शिरो ऽभूद् द्रुपदस् तस्य पाण्डवश् च धनंजयः ॥
चक्षुषी सहदेवश् च नकुलश् च महारथः ॥
तुण्डम् आसीन् महाराज भीमसेनो महाबलः ॥
सौभद्रो द्रौपदेयाश् च राक्षसश् च घटोत्कचः ॥
सात्यकिर् धर्मराजश् च व्यूहग्रीवां समास्थिताः ॥
पृष्ठम् आसीन् महाराज विराटो वाहिनीपतिः ॥
धृष्टद्युम्नेन सहितो महत्या सेनया वृतः ॥
केकया भ्रातरः पञ्च वामं पार्श्वं समाश्रिताः ॥
धृष्टकेतुर् नरव्याघ्रः करकर्षश् च वीर्यवान् ॥
दक्षिणं पक्षम् आश्रित्य स्थिता व्यूहस्य रक्षणे ॥
पादयोस् तु महाराज स्थितः श्रीमान् महारथः ॥
कुन्तिभोजः शतानीको महत्या सेनया वृतः ॥
शिखण्डी तु महेष्वासः सोमकैः संवृतो बली ॥
इरावांश् च ततः पुच्छे मकरस्य व्यवस्थितौ ॥
एवम् एतन् महाव्यूहं व्यूह्य भारत पाण्डवाः ॥
सूर्योदये महाराज पुनर् युद्धाय दंशिताः ॥
कौरवान् अभ्ययुस् तूर्णं हस्त्यश्वरथपत्तिभिः ॥
समुच्छ्रितैर् ध्वजैश् चित्रैः शस्त्रैश् च विमलैः शितैः ॥
śiro 'bhūd drupadas tasya pāṇḍavaś ca dhanaṃjayaḥ ||
cakṣuṣī sahadevaś ca nakulaś ca mahārathaḥ ||
tuṇḍam āsīn mahārāja bhīmaseno mahābalaḥ ||
saubhadro draupadeyāś ca rākṣasaś ca ghaṭotkacaḥ ||
sātyakir dharmarājaś ca vyūhagrīvāṃ samāsthitāḥ ||
pṛṣṭham āsīn mahārāja virāṭo vāhinīpatiḥ ||
dhṛṣṭadyumnena sahito mahatyā senayā vṛtaḥ ||
kekayā bhrātaraḥ pañca vāmaṃ pārśvaṃ samāśritāḥ ||
dhṛṣṭaketur naravyāghraḥ karakarṣaś ca vīryavān ||
dakṣiṇaṃ pakṣam āśritya sthitā vyūhasya rakṣaṇe ||
pādayos tu mahārāja sthitaḥ śrīmān mahārathaḥ ||
kuntibhojaḥ śatānīko mahatyā senayā vṛtaḥ ||
śikhaṇḍī tu maheṣvāsaḥ somakaiḥ saṃvṛto balī ||
irāvāṃś ca tataḥ pucche makarasya vyavasthitau ||
evam etan mahāvyūhaṃ vyūhya bhārata pāṇḍavāḥ ||
sūryodaye mahārāja punar yuddhāya daṃśitāḥ ||
kauravān abhyayus tūrṇaṃ hastyaśvarathapattibhiḥ ||
samucchritair dhvajaiś citraiḥ śastraiś ca vimalaiḥ śitaiḥ ||
Головой этого строя были Друпада и Пандава Дхананджая. Двумя глазами стали Сахадева и махаратха Накула. Пастью, о великий царь, был великосильный Бхимасена. Саубхадра, сыновья Драупади, ракшас Гхатоткача, Сатьяки и Дхармараджа заняли шею строя. Спиной, о великий царь, был Вирата, владыка войска, вместе с Дхриштадьюмной, окружённый большой армией. Пять братьев Кекая заняли левую сторону; Дхриштакету, тигр среди людей, и доблестный Каракарша стояли на правом крыле, защищая строй. У ног стояли славные махаратхи Кунтибходжа и Шатаника, окружённые большим войском. Сильный великий лучник Шикхандин, окружённый сомаками, и Ираван расположились в хвосте макара. Так Пандавы выстроили это великое построение и на восходе солнца, о великий царь, снова двинулись на кауравов, готовые к бою, со слонами, конями, колесницами и пешими, с высоко поднятыми пёстрыми знамёнами и чистым острым оружием».
a69958ed2b2d · опубликовано 17 июл. 2026 г., 21:38:20 UTC
Доступно наRUENЛистайте стихи клавишами
Макара Пандавов снова представлен как живое тело, где каждый герой занимает органическую функцию. Особенно важно положение Бхимы в пасти: он предназначен для прорыва.