रामायण
Мандодари оплакивает Равану, и Вибхишана совершает обряд6.99.1-9
1982 / 2464
रामायण · 6.99.1-9
देवनागरी

तासां विलपमानानां तथा राक्षसयोषिताम् । ज्येष्ठा पत्नी प्रिया दीना भर्तारं समुदैक्षत ॥
दशग्रीवं हतं दृष्ट्वा रामेणाचिन्त्यकर्मणा । पतिं मन्दोदरी तत्र कृपणा पर्यदेवयत् ॥
ननु नाम महाबाहो तव वैश्रवणानुज । क्रुद्धस्य प्रमुखे स्थातुं त्रस्यत्य् अपि पुरंदरः ॥
ऋषयश् च महीदेवा गन्धर्वाश् च यशस्विनः । ननु नाम तवोद्वेगाच् चारणाश् च दिशो गताः ॥
स त्वं मानुषमात्रेण रामेण युधि निर्जितः । न व्यपत्रपसे राजन् किम् इदं राक्षसर्षभ ॥
कथं त्रैलोक्यम् आक्रम्य श्रिया वीर्येण चान्वितम् । अविषह्यं जघान त्वं मानुषो वनगोचरः ॥
मानुषाणाम् अविषये चरतः कामरूपिणः । विनाशस् तव रामेण संयुगे नोपपद्यते ॥
न चैतत् कर्म रामस्य श्रद्दधामि चमूमुखे । सर्वतः समुपेतस्य तव तेनाभिमर्शनम् ॥
इन्द्रियाणि पुरा जित्वा जितं त्रिभुवणं त्वया । स्मरद्भिर् इव तद् वैरम् इन्द्रियैर् एव निर्जितः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

tāsāṃ vilapamānānāṃ tathā rākṣasayoṣitām | jyeṣṭhā patnī priyā dīnā bhartāraṃ samudaikṣata ||
daśagrīvaṃ hataṃ dṛṣṭvā rāmeṇācintyakarmaṇā | patiṃ mandodarī tatra kṛpaṇā paryadevayat ||
nanu nāma mahābāho tava vaiśravaṇānuja | kruddhasya pramukhe sthātuṃ trasyaty api puraṃdaraḥ ||
ṛṣayaś ca mahīdevā gandharvāś ca yaśasvinaḥ | nanu nāma tavodvegāc cāraṇāś ca diśo gatāḥ ||
sa tvaṃ mānuṣamātreṇa rāmeṇa yudhi nirjitaḥ | na vyapatrapase rājan kim idaṃ rākṣasarṣabha ||
kathaṃ trailokyam ākramya śriyā vīryeṇa cānvitam | aviṣahyaṃ jaghāna tvaṃ mānuṣo vanagocaraḥ ||
mānuṣāṇām aviṣaye carataḥ kāmarūpiṇaḥ | vināśas tava rāmeṇa saṃyuge nopapadyate ||
na caitat karma rāmasya śraddadhāmi camūmukhe | sarvataḥ samupetasya tava tenābhimarśanam ||
indriyāṇi purā jitvā jitaṃ tribhuvaṇaṃ tvayā | smaradbhir iva tad vairam indriyair eva nirjitaḥ ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
तासाम् विलपमानानाम्tāsām vilapamānānāmсреди них, рыдающих
तथा राक्षसयोषिताम्tathā rākṣasayoṣitāmтак, жён ракшасов
ज्येष्ठा पत्नी प्रिया दीनाjyeṣṭhā patnī priyā dīnāстаршая жена, любимая, несчастная
भर्तारम् समुदैक्षतbhartāram samudaikṣataна мужа посмотрела
दशग्रीवम् हतम् दृष्ट्वाdaśagrīvam hatam dṛṣṭvāДесятиглавого убитым увидев
रामेण अचिन्त्यकर्मणाrāmeṇa acintyakarmaṇāРамой, непостижимые дела совершающим
पतिम् मन्दोदरी तत्रpatim mandodarī tatraмужа Мандодари там
कृपणा पर्यदेवयत्kṛpaṇā paryadevayatжалкая, оплакивала
ननु नाम महाबाहोnanu nāma mahābāhoнеужели, могучерукий
तव वैश्रवणानुजtava vaiśravaṇānujaтвоего, младший брат Вайшраваны
क्रुद्धस्य प्रमुखे स्थातुम्kruddhasya pramukhe sthātumперед разгневанным стоять
त्रस्यति अपि पुरंदरःtrasyati api puraṃdaraḥтрепещет даже Пурандара
ऋषयः च महीदेवाःṛṣayaḥ ca mahīdevāḥи риши, и земные боги
गन्धर्वाः च यशस्विनःgandharvāḥ ca yaśasvinaḥи славные гандхарвы
ननु नाम तव उद्वेगात्nanu nāma tava udvegātнеужели от страха перед тобой
चारणाः च दिशः गताःcāraṇāḥ ca diśaḥ gatāḥи чараны по сторонам разбежались
सः त्वम् मानुषमात्रेणsaḥ tvam mānuṣamātreṇaты же простым человеком
रामेण युधि निर्जितःrāmeṇa yudhi nirjitaḥРамой в бою побеждён
न व्यपत्रपसे राजन्na vyapatrapase rājanне стыдишься, царь
किम् इदम् राक्षसर्षभkim idam rākṣasarṣabhaчто это, бык ракшасов
कथम् त्रैलोक्यम् आक्रम्यkatham trailokyam ākramyaкак, три мира охватив
श्रिया वीर्येण च अन्वितम्śriyā vīryeṇa ca anvitamславой и силой наделённый
अविषह्यम् जघान त्वम्aviṣahyam jaghāna tvamневыносимого тебя убил
मानुषः वनगोचरःmānuṣaḥ vanagocaraḥчеловек, лесной скиталец
मानुषाणाम् अविषयेmānuṣāṇām aviṣayeвне пределов людей
चरतः कामरूपिणःcarataḥ kāmarūpiṇaḥходящего, форму по желанию принимающего
विनाशः तव रामेणvināśaḥ tava rāmeṇaгибель твоя от Рамы
संयुगे न उपपद्यतेsaṃyuge na upapadyateв битве не кажется возможной
न च एतत् कर्म रामस्यna ca etat karma rāmasyaи не это дело Рамы
श्रद्दधामि चमूमुखेśraddadhāmi camūmukheя верю на поле войска
सर्वतः समुपेतस्यsarvataḥ samupetasyaсо всех сторон оснащённого
तव तेन अभिमर्शनम्tava tena abhimarśanamтебя им поражение
इन्द्रियाणि पुरा जित्वाindriyāṇi purā jitvāчувства прежде победив
जितम् त्रिभुवणम् त्वयाjitam tribhuvaṇam tvayāпобеждены три мира тобой
स्मरद्भिः इव तद् वैरम्smaradbhiḥ iva tad vairamсловно помнившими ту вражду
इन्द्रियैः एव निर्जितःindriyaiḥ eva nirjitaḥсамими чувствами побеждён
अनुवाद

Среди рыдающих жён ракшасов старшая и любимая жена, несчастная Мандодари, посмотрела на своего мужа. Увидев Десятиглавого, убитого Рамой, чьи дела непостижимы, она жалобно стала оплакивать его: «Неужели, могучерукий младший брат Вайшраваны, перед тобой, когда ты был разгневан, трепетал даже Пурандара? Неужели риши, земные боги, славные гандхарвы и чараны от страха перед тобой разбегались по сторонам? И вот ты, побеждённый в бою одним только человеком, Рамой, не стыдишься, царь? Что это, бык ракшасов? Как мог лесной скиталец, человек, убить тебя, охватившего три мира, наделённого славой и силой, невыносимого для врагов? Ты ходил за пределами человеческих возможностей и принимал любую форму по желанию; твоя гибель от Рамы в битве не кажется возможной. Я не могу поверить, что это дело одного Рамы: как он мог поразить тебя на поле войска, оснащённого со всех сторон? Прежде ты победил чувства и покорил три мира, но теперь, словно помня давнюю вражду, сами чувства победили тебя».

संस्करण

d82557273b70 · प्रकाशित 22 जून 2026, 12:00:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से