Харивамша
Потомки Дакши, боги и демоны, и рождение МарутовHV 3.2-13
13 / 607
Харивамша · HV 3.2-13
Деванагари

प्रजाः सृजेति व्यादिष्टः पूर्वं दक्षः स्वयंभुवा यथा ससर्ज भूतानि तथा शृणु महीपते ॥
मनसा त्व् एव भूतानि पूर्वम् एवासृजत् प्रभुः ऋषीन् देवान् सगन्धर्वान् असुरान् अथ राक्षसान् ॥
यदास्य यतमानस्य न व्यवर्धन्त वै प्रजाः ततः संचिन्त्य तु पुनः प्रजाहेतोः प्रजापतिः ॥
स मैथुनेन धर्मेण सिसृक्षुर् विविधा प्रजाः असिक्नीम् आवहत् पत्नीं वीरणस्य प्रजापतेः सुतां सुतपसा युक्तां महतीं लोकधारणीम् ॥
अथ पुत्रसहस्राणि वैरण्यां पञ्च वीर्यवान् असिक्न्यां जनयाम् आस दक्ष एव प्रजापतिः ॥
तांस् तु दृष्ट्वा महाभागान् संविवर्धयिषून् प्रजाः देवर्षिः प्रियसंवादो नारदः प्राब्रवीद् इदम् नाशाय वचनं तेषां शापायैवात्मनस् तथा ॥
यं कश्यपः सुतवरं परमेष्ठी व्यजीजनत् दक्षस्य वै दुहितरि दक्षशापभयान् मुनिः ॥
पूर्वं स हि समुत्पन्नो नारदः परमेष्ठिनः असिक्न्याम् अथ वैरण्यां भूयो देवर्षिसत्तमः तं भूयो जनयाम् आस पितेव मुनिपुंगवम् ॥
तेन दक्षय पुत्रा वै हर्यश्वा इति विश्रुताः निर्मथ्य नाशिताः सर्वे विधिना च न संशयः ॥
तस्योद्यतस् तदा दक्षो नाशायामितविक्रमः ब्रह्मर्षीन् पुरतः कृत्वा याचितः परमेष्ठिना ॥
ततो ऽभ्निसंधिं चक्रे वै दक्षस् तु परमेष्ठिना कन्यायां नारदो मह्यं तव पुत्रो भवेद् इति ॥
ततो दक्षः सुतां प्रादात् प्रियां वै परमेष्ठिने स तस्यां नारदो जज्ञे भूयः शापभयाद् ऋषिः ॥

Транслитерация (IAST)

