प्रतीयू रथिनो नागान् नागाश् च रथिनो ययुः ॥
हयारोहा हयारोहान् रथिनश् चापि सादिनः ॥
सारथिं च रथी राजन् कुञ्जरांश् च महारणे ॥
हस्त्यारोहा रथारोहान् रथिनश् चापि सादिनः ॥
रथिनः पत्तिभिः सार्धं सादिनश् चापि पत्तिभिः ॥
अन्योन्यं समरे राजन् प्रत्यधावन्न् अमर्षिताः ॥
भीमसेनार्जुनयमैर् गुप्ता चान्यैर् महारथैः ॥
शुशुभे पाण्डवी सेना नक्षत्रैर् इव शर्वरी ॥
तथा भीष्मकृपद्रोणशल्यदुर्योधनादिभिः ॥
तवापि विबभौ सेना ग्रहैर् द्यौर् इव संवृता ॥
भीमसेनस् तु कौन्तेयो द्रोणं दृष्ट्वा पराक्रमी ॥
अभ्ययाज् जवनैर् अश्वैर् भारद्वाजस्य वाहिनीम् ॥
द्रोणस् तु समरे क्रुद्धो भीमं नवभिर् आयसैः ॥
विव्याध समरे राजन् मर्माण्य् उद्दिश्य वीर्यवान् ॥
दृढाहतस् ततो भीमो भारद्वाजस्य संयुगे ॥
सारथिं प्रेषयाम् आस यमस्य सदनं प्रति ॥
स संगृह्य स्वयं वाहान् भारद्वाजः प्रतापवान् ॥
व्यधमत् पाण्डवीं सेनां तूलराशिम् इवानलः ॥
ते वध्यमाना द्रोणेन भीष्मेण च नरोत्तम ॥
सृञ्जयाः केकयैः सार्धं पलायनपराभवन् ॥
तथैव तावकं सैन्यं भीमार्जुनपरिक्षतम् ॥
मुह्यते तत्र तत्रैव समदेव वराङ्गना ॥
अभिद्येतां ततो व्यूहौ तस्मिन् वीरवरक्षये ॥
आसीद् व्यतिकरो घोरस् तव तेषां च भारत ॥
तद् अद्भुतम् अपश्याम तावकानां परैः सह ॥
एकायनगताः सर्वे यद् अयुध्यन्त भारत ॥
प्रतिसंवार्य चास्त्राणि ते ऽन्योन्यस्य विशां पते ॥
युयुधुः पाण्डवाश् चैव कौरवाश् च महारथाः ॥
pratīyū rathino nāgān nāgāś ca rathino yayuḥ ||
hayārohā hayārohān rathinaś cāpi sādinaḥ ||
sārathiṃ ca rathī rājan kuñjarāṃś ca mahāraṇe ||
hastyārohā rathārohān rathinaś cāpi sādinaḥ ||
rathinaḥ pattibhiḥ sārdhaṃ sādinaś cāpi pattibhiḥ ||
anyonyaṃ samare rājan pratyadhāvann amarṣitāḥ ||
bhīmasenārjunayamair guptā cānyair mahārathaiḥ ||
śuśubhe pāṇḍavī senā nakṣatrair iva śarvarī ||
tathā bhīṣmakṛpadroṇaśalyaduryodhanādibhiḥ ||
tavāpi vibabhau senā grahair dyaur iva saṃvṛtā ||
bhīmasenas tu kaunteyo droṇaṃ dṛṣṭvā parākramī ||
abhyayāj javanair aśvair bhāradvājasya vāhinīm ||
droṇas tu samare kruddho bhīmaṃ navabhir āyasaiḥ ||
vivyādha samare rājan marmāṇy uddiśya vīryavān ||
dṛḍhāhatas tato bhīmo bhāradvājasya saṃyuge ||
sārathiṃ preṣayām āsa yamasya sadanaṃ prati ||
sa saṃgṛhya svayaṃ vāhān bhāradvājaḥ pratāpavān ||
vyadhamat pāṇḍavīṃ senāṃ tūlarāśim ivānalaḥ ||
te vadhyamānā droṇena bhīṣmeṇa ca narottama ||
sṛñjayāḥ kekayaiḥ sārdhaṃ palāyanaparābhavan ||
tathaiva tāvakaṃ sainyaṃ bhīmārjunaparikṣatam ||
muhyate tatra tatraiva samadeva varāṅganā ||
abhidyetāṃ tato vyūhau tasmin vīravarakṣaye ||
āsīd vyatikaro ghoras tava teṣāṃ ca bhārata ||
tad adbhutam apaśyāma tāvakānāṃ paraiḥ saha ||
ekāyanagatāḥ sarve yad ayudhyanta bhārata ||
pratisaṃvārya cāstrāṇi te 'nyonyasya viśāṃ pate ||
yuyudhuḥ pāṇḍavāś caiva kauravāś ca mahārathāḥ ||
Колесничие шли навстречу слонам, и слоны — навстречу колесничим; всадники — на всадников, а колесничие — на всадников. В великой битве, о царь, колесничий нападал на возничего и на слонов; слоновники — на колесничих, а колесничие — на всадников. Колесничие вместе с пешими и всадники вместе с пешими в ярости устремлялись друг на друга в бою, о царь. Пандавская армия, охраняемая Бхимасеной, Арджуной, близнецами и другими махаратхами, сияла словно ночь, украшенная звёздами. Так же и твоё войско, с Бхишмой, Крипой, Дроной, Шальей, Дурьодханой и другими, блистало словно небо, покрытое планетами. Доблестный Бхимасена, сын Кунти, увидев Дрону, на быстрых конях помчался к войску Бхарадваджи. Разгневанный Дрона в бою, о царь, поразил Бхиму девятью железными стрелами, целясь в жизненные места. Тогда тяжело раненный Бхима в схватке с Бхарадваджей отправил его возничего в обитель Ямы. Славный Бхарадваджа сам взял поводья и разметал пандавскую армию, как огонь разметает кучу хлопка. Сринджаи вместе с кекаями, поражаемые Дроной и Бхишмой, о лучший муж, стали склонны к бегству. Так же и твоё войско, иссечённое Бхимой и Арджуной, повсюду приходило в смятение, словно растерянная прекрасная женщина. Тогда оба строя были прорваны в этой гибели лучших героев, и между твоими и их воинами возникло страшное смешение, о Бхарата. Мы увидели дивное: все твои и враги, войдя в один проход, сражались вместе, о Бхарата. Отражая оружие друг друга, Пандавы и кауравы-махаратхи бились между собой, о владыка людей».
c564bd15da16 · опубликовано 17 июл. 2026 г., 21:38:20 UTC
Доступно наRUENЛистайте стихи клавишами
Построения, тщательно описанные в начале главы, к концу распадаются в смешение. Даже лучшие формы порядка не выдерживают натиска времени, оружия и гнева; остаются только личная доблесть и способность держаться в хаосе.