द्वितीयं तु भवायास्य रसातलगतां महीम् । उद्धरिष्यन्नुपादत्ते यज्ञेशः सौकरं वपुः
तृतीयमृषिसर्गं तु देवर्षित्वमुपेत्य सः । तन्त्रं सात्वतमाचष्टे नैष्कर्म्यं कर्मणां यतः
नरनारायणो भूत्वा तुर्ये तेपे तपो हरिः । धर्मसं रक्षणार्थाय पूजितः स सुरासुरैः
पञ्चमः कपिलो नाम सिद्धेशः कालविप्लुतम् । प्रोवाच सूरये साङ्ख्यं तत्त्वग्रामवि निर्णयम्
षष्ठमत्रेरपत्यत्वं दत्तः प्राप्तो ऽनसूयया । आन्वीक्षिकीमलर्काय प्रह्लादादिभ्य ऊचिवान्
ततः सप्त आकूत्यां रुचेर्यज्ञो ऽभ्यजायत । सुत्रामाद्यैः सुरगणैर्यष्ट्वा स्वायम्भुवान्तरे
अष्टमे मेरुदेव्यां तु नाभेर्जात उरुक्रमः । दर्शयन्वर्त्म नारीणां सर्वाश्रमनमस्कृतम्
dvitīyaṃ tu bhavāyāsya rasātalagatāṃ mahīm / uddhariṣyannupādatte yajñeśaḥ saukaraṃ vapuḥ
tṛtīyamṛṣisargaṃ tu devarṣitvamupetya saḥ / tantraṃ sātvatamācaṣṭe naiṣkarmyaṃ karmaṇāṃ yataḥ
naranārāyaṇo bhūtvā turye tepe tapo hariḥ / dharmasaṃ rakṣaṇārthāya pūjitaḥ sa surāsuraiḥ
pañcamaḥ kapilo nāma siddheśaḥ kālaviplutam / provāca sūraye sāṅkhyaṃ tattvagrāmavi nirṇayam
ṣaṣṭhamatrerapatyatvaṃ dattaḥ prāpto 'nasūyayā / ānvīkṣikīmalarkāya prahlādādibhya ūcivān
tataḥ sapta ākūtyāṃ ruceryajño 'bhyajāyata / sutrāmādyaiḥ suragaṇairyaṣṭvā svāyambhuvāntare
aṣṭame merudevyāṃ tu nābherjāta urukramaḥ / darśayanvartma nārīṇāṃ sarvāśramanamaskṛtam
«Второе же: ради блага этого мира владыка жертвы, намереваясь поднять землю, ушедшую в Расаталу, принимает облик вепря. Третье: приняв творение мудрецов и звание божественного мудреца, он возвещает сатватское учение, откуда бывает свобода от дел. В четвёртом, став Нарой-Нараяною, Хари совершал подвижничество ради охраны дхармы и был почитаем богами и асурами. Пятый — по имени Капила, владыка совершенных; он изрёк мудрому санкхью, распознание сонма начал, размытое временем. Шестое — сыновство у Атри: Датта, обретённый через Анасую; он изрёк науку рассуждения Аларке, Прахладе и прочим. Затем седьмым в Акути от Ручи родился Ягья и, совершив жертву с Сутрамой и прочими сонмами богов, правил в манвантару Сваямбхувы. В восьмом от Набхи в Мерудеви родился Урукрама, являя людям путь, чтимый всеми укладами».
e35798f0e160 · опубликовано 2 сент. 2026 г., 03:22:40 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Перечень идёт не по величию, а по порядку: вепрь, мудрец, подвижник, наставник санкхьи. Из восьми первых нисхождений семь — учат или подвизаются, и лишь одно поднимает землю.
О третьем сказано, что оно возвещает учение, «откуда бывает свобода от дел». Свобода эта достигается не бездействием: Нарада учит действовать иначе, а не бросать действие.
Восьмой — Ришабха, «являющий путь, чтимый всеми укладами». Уклад тут не отменяется ради святости; святость показывается внутри уклада.