संजय उवाच
यथाप्रज्ञं महाप्राज्ञ भौमान् वक्ष्यामि ते गुणान् ॥
शास्त्रचक्षुर् अवेक्षस्व नमस् ते भरतर्षभ ॥
द्विविधानीह भूतानि त्रसानि स्थावराणि च ॥
त्रसानां त्रिविधा योनिर् अण्डस्वेदजरायुजाः ॥
त्रसानां खलु सर्वेषां श्रेष्ठा राजञ् जरायुजाः ॥
जरायुजानां प्रवरा मानवाः पशवश् च ये ॥
नानारूपाणि बिभ्राणास् तेषां भेदाश् चतुर्दश ॥
अरण्यवासिनः सप्त सप्तैषां ग्रामवासिनः ॥
सिंहव्याघ्रवराहाश् च महिषा वारणास् तथा ॥
ऋक्षाश् च वानराश् चैव सप्तारण्याः स्मृता नृप ॥
गौर् अजो मनुजो मेषो वाज्यश्वतरगर्दभाः ॥
एते ग्राम्याः समाख्याताः पशवः सप्त साधुभिः ॥
एते वै पशवो राजन् ग्राम्यारण्याश् चतुर्दश ॥
वेदोक्ताः पृथिवीपाल येषु यज्ञाः प्रतिष्ठिताः ॥
ग्राम्याणां पुरुषः श्रेष्ठः सिंहश् चारण्यवासिनाम् ॥
सर्वेषाम् एव भूतानाम् अन्योन्येनाभिजीवनम् ॥
saṃjaya uvāca
yathāprajñaṃ mahāprājña bhaumān vakṣyāmi te guṇān ||
śāstracakṣur avekṣasva namas te bharatarṣabha ||
dvividhānīha bhūtāni trasāni sthāvarāṇi ca ||
trasānāṃ trividhā yonir aṇḍasvedajarāyujāḥ ||
trasānāṃ khalu sarveṣāṃ śreṣṭhā rājañ jarāyujāḥ ||
jarāyujānāṃ pravarā mānavāḥ paśavaś ca ye ||
nānārūpāṇi bibhrāṇās teṣāṃ bhedāś caturdaśa ||
araṇyavāsinaḥ sapta saptaiṣāṃ grāmavāsinaḥ ||
siṃhavyāghravarāhāś ca mahiṣā vāraṇās tathā ||
ṛkṣāś ca vānarāś caiva saptāraṇyāḥ smṛtā nṛpa ||
gaur ajo manujo meṣo vājyaśvataragardabhāḥ ||
ete grāmyāḥ samākhyātāḥ paśavaḥ sapta sādhubhiḥ ||
ete vai paśavo rājan grāmyāraṇyāś caturdaśa ||
vedoktāḥ pṛthivīpāla yeṣu yajñāḥ pratiṣṭhitāḥ ||
grāmyāṇāṃ puruṣaḥ śreṣṭhaḥ siṃhaś cāraṇyavāsinām ||
sarveṣām eva bhūtānām anyonyenābhijīvanam ||
Санджая сказал: «О великомудрый, по мере моего понимания я расскажу тебе земные свойства. Смотри оком Писания; поклон тебе, о лучший из Бхаратов. Здесь существа бывают двух видов: подвижные и неподвижные. У подвижных троякий способ рождения: из яйца, из влаги и из чрева. О царь, среди всех подвижных лучшими считаются утроборождённые; среди утроборождённых главные — люди и животные. Они носят разные формы, и их видов четырнадцать: семь живут в лесу и семь живут возле людей. О царь, львы, тигры, вепри, буйволы, слоны, медведи и обезьяны считаются семью лесными. Корова, коза, человек, овца, конь, мул и осёл названы мудрыми семью домашними. О царь, эти четырнадцать животных, домашние и лесные, названы в Ведах; на них, о защитник земли, утверждены жертвоприношения. Среди домашних лучший — человек, а среди лесных обитателей — лев. Все существа живут, взаимно поддерживая жизнь друг другом».
a90ecaab174a · опубликовано 17 июл. 2026 г., 20:37:17 UTC
Доступно наRUENЛистайте стихи клавишами
Санджая отвечает не политической географией сразу, а космологической классификацией. Земля ценна потому, что на ней держится жизнь, жертва, хозяйство и взаимная зависимость существ. Так вопрос о владении землёй превращается в вопрос об ответственности за порядок живого мира.