रामायण
Лакшмана возвращается и утешает Раму7.51.8-13
2277 / 2464
रामायण · 7.51.8-13
देवनागरी

आर्यस्याज्ञां पुरस्कृत्य विसृज्य जनकात्मजाम् । गङ्गातीरे यथोद्दिष्टे वाल्मीकेर् आश्रमे शुभे । पुनर् अस्म्य् आगतो वीर पादमूलम् उपासितुम् ॥
मा शुचः पुरुषव्याघ्र कालस्य गतिर् ईदृशी । त्वद्विधा न हि शोचन्ति सत्त्ववन्तो मनस्विनः ॥
सर्वे क्षयान्ता निचयाः पतनान्ताः समुच्छ्रयाः । संयोगा विप्रयोगान्ता मरणान्तं च जीवितम् ॥
शक्तस् त्वम् आत्मनात्मानं विजेतुं मनसैव हि । लोकान् सर्वांश् च काकुत्स्थ किं पुनर् दुःखम् ईदृशम् ॥
नेदृशेषु विमुह्यन्ति त्वद्विधाः पुरुषर्षभाः । यदर्थं मैथिली त्यक्ता अपवादभयान् नृप ॥
स त्वं पुरुषशार्दूल धैर्येण सुसमाहितः । त्यजेमां दुर्बलां बुद्धिं संतापं मा कुरुष्व ह ॥

लिप्यंतरण (IAST)

āryasyājñāṃ puraskṛtya visṛjya janakātmajām | gaṅgātīre yathoddiṣṭe vālmīker āśrame śubhe | punar asmy āgato vīra pādamūlam upāsitum ||
mā śucaḥ puruṣavyāghra kālasya gatir īdṛśī | tvadvidhā na hi śocanti sattvavanto manasvinaḥ ||
sarve kṣayāntā nicayāḥ patanāntāḥ samucchrayāḥ | saṃyogā viprayogāntā maraṇāntaṃ ca jīvitam ||
śaktas tvam ātmanātmānaṃ vijetuṃ manasaiva hi | lokān sarvāṃś ca kākutstha kiṃ punar duḥkham īdṛśam ||
nedṛśeṣu vimuhyanti tvadvidhāḥ puruṣarṣabhāḥ | yadarthaṃ maithilī tyaktā apavādabhayān nṛpa ||
sa tvaṃ puruṣaśārdūla dhairyeṇa susamāhitaḥ | tyajemāṃ durbalāṃ buddhiṃ saṃtāpaṃ mā kuruṣva ha ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
आर्यस्यāryasyaпочтенного
आज्ञाम्ājñāmприказ
पुरस्कृत्यpuraskṛtyaпоставив впереди
विसृज्यvisṛjyaоставив
जनकात्मजाम्janakātmajāmдочь Джанаки
गङ्गातीरेgaṅgātīreна берегу Ганги
यथोद्दिष्टेyathoddiṣṭeкак было указано
वाल्मीकेःvālmīkeḥВальмики
आश्रमेāśrameв обители
शुभेśubheпрекрасной
पुनःpunaḥснова
अस्मिasmiя есть
आगतःāgataḥпришёл
वीरvīraо герой
पादमूलम्pādamūlamк основанию стоп
उपासितुम्upāsitumслужить
माне
शुचःśucaḥскорби
पुरुषव्याघ्रpuruṣavyāghraо тигр среди людей
कालस्यkālasyaвремени
गतिःgatiḥход
ईदृशीīdṛśīтаков
त्वद्विधाःtvadvidhāḥтакие как ты
न हिna hiведь не
शोचन्तिśocantiскорбят
सत्त्ववन्तःsattvavantaḥсильные духом
मनस्विनःmanasvinaḥмужественные
सर्वेsarveвсе
क्षयान्ताःkṣayāntāḥимеют конец в разрушении
निचयाःnicayāḥнакопления
पतनान्ताःpatanāntāḥимеют конец в падении
समुच्छ्रयाःsamucchrayāḥвозвышения
संयोगाःsaṃyogāḥсоединения
विप्रयोगान्ताःviprayogāntāḥимеют конец в разлуке
मरणान्तम् चmaraṇāntam caи имеет конец в смерти
जीवितम्jīvitamжизнь
शक्तःśaktaḥспособен
त्वम्tvamты
आत्मनाātmanāсобой
आत्मानम्ātmānamсебя
विजेतुम्vijetumпобедить
मनसा एव हिmanasā eva hiименно умом ведь
लोकान्lokānмиры
सर्वान् चsarvān caи все
काकुत्स्थkākutsthaо Какутстха
किं पुनःkiṃ punaḥчто же говорить
दुःखम्duḥkhamо страдании
ईदृशम्īdṛśamтаком
naне
ईदृशेषुīdṛśeṣuв таких
विमुह्यन्तिvimuhyantiприходят в смятение
त्वद्विधाःtvadvidhāḥтакие как ты
पुरुषर्षभाःpuruṣarṣabhāḥлучшие из мужей
यदर्थम्yadarthamради чего
मैथिलीmaithilīМайтхили
त्यक्ताtyaktāоставлена
अपवादभयात्apavādabhayātиз страха порицания
नृपnṛpaо царь
सः त्वम्saḥ tvamтак ты
पुरुषशार्दूलpuruṣaśārdūlaо тигр среди людей
धैर्येणdhairyeṇaтвёрдостью
सुसमाहितःsusamāhitaḥхорошо собранный
त्यजtyajaоставь
इमाम्imāmэту
दुर्बलाम्durbalāmслабую
बुद्धिम्buddhimмысль
संतापम्saṃtāpamмучение
मा कुरुष्वmā kuruṣvaне делай
haже
अनुवाद

Лакшмана сказал: «Поставив впереди приказ почтенного, я оставил дочь Джанаки на берегу Ганги, как было указано, в прекрасной обители Вальмики. Теперь я снова пришёл, о герой, служить у основания твоих стоп. Не скорби, о тигр среди людей: таков ход времени. Такие как ты, сильные духом и мужественные, не скорбят. Все накопления имеют конец в разрушении, возвышения — в падении, соединения — в разлуке, а жизнь — в смерти. О Какутстха, ты способен умом победить себя самого и все миры, что же говорить о таком страдании? Такие как ты, лучшие из мужей, не приходят в смятение в подобных обстоятельствах, ради которых, о царь, Майтхили была оставлена из страха порицания. Поэтому, о тигр среди людей, будь собран в твёрдости, оставь эту слабую мысль и не предавайся мучению».

संस्करण

8f8fc5fb0f41 · प्रकाशित 22 जून 2026, 12:00:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से