उपनिषद्
Aitareya UpaniṣadAitareya 3.2
377 / 5643
उपनिषद् · Aitareya 3.2
देवनागरी

यत् एतत् हृदयम् मनः च एतत् सञ्ज्ञानम् आज्ञानम् विज्ञानम् प्रज्ञानम् मेधा दृष्टिः धृतिः मतिः मनीषा जूतिः स्मृतिः सङ्कल्पः क्रतुः असुः कामः वशः इति सर्वाणि एव एतानि प्रज्ञानस्य नामधेयानि भवन्ति

लिप्यंतरण (IAST)

yat etat hṛdayam manaḥ ca etat sañjñānam ājñānam vijñānam prajñānam medhā dṛṣṭiḥ dhṛtiḥ matiḥ manīṣā jūtiḥ smṛtiḥ saṅkalpaḥ kratuḥ asuḥ kāmaḥ vaśaḥ iti sarvāṇi eva etāni prajñānasya nāmadheyāni bhavanti

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
यत्yatthat which; what
एतत्etatthis; the present
हृदयम्hṛdayamthe heart; the core
मनःmanaḥthe mind; manas
caand; as well as
एतत्etatthis; the present
सञ्ज्ञानम्sañjñānamawareness (saṁjñāna); co-knowing; recognition
आज्ञानम्ājñānamcommand (ājñāna — 'the power of ordering'); direction; sovereign injunction
विज्ञानम्vijñānamdiscerning knowledge; conscious understanding
प्रज्ञानम्prajñānamconsciousness-cognition (prajñāna); the light of knowing; prajñāna
मेधाmedhāintelligence; retentive understanding
दृष्टिःdṛṣṭiḥvision; insight
धृतिःdhṛtiḥsteadfastness (dhṛti); firmness; endurance
मतिःmatiḥthought; opinion
मनीषाmanīṣāwise reflection; sagacity
जूतिःjūtiḥimpulse (jūti — 'onrush'); momentum; drive
स्मृतिःsmṛtiḥmemory; recollection
सङ्कल्पःsaṅkalpaḥintention; resolve
क्रतुःkratuḥwill (kratu — 'sacrificial resolve'); purposeful resolve; the will to act
असुःasuḥlife (asu — 'the breath of life'); vital force; the breath of living
कामःkāmaḥdesire; longing
वशःvaśaḥmastery (vaśa); dominion; control
इतिitithus; so
सर्वाणिsarvāṇiall; entirely
एवevaprecisely; only
एतानिetānithese; the present ones
प्रज्ञानस्यprajñānasyaof Consciousness; of wise knowing
नामधेयानिnāmadheyāninames; appellations
भवन्तिbhavantibecome; are
अनुवाद

That which is this heart and mind: awareness, command, discernment, consciousness, intelligence, vision, steadfastness, thought, reflection, impulse, memory, intention, will, life, desire, mastery — all these are names of one Consciousness.

संस्करण

f67290c0da12 · प्रकाशित 26 जुल॰ 2026, 7:36:16 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से