Повествователь
स सैन्यम् उत्सृज्य समेत्य तूर्णं; महारणे वानरवाहिनीषु । अदृश्यमानः शरजालम् उग्रं; ववर्ष नीलाम्बुधरो यथाम्बु ॥
ते शक्रजिद्बाणविशीर्णदेहा; मायाहता विस्वरम् उन्नदन्तः । रणे निपेतुर् हरयो ऽद्रिकल्पा; यथेन्द्रवज्राभिहता नगेन्द्राः ॥
ते केवलं संददृशुः शिताग्रान्; बाणान् रणे वानरवाहिनीषु । माया निगूढं च सुरेन्द्रशत्रुं; न चात्र तं राक्षसम् अभ्यपश्यन् ॥
ततः स रक्षोऽधिपतिर् महात्मा; सर्वा दिशो बाणगणैः शिताग्रैः । प्रच्छादयाम् आस रविप्रकाशैर्; विषादयाम् आस च वानरेन्द्रान् ॥
स शूलनिस्त्रिंश परश्वधानि; व्याविध्य दीप्तानलसंनिभानि । सविस्फुलिङ्गोज्ज्वलपावकानि; ववर्ष तीव्रं प्लवगेन्द्रसैन्ये ॥
ततो ज्वलनसंकाशैः शितैर् वानरयूथपाः । ताडिताः शक्रजिद्बाणैः प्रफुल्ला इव किंशुकाः ॥
अन्योन्यम् अभिसर्पन्तो निनदन्तश् च विस्वरम् । राक्षसेन्द्रास्त्रनिर्भिन्ना निपेतुर् वानरर्षभाः ॥
उदीक्षमाणा गगनं के चिन् नेत्रेषु ताडिताः । शरैर् विविशुर् अन्योन्यं पेतुश् च जगतीतले ॥
हनूमन्तं च सुग्रीवम् अङ्गदं गन्धमादनम् । जाम्बवन्तं सुषेणं च वेगदर्शिनम् एव च ॥
मैन्दं च द्विविदं नीलं गवाक्षं गजगोमुखौ । केसरिं हरिलोमानं विद्युद्दंष्ट्रं च वानरम् ॥
सूर्याननं ज्योतिमुखं तथा दधिमुखं हरिम् । पावकाक्षं नलं चैव कुमुदं चैव वानरम् ॥
प्रासैः शूलैः शितैर् बाणैर् इन्द्रजिन्मन्त्रसंहितैः । विव्याध हरिशार्दूलान् सर्वांस् तान् राक्षसोत्तमः ॥
स वै गदाभिर् हरियूथमुख्यान्; निर्भिद्य बाणैस् तपनीयपुङ्खैः । ववर्ष रामं शरवृष्टिजालैः; सलक्ष्मणं भास्कररश्मिकल्पैः ॥
sa sainyam utsṛjya sametya tūrṇaṃ; mahāraṇe vānaravāhinīṣu | adṛśyamānaḥ śarajālam ugraṃ; vavarṣa nīlāmbudharo yathāmbu ||
te śakrajidbāṇaviśīrṇadehā; māyāhatā visvaram unnadantaḥ | raṇe nipetur harayo 'drikalpā; yathendravajrābhihatā nagendrāḥ ||
te kevalaṃ saṃdadṛśuḥ śitāgrān; bāṇān raṇe vānaravāhinīṣu | māyā nigūḍhaṃ ca surendraśatruṃ; na cātra taṃ rākṣasam abhyapaśyan ||
tataḥ sa rakṣo'dhipatir mahātmā; sarvā diśo bāṇagaṇaiḥ śitāgraiḥ | pracchādayām āsa raviprakāśair; viṣādayām āsa ca vānarendrān ||
sa śūlanistriṃśa paraśvadhāni; vyāvidhya dīptānalasaṃnibhāni | savisphuliṅgojjvalapāvakāni; vavarṣa tīvraṃ plavagendrasainye ||
tato jvalanasaṃkāśaiḥ śitair vānarayūthapāḥ | tāḍitāḥ śakrajidbāṇaiḥ praphullā iva kiṃśukāḥ ||
anyonyam abhisarpanto ninadantaś ca visvaram | rākṣasendrāstranirbhinnā nipetur vānararṣabhāḥ ||
udīkṣamāṇā gaganaṃ ke cin netreṣu tāḍitāḥ | śarair viviśur anyonyaṃ petuś ca jagatītale ||
hanūmantaṃ ca sugrīvam aṅgadaṃ gandhamādanam | jāmbavantaṃ suṣeṇaṃ ca vegadarśinam eva ca ||
maindaṃ ca dvividaṃ nīlaṃ gavākṣaṃ gajagomukhau | kesariṃ harilomānaṃ vidyuddaṃṣṭraṃ ca vānaram ||
sūryānanaṃ jyotimukhaṃ tathā dadhimukhaṃ harim | pāvakākṣaṃ nalaṃ caiva kumudaṃ caiva vānaram ||
prāsaiḥ śūlaiḥ śitair bāṇair indrajinmantrasaṃhitaiḥ | vivyādha hariśārdūlān sarvāṃs tān rākṣasottamaḥ ||
sa vai gadābhir hariyūthamukhyān; nirbhidya bāṇais tapanīyapuṅkhaiḥ | vavarṣa rāmaṃ śaravṛṣṭijālaiḥ; salakṣmaṇaṃ bhāskararaśmikalpaiḥ ||
छन्द अज्ञात
Оставив своё войско, он быстро приблизился в великой битве к войскам ванаров и, оставаясь невидимым, пролил страшную сеть стрел, как синяя туча проливает воду. Гороподобные обезьяны, с телами, разорванными стрелами Шакраджита, поражённые майей и безладно кричащие, падали в бою как цари гор, поражённые ваджрой Индры. Они видели только остроконечные стрелы среди ванарских войск, но врага царя богов, скрытого майей, самого ракшаса, нигде не видели. Затем великий владыка ракшасов покрыл все стороны солнцеподобными множествами остроконечных стрел и привёл царей ванаров в уныние. Размахивая трезубцами, мечами и секирами, подобными пылающему огню, искрящимися и огненными, он яростно обрушил их на войско владык прыгунов. Вожди ванарских отрядов, поражённые острыми огнеподобными стрелами Шакраджита, стали похожи на расцветшие кимшуки. Быки ванаров, пробитые оружием царя ракшасов, безладно крича, ползли друг к другу и падали; некоторые, глядя в небо и поражённые в глаза, входили друг в друга под ударами стрел и падали на землю. Лучший ракшас, соединяя оружие с мантрами Индраджита, пронзил копьями, трезубцами и острыми стрелами всех этих тигров-обезьян: Ханумана, Сугриву, Ангаду, Гандхамадану, Джамбавана, Сушену, Вегадаршина, Маинду, Двивиду, Нилу, Гавакшу, Гаджу, Гомукху, Кесари, Хариломана, Видьюддамштру, Сурьянану, Джйотимукху, Дадхимукху, Павакакшу, Налу и Кумуду. Пробив палицами главных в ванарских отрядах и стрелами с золотыми оперениями, он осыпал Раму вместе с Лакшманой сетями дождя стрел, подобными лучам солнца.
4b91a25fb969 · प्रकाशित 22 जून 2026, 12:00:00 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Невидимость Индраджита делает бой особенно тяжёлым: ванары видят последствия, но не видят источник удара. Так действует майя — она не только ранит, но и лишает ясности, заставляя сознание метаться среди невидимых причин.