रामायण
Равана упрекает своего возничего6.93.17-23
1961 / 2464
Linuxपन्ने पलटें
रामायण · 6.93.17-23

Возничий

देवनागरी

निमित्तानि भूयिष्ठं यानि प्रादुर्भन्ति नःतेषु तेष्व् भिन्नेषु क्षयाम्य् प्रक्षिणम्
देकालौ विज्ञेयौ क्ष्मणानीङ्गितानि दैन्यं र्षश् खेदश् थिनश् लालम्
स्थनिम्नानि भूमेश् मानि विमाणि युद्धकालश् विज्ञेयः स्यान्तर्शनम्
यानायाने स्थानं प्रत्यर्पणम्र्वम् तद् स्थे ज्ञेयं कुटुम्बिना
विश्राहेतोस् तु थैषां वाजिनाम्रौद्रं र्जता खेदं क्षमं कृतम् दं या
या स्वेच्छया वी थो ऽयम् वाहितःर्तृस्नेरीते येदं त्कृतं विभो
ज्ञा थात्त्वं क्ष्यस्य् रिनिषूतत् रिष्याम्य् हं वीरं तानृण्ये चेसा

लिप्यंतरण (IAST)

nimittāni ca bhūyiṣṭhaṃ ni prādurbhavanti naḥ | teṣu teṣv abhipanneṣu lakṣamy apradakṣiṇam ||
deśalau ca vijñeyau lakṣmaṇāṅgini ca | dainyaṃ harṣaś ca khedaś ca rathinaś ca babalam ||
sthalanimnāni bhūmeś ca sani viṣaṇi ca | yuddhalaś ca vijñeyaḥ parasyāntaradarśanam ||
upapane ca sthānaṃ pratyapasarpaṇam | sarvam etad rathasthena jñeyaṃ rathakuṭumbi ||
tava viśrāmahetos tu tathaiṣāṃ rathajim | raudraṃ varjaya khedaṃ kṣamaṃ kṛtam idaṃ ma ||
na ma sveccha ra ratho 'yam apahitaḥ | bhartṛsnehapatena mayedaṃ yatkṛtaṃ vibho ||
ājñāpaya yathātattvaṃ vakṣyasy ariniṣūdana | tat kariṣyāmy ahaṃ raṃ ganṛṇyena ceta ||

Anuṣṭubh · pathyā · 8+8+8+8 · ×7

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
निमित्तानि च भूयिष्ठम्nimittāni ca bhūyiṣṭhamи знамения по большей части
यानि प्रादुर्भवन्ति नःyāni prādurbhavanti naḥкоторые возникают у нас
तेषु तेषु अभिपन्नेषुteṣu teṣu abhipanneṣuкогда те и те наступают
लक्षयामि अप्रदक्षिणम्lakṣayāmi apradakṣiṇamя замечаю неблагоприятное
देशकालौ च विज्ञेयौdeśakālau ca vijñeyauместо и время должны быть поняты
लक्ष्मणानि इङ्गितानि चlakṣmaṇāni iṅgitāni caпризнаки и намерения
दैन्यम् हर्षः च खेदः चdainyam harṣaḥ ca khedaḥ caуныние, радость и усталость
रथिनः च बलाबलम्rathinaḥ ca balābalamи колесничего сила и слабость
स्थलनिम्नानि भूमेः चsthalanimnāni bhūmeḥ caровности и низины земли
समानि विषमाणि चsamāni viṣamāṇi caи ровные, и неровные места
युद्धकालः च विज्ञेयःyuddhakālaḥ ca vijñeyaḥи время боя должно быть понято
परस्य अन्तरदर्शनम्parasya antaradarśanamи обнаружение уязвимости противника
उपयान अपयाने चupayāna apayāne caподход и отход
स्थानम् प्रत्यपसर्पणम्sthānam pratyapasarpaṇamстояние и отступление
सर्वम् एतत् रथस्थेनsarvam etat rathasthenaвсё это находящимся на колеснице
ज्ञेयम् रथकुटुम्बिनाjñeyam rathakuṭumbināдолжно быть знано колесничным служителем
तव विश्रामहेतोः तुtava viśrāmahetoḥ tuради твоего отдыха же
तथा एषाम् रथवाजिनाम्tathā eṣām rathavājināmтакже этих колесничных коней
रौद्रम् वर्जयता खेदम्raudram varjayatā khedamстрашную усталость устраняющим
क्षमम् कृतम् इदम् मयाkṣamam kṛtam idam mayāдолжное сделано это мной
न मया स्वेच्छया वीरna mayā svecchayā vīraне мной по своей воле, герой
रथः अयम् अपवाहितःrathaḥ ayam apavāhitaḥэта колесница отведена
भर्तृस्नेहपरीतेनbhartṛsnehaparītenaлюбовью к господину охваченным
मया इदम् यत् कृतम् विभोmayā idam yat kṛtam vibhoмной это что сделано, владыка
आज्ञापय यथातत्त्वम्ājñāpaya yathātattvamприкажи согласно истине
वक्ष्यसि अरिनिषूदनvakṣyasi ariniṣūdanaкак скажешь, сокрушитель врагов
तत् करिष्यामि अहम् वीरम्tat kariṣyāmi aham vīramто сделаю я, герой
गतानृण्येन चेतसाgatānṛṇyena cetasāс сознанием, свободным от долга
अनुवाद

«Знамения, которые у нас возникают, большей частью неблагоприятны: когда они появляются одно за другим, я замечаю дурной ход. Нужно понимать место и время, признаки и намерения, уныние, радость и усталость, силу и слабость воина на колеснице; ровности и низины земли, ровные и неровные места; время боя и обнаружение уязвимости противника. Подход и отход, стояние и отступление — всё это должен знать тот, кто находится на колеснице и служит колесничному делу. Ради твоего отдыха и ради отдыха этих колесничных коней я, устраняя страшную усталость, сделал должное. Не по своей воле, герой, я отвёл эту колесницу: то, что я сделал, владыка, сделано мной из любви к господину. Прикажи теперь по истине, сокрушитель врагов; как скажешь, герой, так я и сделаю с сознанием, свободным от долга».

संस्करण

755d15604fd9 · प्रकाशित 22 जून 2026, 12:00:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से