Махабхарата
Бхишма-парва: бои Ашваттхамана, Бхимы и Абхиманью6.69.23-36
5707 / 15823
Махабхарата · 6.69.23-36
Деванагари

चित्रसेनं नरव्याघ्रं सौभद्रः परवीरहा ॥
अविध्यद् दशभिर् बाणैः पुरुमित्रं च सप्तभिः ॥
सत्यव्रतं च सप्तत्या विद्ध्वा शक्रसमो युधि ॥
नृत्यन्न् इव रणे वीर आर्तिं नः समजीजनत् ॥
तं प्रत्यविद्यद् दशभिश् चित्रसेनः शिलीमुखैः ॥
सत्यव्रतश् च नवभिः पुरुमित्रश् च सप्तभिः ॥
स विद्धो विक्षरन् रक्तं शत्रुसंवारणं महत् ॥
चिच्छेद चित्रसेनस्य चित्रं कार्मुकम् आर्जुनिः ॥
भित्त्वा चास्य तनुत्राणं शरेणोरस्य् अताडयत् ॥
ततस् ते तावका वीरा राजपुत्रा महारथाः ॥
समेत्य युधि संरब्धा विव्यधुर् निशितैः शरैः ॥
तांश् च सर्वाञ् शरैस् तीक्ष्णैर् जघान परमास्त्रवित् ॥
तस्य दृष्ट्वा तु तत् कर्म परिवव्रुः सुतास् तव ॥
दहन्तं समरे सैन्यं तव कक्षं यथोल्बणम् ॥
अपेतशिशिरे काले समिद्धम् इव पावकः ॥
अत्यरोचत सौभद्रस् तव सैन्यानि शातयन् ॥
तत् तस्य चरितं दृष्ट्वा पौत्रस् तव विशां पते ॥
लक्ष्मणो ऽभ्यपतत् तूर्णं सात्वतीपुत्रम् आहवे ॥
अभिमन्युस् तु संक्रुद्धो लक्ष्मणं शुभलक्षणम् ॥
विव्याध विशिखैः षड्भिः सारथिं च त्रिभिः शरैः ॥
तथैव लक्ष्मणो राजन् सौभद्रं निशितैः शरैः ॥
अविध्यत महाराज तद् अद्भुतम् इवाभवत् ॥
तस्याश्वांश् चतुरो हत्वा सारथिं च महाबलः ॥
अभ्यद्रवत सौभद्रो लक्ष्मणं निशितैः शरैः ॥
हताश्वे तु रथे तुष्ठंल् लक्ष्मणः परवीरहा ॥
शक्तिं चिक्षेप संक्रुद्धः सौभद्रस्य रथं प्रति ॥
ताम् आपतन्तीं सहसा घोररूपां दुरासदाम् ॥
अभिमन्युः शरैस् तीक्ष्णैश् चिच्छेद भुजगोपमाम् ॥
ततः स्वरथम् आरोप्य लक्ष्मणं गौतमस् तदा ॥
अपोवाह रथेनाजौ सर्वसैन्यस्य पश्यतः ॥

Транслитерация (IAST)

citrasenaṃ naravyāghraṃ saubhadraḥ paravīrahā ||
avidhyad daśabhir bāṇaiḥ purumitraṃ ca saptabhiḥ ||
satyavrataṃ ca saptatyā viddhvā śakrasamo yudhi ||
nṛtyann iva raṇe vīra ārtiṃ naḥ samajījanat ||
taṃ pratyavidyad daśabhiś citrasenaḥ śilīmukhaiḥ ||
satyavrataś ca navabhiḥ purumitraś ca saptabhiḥ ||
sa viddho vikṣaran raktaṃ śatrusaṃvāraṇaṃ mahat ||
ciccheda citrasenasya citraṃ kārmukam ārjuniḥ ||
bhittvā cāsya tanutrāṇaṃ śareṇorasy atāḍayat ||
tatas te tāvakā vīrā rājaputrā mahārathāḥ ||
sametya yudhi saṃrabdhā vivyadhur niśitaiḥ śaraiḥ ||
tāṃś ca sarvāñ śarais tīkṣṇair jaghāna paramāstravit ||
tasya dṛṣṭvā tu tat karma parivavruḥ sutās tava ||
dahantaṃ samare sainyaṃ tava kakṣaṃ yatholbaṇam ||
apetaśiśire kāle samiddham iva pāvakaḥ ||
atyarocata saubhadras tava sainyāni śātayan ||
tat tasya caritaṃ dṛṣṭvā pautras tava viśāṃ pate ||
lakṣmaṇo 'bhyapatat tūrṇaṃ sātvatīputram āhave ||
abhimanyus tu saṃkruddho lakṣmaṇaṃ śubhalakṣaṇam ||
vivyādha viśikhaiḥ ṣaḍbhiḥ sārathiṃ ca tribhiḥ śaraiḥ ||
tathaiva lakṣmaṇo rājan saubhadraṃ niśitaiḥ śaraiḥ ||
avidhyata mahārāja tad adbhutam ivābhavat ||
tasyāśvāṃś caturo hatvā sārathiṃ ca mahābalaḥ ||
abhyadravata saubhadro lakṣmaṇaṃ niśitaiḥ śaraiḥ ||
hatāśve tu rathe tuṣṭhaṃl lakṣmaṇaḥ paravīrahā ||
śaktiṃ cikṣepa saṃkruddhaḥ saubhadrasya rathaṃ prati ||
tām āpatantīṃ sahasā ghorarūpāṃ durāsadām ||
abhimanyuḥ śarais tīkṣṇaiś ciccheda bhujagopamām ||
tataḥ svaratham āropya lakṣmaṇaṃ gautamas tadā ||
apovāha rathenājau sarvasainyasya paśyataḥ ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
चित्रसेनम् नरव्याघ्रम्citrasenam naravyāghramЧитрасену, тигра среди людей; героя Читрасену
सौभद्रः परवीरहाsaubhadraḥ paravīrahāСаубхадра, губитель вражеских героев; Абхиманью, врагов губитель
अविध्यत् दशभिः बाणैःavidhyat daśabhiḥ bāṇaiḥпронзил десятью стрелами; поразил десятью снарядами
पुरुमित्रम् च सप्तभिःpurumitram ca saptabhiḥи Пурумитру семью; Пурумитру семью
सत्यव्रतम् च सप्तत्याsatyavratam ca saptatyāи Сатьяврату семьюдесятью; Сатьяврату семьюдесятью
विद्ध्वा शक्रसमः युधिviddhvā śakrasamaḥ yudhiпронзив, равный Шакре в бою; поразив как Индра
नृत्यन् इव रणे वीरःnṛtyan iva raṇe vīraḥсловно танцуя в бою герой; как бы пляшущий
आर्तिम् नः समजीजनत्ārtim naḥ samajījanatболь нам породил; причинил нам страдание
तम् प्रत्यविध्यत् दशभिःtam pratyavidhyat daśabhiḥего в ответ пронзил десятью; ему ответил десятью
चित्रसेनः शिलीमुखैःcitrasenaḥ śilīmukhaiḥЧитрасена стрелами; Читрасена снарядами
सत्यव्रतः च नवभिःsatyavrataḥ ca navabhiḥи Сатьяврата девятью; Сатьяврата девятью
पुरुमित्रः च सप्तभिःpurumitraḥ ca saptabhiḥи Пурумитра семью; Пурумитра семью
सः विद्धः विक्षरन् रक्तम्saḥ viddhaḥ vikṣaran raktamон пронзённый, источая кровь; раненный, проливая кровь
शत्रुसंवारणम् महत्śatrusaṃvāraṇam mahatвеликое препятствие врагам; великий сдерживатель врагов
चिच्छेद चित्रसेनस्यciccheda citrasenasyaотсёк у Читрасены; разрубил Читрасены
चित्रम् कार्मुकम् आर्जुनिःcitram kārmukam ārjuniḥпёстрый лук сын Арджуны; красивый лук Арджуни
भित्त्वा च अस्य तनुत्राणम्bhittvā ca asya tanutrāṇamи пробив его защиту тела; рассекши броню
शरेण उरसि अताडयत्śareṇa urasi atāḍayatстрелой в грудь ударил; поразил в грудь
ततः ते तावकाः वीराःtataḥ te tāvakāḥ vīrāḥзатем те твои герои; после этого твои воины
राजपुत्राः महारथाःrājaputrāḥ mahārathāḥцаревичи махаратхи; князья-ратхины
समेत्य युधि संरब्धाःsametya yudhi saṃrabdhāḥсойдясь в бою, яростные; собравшись разгневанные
विव्यधुः निशितैः शरैःvivyadhuḥ niśitaiḥ śaraiḥпронзили острыми стрелами; поразили заострёнными
तान् च सर्वान् शरैः तीक्ष्णैःtān ca sarvān śaraiḥ tīkṣṇaiḥи их всех острыми стрелами; всех их заострёнными
जघान परमास्त्रवित्jaghāna paramāstravitпобил знаток высших астр; поразил мастер оружия
तस्य दृष्ट्वा तु तत् कर्मtasya dṛṣṭvā tu tat karmaего увидев то дело; увидев этот подвиг
परिवव्रुः सुताः तवparivavruḥ sutāḥ tavaокружили сыновья твои; твои сыновья обступили
दहन्तम् समरे सैन्यम्dahantam samare sainyamсжигающего в бою войско; палящего армию
तव कक्षम् यथा उल्बणम्tava kakṣam yathā ulbaṇamтвою чащу как пожар; как огонь сухие заросли
अपेतशिशिरे कालेapetaśiśire kāleкогда холод ушёл; в беззимнее время
समिद्धम् इव पावकःsamiddham iva pāvakaḥкак разгоревшийся огонь; словно пылающий пожар
अत्यरोचत सौभद्रःatyarocata saubhadraḥсильно сиял Саубхадра; Абхиманью превосходно блистал
तव सैन्यानि शातयन्tava sainyāni śātayanтвои войска уничтожая; разя твою армию
तत् तस्य चरितम् दृष्ट्वाtat tasya caritam dṛṣṭvāувидев его это деяние; заметив его подвиг
पौत्रः तव विशाम् पतेpautraḥ tava viśām pateтвой внук, владыка людей; Лакшмана, твой внук
लक्ष्मणः अभ्यपतत् तूर्णम्lakṣmaṇaḥ abhyapatat tūrṇamЛакшмана налетел быстро; стремительно бросился
सात्वतीपुत्रम् आहवेsātvatīputram āhaveна сына Сатвати в бою; на Саубхадру
अभिमन्युः तु संक्रुद्धःabhimanyuḥ tu saṃkruddhaḥАбхиманью же разгневанный; Абхиманью в ярости
लक्ष्मणम् शुभलक्षणम्lakṣmaṇam śubhalakṣaṇamЛакшману с благими признаками; прекрасного Лакшману
विव्याध विशिखैः षड्भिःvivyādha viśikhaiḥ ṣaḍbhiḥпронзил шестью стрелами; поразил шестью снарядами
सारथिम् च त्रिभिः शरैःsārathim ca tribhiḥ śaraiḥи возничего тремя стрелами; сарати тремя
तथा एव लक्ष्मणः राजन्tathā eva lakṣmaṇaḥ rājanтак же Лакшмана, царь; и Лакшмана
सौभद्रम् निशितैः शरैःsaubhadram niśitaiḥ śaraiḥСаубхадру острыми стрелами; Абхиманью заострёнными
अविध्यत महाराजavidhyata mahārājaпронзил, великий царь; поразил, махараджа
तत् अद्भुतम् इव अभवत्tat adbhutam iva abhavatэто было словно чудо; то казалось удивительным
तस्य अश्वान् चतुरः हत्वाtasya aśvān caturaḥ hatvāего четырёх коней убив; сразив четыре коня
सारथिम् च महाबलःsārathim ca mahābalaḥи возничего, великосильный; и сарати
अभ्यद्रवत सौभद्रःabhyadravata saubhadraḥнапал Саубхадра; Абхиманью бросился
लक्ष्मणम् निशितैः शरैःlakṣmaṇam niśitaiḥ śaraiḥна Лакшману острыми стрелами; на Лакшману снарядами
हताश्वे तु रथे तुष्ठन्hatāśve tu rathe tuṣṭhanна обезлошаденной колеснице стоя; стоя на ратхе без коней
लक्ष्मणः परवीरहाlakṣmaṇaḥ paravīrahāЛакшмана, губитель вражеских героев; Лакшмана, врагов губитель
शक्तिम् चिक्षेप संक्रुद्धःśaktim cikṣepa saṃkruddhaḥкопьё метнул разгневанный; шакти бросил в ярости
सौभद्रस्य रथम् प्रतिsaubhadrasya ratham pratiк колеснице Саубхадры; против ратхи Абхиманью
ताम् आपतन्तीम् सहसाtām āpatantīm sahasāеё налетающую внезапно; ту, стремительно летящую
घोररूपाम् दुरासदाम्ghorarūpām durāsadāmстрашного вида, труднодоступную; ужасную и опасную
अभिमन्युः शरैः तीक्ष्णैःabhimanyuḥ śaraiḥ tīkṣṇaiḥАбхиманью острыми стрелами; Абхиманью заострёнными
चिच्छेद भुजगोपमाम्ciccheda bhujagopamāmразрубил змееподобную; рассёк похожую на змею
ततः स्वरथम् आरोप्यtataḥ svaratham āropyaзатем на свою колесницу посадив; подняв на свою ратху
लक्ष्मणम् गौतमः तदाlakṣmaṇam gautamaḥ tadāЛакшману Гаутама тогда; Крипа тогда Лакшману
अपोवाह रथेन आजौapovāha rathena ājauувёз на колеснице в бою; вывез из сражения
सर्वसैन्यस्य पश्यतःsarvasainyasya paśyataḥна глазах всего войска; пока вся армия смотрела
Литературный перевод

Саубхадра, губитель вражеских героев, поразил тигра среди людей Читрасену десятью стрелами, Пурумитру — семью, а Сатьяврату — семьюдесятью. Равный Шакре в бою, герой словно танцевал на поле и породил у нас страдание. Читрасена в ответ поразил его десятью стрелами, Сатьяврата — девятью, а Пурумитра — семью. Раненный и истекающий кровью, великий сдерживатель врагов, сын Арджуны, рассёк пёстрый лук Читрасены; пробив его броню, он ударил его стрелой в грудь. Тогда твои герои, царевичи-махаратхи, собравшись в бою, яростно поразили его острыми стрелами; но знаток высших астр поразил всех их острыми стрелами. Увидев этот его подвиг, твои сыновья окружили его, когда он в бою сжигал твоё войско, как пылающий пожар — сухие заросли в тёплое время. Саубхадра сиял, уничтожая твои войска. Увидев это его деяние, твой внук Лакшмана, о владыка людей, быстро бросился в бою на сына Сатвати. Разгневанный Абхиманью поразил прекрасного Лакшману шестью стрелами, а его возничего — тремя. Так же и Лакшмана, о царь, поразил Саубхадру острыми стрелами; это казалось удивительным, о великий царь. Могучий Саубхадра, убив четырёх его коней и возничего, острыми стрелами бросился на Лакшману. Стоя на колеснице без коней, Лакшмана, губитель вражеских героев, в ярости метнул копьё в колесницу Саубхадры. Абхиманью острыми стрелами рассёк это внезапно налетевшее, страшное и труднодоступное копьё, подобное змее. Тогда Гаутама посадил Лакшману на свою колесницу и увёз его из боя на глазах у всего войска».

Версия

a24e013618c9 · опубликовано 17 июл. 2026 г., 21:35:52 UTC

Доступно наRUEN

Листайте стихи клавишами