उपनिषद्
Kauṣītaki UpaniṣadKauṣītaki 4.15
1773 / 5341
उपनिषद् · Kauṣītaki 4.15
देवनागरी

स होवाच बालाकिर्य एवैष प्राज्ञ आत्मा येनैतत्पुरुषः सुप्तः स्वप्नमाचरति तमेवाहमुपास इति तं होवाचाजातशत्रुर्मा मैतस्मिन्समवादयिष्ठा यमो राजेति वा अहमेतमुपास इति स यो हैतमेवमुपास्ते सर्वं हास्मा इदं श्रैष्ठ्याय गम्यते

लिप्यंतरण (IAST)

sa hovāca bālākirya evaiṣa prājña ātmā yenaitatpuruṣaḥ suptaḥ svapnamācarati tamevāhamupāsa iti taṃ hovācājātaśatrurmā maitasminsamavādayiṣṭhā yamo rājeti vā ahametamupāsa iti sa yo haitamevamupāste sarvaṃ hāsmā idaṃ śraiṣṭhyāya gamyate

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
सः ह उवाच बालाकिःsaḥ ha uvāca bālākiḥBālāki said; spoke Bālāki
यः एव एषः प्राज्ञः आत्माyaḥ eva eṣaḥ prājñaḥ ātmā“the understanding self”; “that cognising ātman”
येन एतत् पुरुषः सुप्तःyena etat puruṣaḥ suptaḥ“by which a man, asleep”; “by whom a man, having fallen asleep”
स्वप्नम् आचरतिsvapnam ācarati“wanders in dream”; “experiences the dream”
तम् एव अहम् उपासे इतिtam eva aham upāse iti“him I revere”; “precisely him I worship”
तम् ह उवाच अजातशत्रुःtam ha uvāca ajātaśatruḥAjātaśatru said to him; that Ajātaśatru replied
मा मा एतस्मिन् समवादयिष्ठाःmā mā etasmin samavādayiṣṭhāḥ“do not draw me into talk of him”; “do not make me discourse of him”
यमः राजा इतिyamaḥ rājā iti“king Yama”; “Yama the sovereign”
वै अहम् एतम् उपासे इतिvai aham etam upāse iti“so do I revere him”; “thus I worship him”
सः यः ह एतम्saḥ yaḥ ha etamand he who him; the one who him
एवम् उपास्तेevam upāsteso reveres; worships thus
सर्वम् ह अस्मै इदम्sarvam ha asmai idamto him all this; to him everything here
श्रैष्ठ्याय गम्यतेśraiṣṭhyāya gamyatesubmits for his supremacy; is subdued for his pre-eminence
अनुवाद

Bālāki said: “The understanding self by which a man, asleep, wanders in dream — it I revere.” Ajātaśatru said to him: “Do not draw me into talk of it! I revere it as king Yama.” And he who so reveres it — to him all this submits for his supremacy.

संस्करण

ce2ff95d875c · प्रकाशित 29 जुल॰ 2026, 3:43:45 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से