भीष्म उवाच
वासुदेवो महद् भूतं संभूतं सह दैवतैः ॥
न परं पुण्डरीकाक्षाद् दृश्यते भरतर्षभ ॥
मार्कण्डेयश् च गोविन्दं कथयत्य् अद्भुतं महत् ॥
सर्वभूतानि भूतात्मा महात्मा पुरुषोत्तमः ॥
आपो वायुश् च तेजश् च त्रयम् एतद् अकल्पयत् ॥
स सृष्ट्वा पृथिवीं देवः सर्वलोकेश्वरः प्रभुः ॥
अप्सु वै शयनं चक्रे महात्मा पुरुषोत्तमः ॥
सर्वतोयमयो देवो योगात् सुष्वाप तत्र ह ॥
मुखतः सो ऽग्निम् असृजत् प्राणाद् वायुम् अथापि च ॥
सरस्वतीं च वेदांश् च मनसः ससृजे ऽच्युतः ॥
एष लोकान् ससर्जादौ देवांश् चर्षिगणैः सह ॥
निधनं चैव मृत्युं च प्रजानां प्रभवो ऽव्ययः ॥
एष धर्मश् च धर्मज्ञो वरदः सर्वकामदः ॥
एष कर्ता च कार्यं च पूर्वदेवः स्वयंप्रभुः ॥
भूतं भव्यं भविष्यच् च पूर्वम् एतद् अकल्पयत् ॥
उभे संध्ये दिशः खं च नियमं च जनार्दनः ॥
bhīṣma uvāca
vāsudevo mahad bhūtaṃ saṃbhūtaṃ saha daivataiḥ ||
na paraṃ puṇḍarīkākṣād dṛśyate bharatarṣabha ||
mārkaṇḍeyaś ca govindaṃ kathayaty adbhutaṃ mahat ||
sarvabhūtāni bhūtātmā mahātmā puruṣottamaḥ ||
āpo vāyuś ca tejaś ca trayam etad akalpayat ||
sa sṛṣṭvā pṛthivīṃ devaḥ sarvalokeśvaraḥ prabhuḥ ||
apsu vai śayanaṃ cakre mahātmā puruṣottamaḥ ||
sarvatoyamayo devo yogāt suṣvāpa tatra ha ||
mukhataḥ so 'gnim asṛjat prāṇād vāyum athāpi ca ||
sarasvatīṃ ca vedāṃś ca manasaḥ sasṛje 'cyutaḥ ||
eṣa lokān sasarjādau devāṃś carṣigaṇaiḥ saha ||
nidhanaṃ caiva mṛtyuṃ ca prajānāṃ prabhavo 'vyayaḥ ||
eṣa dharmaś ca dharmajño varadaḥ sarvakāmadaḥ ||
eṣa kartā ca kāryaṃ ca pūrvadevaḥ svayaṃprabhuḥ ||
bhūtaṃ bhavyaṃ bhaviṣyac ca pūrvam etad akalpayat ||
ubhe saṃdhye diśaḥ khaṃ ca niyamaṃ ca janārdanaḥ ||
Бхишма сказал: «Васудева — великое Существо, явленное вместе с божествами. Нет ничего выше лотосоокого, что можно было бы увидеть, о бык Бхаратов; и Маркандея описывает Говинду как великого и чудесного. Пурушоттама, великодушный Атман всех существ, устроил три начала: воды, ветер и огонь. Создав землю, этот Бог, Господь и владыка всех миров, высший Пуруша, устроил Себе ложе в водах; состоящий из всех вод, Он силой йоги погрузился там в сон. Из уст Он создал огонь, из дыхания — ветер; а Сарасвати и Веды Ачьюта создал из ума. В начале Он сотворил миры, богов вместе с сонмами риши, конец и смерть; Он нетленный источник существ. Он — дхарма и знаток дхармы, дарующий благо и исполняющий все желания. Он — деятель и дело, изначальный Бог и самовластный. Джанардана изначально установил прошлое, будущее и грядущее, обе сандхьи, стороны света, пространство и закон».
40e62fc0739f · опубликовано 17 июл. 2026 г., 21:35:52 UTC
Доступно наRUENЛистайте стихи клавишами
Ответ Бхишмы начинается с космогонии: Васудева не появляется внутри уже готового мира, а является его источником, законом и целью. Поэтому вопрос о Его “происхождении” разворачивается в утверждение Его первичности.