prajāḥ sṛjeti vyādiṣṭaḥ pūrvaṃ dakṣaḥ svayaṃbhuvā yathā sasarja bhūtāni tathā śṛṇu mahīpate ||
manasā tv eva bhūtāni pūrvam evāsṛjat prabhuḥ ṛṣīn devān sagandharvān asurān atha rākṣasān ||
yadāsya yatamānasya na vyavardhanta vai prajāḥ tataḥ saṃcintya tu punaḥ prajāhetoḥ prajāpatiḥ ||
sa maithunena dharmeṇa sisṛkṣur vividhā prajāḥ asiknīm āvahat patnīṃ vīraṇasya prajāpateḥ sutāṃ sutapasā yuktāṃ mahatīṃ lokadhāraṇīm ||
atha putrasahasrāṇi vairaṇyāṃ pañca vīryavān asiknyāṃ janayām āsa dakṣa eva prajāpatiḥ ||
tāṃs tu dṛṣṭvā mahābhāgān saṃvivardhayiṣūn prajāḥ devarṣiḥ priyasaṃvādo nāradaḥ prābravīd idam nāśāya vacanaṃ teṣāṃ śāpāyaivātmanas tathā ||
yaṃ kaśyapaḥ sutavaraṃ parameṣṭhī vyajījanat dakṣasya vai duhitari dakṣaśāpabhayān muniḥ ||
pūrvaṃ sa hi samutpanno nāradaḥ parameṣṭhinaḥ asiknyām atha vairaṇyāṃ bhūyo devarṣisattamaḥ taṃ bhūyo janayām āsa piteva munipuṃgavam ||
tena dakṣaya putrā vai haryaśvā iti viśrutāḥ nirmathya nāśitāḥ sarve vidhinā ca na saṃśayaḥ ||
tasyodyatas tadā dakṣo nāśāyāmitavikramaḥ brahmarṣīn purataḥ kṛtvā yācitaḥ parameṣṭhinā ||
tato 'bhnisaṃdhiṃ cakre vai dakṣas tu parameṣṭhinā kanyāyāṃ nārado mahyaṃ tava putro bhaved iti ||
tato dakṣaḥ sutāṃ prādāt priyāṃ vai parameṣṭhine sa tasyāṃ nārado jajñe bhūyaḥ śāpabhayād ṛṣiḥ ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
प्रजाः सृजेति व्यादिष्टःprajāḥ sṛjeti vyādiṣṭaḥповеленный создать существ
पूर्वं दक्षः स्वयंभुवाpūrvaṃ dakṣaḥ svayaṃbhuvāпрежде Дакша Самосущим
यथा ससर्ज भूतानिyathā sasarja bhūtāniкак он создал существ; каким образом произвёл создания
तथा शृणु महीपतेtathā śṛṇu mahīpateтак слушай, владыка земли; услышь это, царь
मनसा त्व् एव भूतानिmanasā tv eva bhūtāniумом же именно существ
पूर्वम् एवासृजत् प्रभुःpūrvam evāsṛjat prabhuḥсначала создал владыка
ऋषीन् देवान् सगन्धर्वान्ṛṣīn devān sagandharvānриши, богов с гандхарвами; мудрецов, богов и гандхарвов
असुरान् अथ राक्षसान्asurān atha rākṣasānа затем асуров и ракшасов; также асуров и ракшасов
यदास्य यतमानस्यyadāsya yatamānasyaкогда у него старающегося
न व्यवर्धन्त वै प्रजाःna vyavardhanta vai prajāḥсущества не возрастали
ततः संचिन्त्य तु पुनःtataḥ saṃcintya tu punaḥзатем, снова обдумав; после этого вновь размышляя
प्रजाहेतोः प्रजापतिःprajāhetoḥ prajāpatiḥПраджапати ради потомства; владыка творений ради существ
असिक्नीम् आवहत् पत्नींasiknīm āvahat patnīṃАсикни взял женой
वीरणस्य प्रजापतेःvīraṇasya prajāpateḥдочь Праджапати Вираны
स मैथुनेन धर्मेणsa maithunena dharmeṇaон посредством брачной дхармы
सिसृक्षुर् विविधा प्रजाःsisṛkṣur vividhā prajāḥжелая создать разные существа
सुतां सुतपसा युक्तांsutāṃ sutapasā yuktāṃдочь, соединённую с великой аскезой
महतीं लोकधारणीम्mahatīṃ lokadhāraṇīmвеликую держательницу миров
सुतां सुतपसा युक्तांsutāṃ sutapasā yuktāṃдочь, наделённую великой аскезой; дочь, соединённую с подвижничеством
महतीं लोकधारणीम्mahatīṃ lokadhāraṇīmвеликую держательницу мира; могучую опору миров
अथ पुत्रसहस्राणिatha putrasahasrāṇiзатем тысячи сыновей
वैरण्यां पञ्च वीर्यवान्vairaṇyāṃ pañca vīryavānпять у Вайрани, доблестный
असिक्न्यां जनयाम् आसasiknyāṃ janayām āsaпородил в Асикни; произвёл от Асикни
दक्ष एव प्रजापतिःdakṣa eva prajāpatiḥименно Праджапати Дакша; сам владыка творений Дакша
देवर्षिः प्रियसंवादोdevarṣiḥ priyasaṃvādoдевариши, приятный в беседе
नारदः प्राब्रवीद् इदम्nāradaḥ prābravīd idamНарада сказал это
तांस् तु दृष्ट्वा महाभागान्tāṃs tu dṛṣṭvā mahābhāgānувидев же этих благословенных
संविवर्धयिषून् प्रजाःsaṃvivardhayiṣūn prajāḥжелавших умножить существа
नाशाय वचनं तेषांnāśāya vacanaṃ teṣāṃслово для их исчезновения
शापायैवात्मनस् तथाśāpāyaivātmanas tathāи именно для собственного проклятия
नाशाय वचनं तेषांnāśāya vacanaṃ teṣāṃслово к их гибели; речь, приведшая их к исчезновению
शापायैवात्मनस् तथाśāpāyaivātmanas tathāи именно к собственному проклятию; а также к проклятию себя
यं कश्यपः सुतवरंyaṃ kaśyapaḥ sutavaraṃкоторого Кашьяпа, лучшего сына
परमेष्ठी व्यजीजनत्parameṣṭhī vyajījanatПарамештхин породил
दक्षस्य वै दुहितरिdakṣasya vai duhitariв дочери Дакши же; от дочери Дакши
दक्षशापभयान् मुनिःdakṣaśāpabhayān muniḥмудрец из страха проклятия Дакши; риши, боясь проклятия Дакши
असिक्न्याम् अथ वैरण्यांasiknyām atha vairaṇyāṃзатем в Асикни-Вайрани
भूयो देवर्षिसत्तमःbhūyo devarṣisattamaḥснова лучший девариши
पूर्वं स हि समुत्पन्नोpūrvaṃ sa hi samutpannoпрежде он ведь родился
नारदः परमेष्ठिनःnāradaḥ parameṣṭhinaḥНарада от Парамештхина
तं भूयो जनयाम् आसtaṃ bhūyo janayām āsaего снова породил
पितेव मुनिपुंगवम्piteva munipuṃgavamкак отец лучшего мудреца
तं भूयो जनयाम् आसtaṃ bhūyo janayām āsaснова породил его; вновь произвёл его
पितेव मुनिपुंगवम्piteva munipuṃgavamкак отец лучшего из мудрецов; словно отец превосходного риши
तेन दक्षय पुत्रा वैtena dakṣaya putrā vaiиз-за него сыновья Дакши
हर्यश्वा इति विश्रुताःharyaśvā iti viśrutāḥизвестные как Харьяшвы
निर्मथ्य नाशिताः सर्वेnirmathya nāśitāḥ sarveвсе были погублены после смятения; все исчезли после потрясения
विधिना च न संशयःvidhinā ca na saṃśayaḥи по закону, без сомнения; по установленному порядку, несомненно
तस्योद्यतस् तदा दक्षोtasyodyatas tadā dakṣoтогда Дакша, поднявшийся против него
नाशायामितविक्रमःnāśāyāmitavikramaḥдля гибели, безмерно могучий
ब्रह्मर्षीन् पुरतः कृत्वाbrahmarṣīn purataḥ kṛtvāпоставив впереди брахмариши; приведя брахмариши перед собой
याचितः परमेष्ठिनाyācitaḥ parameṣṭhināпрошенный Парамештхином; по просьбе высшего творца
ततो ऽभ्निसंधिं चक्रे वैtato 'bhnisaṃdhiṃ cakre vaiзатем заключил соглашение
दक्षस् तु परमेष्ठिनाdakṣas tu parameṣṭhināДакша же с Парамештхином
कन्यायां नारदो मह्यंkanyāyāṃ nārado mahyaṃНарада в дочери для меня; Нарада от дочери мне
तव पुत्रो भवेद् इतिtava putro bhaved itiпусть будет твоим сыном, так; да станет твоим сыном
ततो दक्षः सुतां प्रादात्tato dakṣaḥ sutāṃ prādātзатем Дакша отдал дочь
प्रियां वै परमेष्ठिनेpriyāṃ vai parameṣṭhineдорогую Парамештхину
स तस्यां नारदो जज्ञेsa tasyāṃ nārado jajñeтот Нарада родился в ней; в ней появился Нарада
भूयः शापभयाद् ऋषिःbhūyaḥ śāpabhayād ṛṣiḥснова из страха проклятия, риши; риши вновь из-за боязни проклятия
Литературный перевод

Вайшампаяна сказал: «Слушай, о владыка земли, как Дакша, прежде повеленный Самосущим создать существа, породил творение. Сначала владыка создал существ умом: риши, богов вместе с гандхарвами, асуров и затем ракшасов. Но когда, несмотря на его старание, потомство не возрастало, Праджапати снова задумался о продолжении рода. Желая создать разные существа посредством брачной дхармы, он взял в жёны Асикни, дочь Праджапати Вираны, великую держательницу мира, соединённую с глубокой аскезой. Затем доблестный Праджапати Дакша породил в Асикни-Вайрани пять тысяч сыновей. Увидев этих благословенных сыновей, желавших умножить существа, девариши Нарада, приятный в беседе, сказал им слово, которое привело их к исчезновению, а его самого — к проклятию. Прежде Нарада родился от Парамештхина как тот лучший сын, которого Кашьяпа-Парамештхин породил от дочери Дакши; затем, из страха перед проклятием Дакши, лучший девариши снова родился в Асикни-Вайрани, и Дакша вновь породил его, словно отец лучшего из риши. Из-за него сыновья Дакши, известные как Харьяшвы, после потрясения все исчезли, и это было по закону, без сомнения. Тогда безмерно могучий Дакша поднялся, желая погубить Нараду, но Парамештхин, поставив перед ним брахмариши, попросил его о мире. Дакша заключил соглашение с Парамештхином: “Пусть Нарада, рождённый от дочери, будет и моим, и твоим сыном”. После этого Дакша отдал Парамештхину любимую дочь, и в ней Нарада снова родился как риши из страха перед проклятием».

Версия

ff0e7f00f8ab · опубликовано 22 июн. 2026 г., 03:30:30 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами