Харивамша
Потомки Дакши, боги и демоны, и рождение МарутовHV 3.15-26
15 / 607
Харивамша · HV 3.15-26
Деванагари

दक्षस्य पुत्रा हर्यश्वा विवर्धयिषवः प्रजाः समागता महावीर्या नारदस् तान् उवाच ह ॥
बालिशा बत यूयं ये नास्या जानीत वै भुवः अन्तर् ऊर्ध्वम् अधश् चैव कथं स्रक्ष्यथ वै प्रजाः ॥
ते तु तद्वचनं श्रुत्वा प्रयाता सर्वतोदिशम् अद्यापि न निवर्तन्ते समुद्रेभ्य इवापगाः ॥
हर्यश्वेष्व् अथ नष्टेषु दक्षः प्राचेतसः पुनः वैरण्याम् एव पुत्राणां सहस्रम् असृजत् प्रभुः ॥
विवर्धयिषवस् ते तु शबलाश्वाः प्रजास् तदा पूर्वोक्तं वचनं तात नारदेनैव चोदिताः ॥
अन्योन्यम् ऊचुस् ते सर्वे सम्यग् आह महान् ऋषिः भ्रातॄणां पदवी चैव गन्तव्या नात्र संशयः ज्ञात्वा प्रमाणं पृथ्व्याश् च सुखं स्रक्ष्यामहे प्रजाः ॥
ते ऽपि तेनैव मार्गेण प्रयाताः सर्वतोदिशम् अद्यापि न निवर्तन्ते समुद्रेभ्य इवापगाः ॥
तदाप्रभृति वै भ्राता भ्रातुर् अन्वेषणे नृप प्रयातो नश्यति विभो तन् न कार्यं विपश्यता ॥
तांश् चापि नष्टान् विज्ञाय पुत्रान् दक्षः प्रजापतिः षष्टिं दक्षो ऽसृजत् कन्या वैरण्याम् इति न श्रुतम् ॥
ददौ स दश धर्माय कश्यपाय त्रयोदश सप्तविंशति सोमाय चतस्रो ऽरिष्टनेमये ॥
द्वे चैव बहुपुत्राय द्वे चैवाङ्गिरसे तथा द्वे भृशाश्वाय विदुषे तासां नामानि मे शृणु ॥
अरुन्धती वसुर् जामी लम्बा भानुर् मरुत्वती संकल्पा च मुहूर्ता च साध्या विश्वा च भारत धर्मपत्न्यो दश त्व् एतास् तास्व् अपत्यानि मे शृणु ॥

Транслитерация (IAST)

dakṣasya putrā haryaśvā vivardhayiṣavaḥ prajāḥ samāgatā mahāvīryā nāradas tān uvāca ha ||
bāliśā bata yūyaṃ ye nāsyā jānīta vai bhuvaḥ antar ūrdhvam adhaś caiva kathaṃ srakṣyatha vai prajāḥ ||
te tu tadvacanaṃ śrutvā prayātā sarvatodiśam adyāpi na nivartante samudrebhya ivāpagāḥ ||
haryaśveṣv atha naṣṭeṣu dakṣaḥ prācetasaḥ punaḥ vairaṇyām eva putrāṇāṃ sahasram asṛjat prabhuḥ ||
vivardhayiṣavas te tu śabalāśvāḥ prajās tadā pūrvoktaṃ vacanaṃ tāta nāradenaiva coditāḥ ||
anyonyam ūcus te sarve samyag āha mahān ṛṣiḥ bhrātṝṇāṃ padavī caiva gantavyā nātra saṃśayaḥ jñātvā pramāṇaṃ pṛthvyāś ca sukhaṃ srakṣyāmahe prajāḥ ||
te 'pi tenaiva mārgeṇa prayātāḥ sarvatodiśam adyāpi na nivartante samudrebhya ivāpagāḥ ||
tadāprabhṛti vai bhrātā bhrātur anveṣaṇe nṛpa prayāto naśyati vibho tan na kāryaṃ vipaśyatā ||
tāṃś cāpi naṣṭān vijñāya putrān dakṣaḥ prajāpatiḥ ṣaṣṭiṃ dakṣo 'sṛjat kanyā vairaṇyām iti na śrutam ||
dadau sa daśa dharmāya kaśyapāya trayodaśa saptaviṃśati somāya catasro 'riṣṭanemaye ||
dve caiva bahuputrāya dve caivāṅgirase tathā dve bhṛśāśvāya viduṣe tāsāṃ nāmāni me śṛṇu ||
arundhatī vasur jāmī lambā bhānur marutvatī saṃkalpā ca muhūrtā ca sādhyā viśvā ca bhārata dharmapatnyo daśa tv etās tāsv apatyāni me śṛṇu ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
दक्षस्य पुत्रा हर्यश्वाdakṣasya putrā haryaśvāсыновья Дакши, Харьяшвы
विवर्धयिषवः प्रजाःvivardhayiṣavaḥ prajāḥжелавшие умножить существа
समागता महावीर्याsamāgatā mahāvīryāсошедшиеся, великомощные; собравшиеся герои великой силы
नारदस् तान् उवाच हnāradas tān uvāca haНарада сказал им же; Нарада обратился к ним
बालिशा बत यूयं येbāliśā bata yūyaṃ yeдети же вы, которые
नास्या जानीत वै भुवःnāsyā jānīta vai bhuvaḥне знаете этой земли
अन्तर् ऊर्ध्वम् अधश् चैवantar ūrdhvam adhaś caivaвнутри, выше и ниже; внутреннее, верхнее и нижнее
कथं स्रक्ष्यथ वै प्रजाःkathaṃ srakṣyatha vai prajāḥкак же создадите существ; как вы сотворите потомство
ते तु तद्वचनं श्रुत्वाte tu tadvacanaṃ śrutvāони же, услышав эти слова
प्रयाता सर्वतोदिशम्prayātā sarvatodiśamушли во все стороны
अद्यापि न निवर्तन्तेadyāpi na nivartanteдоныне не возвращаются; и теперь не возвращаются
समुद्रेभ्य इवापगाःsamudrebhya ivāpagāḥкак реки от морей; словно потоки из океанов
हर्यश्वेष्व् अथ नष्टेषुharyaśveṣv atha naṣṭeṣuкогда Харьяшвы исчезли
दक्षः प्राचेतसः पुनःdakṣaḥ prācetasaḥ punaḥДакша Прачетас снова
वैरण्याम् एव पुत्राणांvairaṇyām eva putrāṇāṃименно в Вайрани сыновей; от Вайрани сыновей
सहस्रम् असृजत् प्रभुःsahasram asṛjat prabhuḥтысячу создал владыка; господин породил тысячу
विवर्धयिषवस् ते तुvivardhayiṣavas te tuони же, желая умножить
शबलाश्वाः प्रजास् तदाśabalāśvāḥ prajās tadāШабалашвы тогда существ
पूर्वोक्तं वचनं तातpūrvoktaṃ vacanaṃ tātaпрежде сказанное слово, дорогой; ранее произнесённую речь
नारदेनैव चोदिताःnāradenaiva coditāḥпобуждённые самим Нарадой; наставленные именно Нарадой
भ्रातॄणां पदवी चैवbhrātṝṇāṃ padavī caivaи путь братьев именно
गन्तव्या नात्र संशयःgantavyā nātra saṃśayaḥдолжен быть пройден, нет сомнения
अन्योन्यम् ऊचुस् ते सर्वेanyonyam ūcus te sarveдруг другу сказали они все
सम्यग् आह महान् ऋषिःsamyag āha mahān ṛṣiḥверно сказал великий риши
ज्ञात्वा प्रमाणं पृथ्व्याश् चjñātvā pramāṇaṃ pṛthvyāś caузнав меру земли
सुखं स्रक्ष्यामहे प्रजाःsukhaṃ srakṣyāmahe prajāḥлегко создадим существа
ज्ञात्वा प्रमाणं पृथ्व्याश् चjñātvā pramāṇaṃ pṛthvyāś caузнав и меру земли; познав также предел земли
सुखं स्रक्ष्यामहे प्रजाःsukhaṃ srakṣyāmahe prajāḥлегко создадим существ; без труда сотворим потомство
ते ऽपि तेनैव मार्गेणte 'pi tenaiva mārgeṇaони тоже тем же путём
प्रयाताः सर्वतोदिशम्prayātāḥ sarvatodiśamушли во все стороны
अद्यापि न निवर्तन्तेadyāpi na nivartanteдоныне не возвращаются; и теперь не возвращаются
समुद्रेभ्य इवापगाःsamudrebhya ivāpagāḥкак реки от морей; словно потоки из океанов
तदाप्रभृति वै भ्राताtadāprabhṛti vai bhrātāс тех пор брат
भ्रातुर् अन्वेषणे नृपbhrātur anveṣaṇe nṛpaв поиске брата, царь
प्रयातो नश्यति विभोprayāto naśyati vibhoушедший погибает, владыка; кто уходит, исчезает
तन् न कार्यं विपश्यताtan na kāryaṃ vipaśyatāэто не следует делать разумному; видящий не должен так поступать
तांश् चापि नष्टान् विज्ञायtāṃś cāpi naṣṭān vijñāyaузнав, что и те исчезли
पुत्रान् दक्षः प्रजापतिःputrān dakṣaḥ prajāpatiḥсыновей, Дакша-Праджапати
षष्टिं दक्षो ऽसृजत् कन्याṣaṣṭiṃ dakṣo 'sṛjat kanyāДакша создал шестьдесят дочерей; Дакша породил шестьдесят дев
वैरण्याम् इति न श्रुतम्vairaṇyām iti na śrutamв Вайрани, так не слышано; что от Вайрани, не услышано
ददौ स दश धर्मायdadau sa daśa dharmāyaон дал десять Дхарме
कश्यपाय त्रयोदशkaśyapāya trayodaśaтринадцать Кашьяпе
सप्तविंशति सोमायsaptaviṃśati somāyaдвадцать семь Соме; двадцать семь отдал Соме
चतस्रो ऽरिष्टनेमयेcatasro 'riṣṭanemayeчетырёх Ариштанеми; четыре для Ариштанеми
द्वे चैव बहुपुत्रायdve caiva bahuputrāyaдве также Бахупутре
द्वे चैवाङ्गिरसे तथाdve caivāṅgirase tathāи две также Ангирасе
द्वे भृशाश्वाय विदुषेdve bhṛśāśvāya viduṣeдвух мудрому Бхришашве; две знающему Бхришашве
तासां नामानि मे शृणुtāsāṃ nāmāni me śṛṇuих имена от меня слушай; услышь от меня их имена
संकल्पा च मुहूर्ता चsaṃkalpā ca muhūrtā caСанкальпа и Мухурта
साध्या विश्वा च भारतsādhyā viśvā ca bhārataСадхья и Вишва, Бхарата
अरुन्धती वसुर् जामीarundhatī vasur jāmīАрундхати, Васу, Джами
लम्बा भानुर् मरुत्वतीlambā bhānur marutvatīЛамба, Бхану, Марутвати
धर्मपत्न्यो दश त्व् एतास्dharmapatnyo daśa tv etāsэти десять жён Дхармы
तास्व् अपत्यानि मे शृणुtāsv apatyāni me śṛṇuих потомство от меня услышь
धर्मपत्न्यो दश त्व् एतास्dharmapatnyo daśa tv etāsэти десять жён Дхармы; десять из них супруги Дхармы
तास्व् अपत्यानि मे शृणुtāsv apatyāni me śṛṇuих потомство от меня слушай; услышь от меня их детей
Литературный перевод

Вайшампаяна сказал: «Сыновья Дакши, Харьяшвы, собрались, желая умножить существа; тогда Нарада сказал этим великомощным: “О дети, вы не знаете этой земли. Как вы будете создавать потомство, не узнав того, что внутри, что вверху и что внизу?” Услышав эти слова, они ушли во все стороны и доныне не возвращаются, словно реки из морей. Когда Харьяшвы исчезли, Дакша Прачетас снова создал от Вайрани тысячу сыновей. Это были Шабалашвы, также желавшие умножить существа; побуждённые тем же словом Нарады, они сказали друг другу: “Великий риши сказал верно. Нужно пройти путь братьев, в этом нет сомнения. Познав меру земли, мы легко сотворим потомство”. Но и они тем же путём ушли во все стороны и доныне не возвращаются, словно реки из морей. С тех пор, о царь, брат, отправившийся искать брата, исчезает; о владыка, разумному не следует так поступать. Узнав, что и эти сыновья исчезли, Праджапати Дакша создал шестьдесят дочерей; что они были рождены от Вайрани, так не слышно. Десять он отдал Дхарме, тринадцать — Кашьяпе, двадцать семь — Соме, четыре — Ариштанеми, две — Бахупутре, две — Ангирасе и две — мудрому Бхришашве. Услышь от меня их имена: Арундхати, Васу, Джами, Ламба, Бхану, Марутвати, Санкальпа, Мухурта, Садхья и Вишва, о Бхарата, — это десять жён Дхармы; услышь от меня их потомство».

Версия

5cbd46ab7ae7 · опубликовано 22 июн. 2026 г., 03:30:30 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами