvinaḥ | yo gatiṃ śaraṇaṃ cāsīt sa nāthaḥ kva nu gacchati ||
na krudhyaty abhiśasto 'pi krodhanīyāni varjayan | kruddhān prasādayan sarvān samaduḥkhaḥ kva gacchati ||
kausalyāyāṃ mahātejā yathā mātari vartate | tathā yo vartate 'smāsu mahātmā kva nu gacchati ||
kaikeyyā kliśyamānena rājñā saṃcodito vanam | paritrātā janasyāsya jagataḥ kva nu gacchati ||
aho niścetano rājā jīvalokasya saṃpriyam | dharmyaṃ satyavrataṃ rāmaṃ vanavāso pravatsyati ||
iti sarvā mahiṣyas tā vivatsā iva dhenavaḥ | ruruduś caiva duḥkhārtāḥ sasvaraṃ ca vicukruśuḥ ||
Когда тигр среди людей со сложенными ладонями выходил из дворца, во внутреннем дворце раздался великий скорбный крик женщин: «Куда же уходит тот покровитель, который был путём и прибежищем для этого беззащитного, слабого и страдающего народа? Куда уходит тот, кто не гневается даже оскорблённый, избегает поводов для гнева, умиротворяет всех разгневанных и разделяет чужую боль? Куда теперь уходит великодушный, который относится к нам так же, как к своей матери Каусалье? Куда уходит защитник этого народа и мира, направленный в лес царём, которого терзает Кайкейи? Увы, бесчувственный царь отправляет в лес Раму, любимого всем миром живых, праведного и верного обету истины». Так все царицы, измученные горем, зарыдали и громко закричали, словно коровы, лишённые телят.
357a1f91dda7 · प्रकाशित 22 जून 2026, 12:00:00 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Женщины дворца плачут не только о царевиче, но о покровителе, который делал слабых защищёнными. В их голосе Рама назван тем, чем он был для Айодхьи: прибежищем, мерой кротости и живой защитой.