Махабхарата
Бхишма-парва: Дхритараштра описывает достоинства войска6.72.20-26
5719 / 15823
Махабхарата · 6.72.20-26
Деванагари

नैतादृशं समुद्योगं दृष्टवन्तो ऽथ मानुषाः ॥
ऋषयो वा महाभागाः पुराणा भुवि संजय ॥
ईदृशो हि बलौघस् तु युक्तः शस्त्रास्त्रसंपदा ॥
वध्यते यत्र संग्रामे किम् अन्यद् भागधेयतः ॥
विपरीतम् इदं सर्वं प्रतिभाति स्म संजय ॥
यत्रेदृशं बलं घोरं नातरद् युधि पाण्डवान् ॥
अथ वा पाण्डवार्थाय देवास् तत्र समागताः ॥
युध्यन्ते मामकं सैन्यं यद् अवध्यन्त संजय ॥
उक्तो हि विदुरेणेह हितं पथ्यं च संजय ॥
न च गृह्णाति तन् मन्दः पुत्रो दुर्योधनो मम ॥
तस्य मन्ये मतिः पूर्वं सर्वज्ञस्य महात्मनः ॥
आसीद् यथागतं तात येन दृष्टम् इदं पुरा ॥
अथ वा भाव्यम् एवं हि संजयैतेन सर्वथा ॥
पुरा धात्रा यथा सृष्टं तत् तथा न तद् अन्यथा ॥

Транслитерация (IAST)

naitādṛśaṃ samudyogaṃ dṛṣṭavanto 'tha mānuṣāḥ ||
ṛṣayo vā mahābhāgāḥ purāṇā bhuvi saṃjaya ||
īdṛśo hi balaughas tu yuktaḥ śastrāstrasaṃpadā ||
vadhyate yatra saṃgrāme kim anyad bhāgadheyataḥ ||
viparītam idaṃ sarvaṃ pratibhāti sma saṃjaya ||
yatredṛśaṃ balaṃ ghoraṃ nātarad yudhi pāṇḍavān ||
atha vā pāṇḍavārthāya devās tatra samāgatāḥ ||
yudhyante māmakaṃ sainyaṃ yad avadhyanta saṃjaya ||
ukto hi vidureṇeha hitaṃ pathyaṃ ca saṃjaya ||
na ca gṛhṇāti tan mandaḥ putro duryodhano mama ||
tasya manye matiḥ pūrvaṃ sarvajñasya mahātmanaḥ ||
āsīd yathāgataṃ tāta yena dṛṣṭam idaṃ purā ||
atha vā bhāvyam evaṃ hi saṃjayaitena sarvathā ||
purā dhātrā yathā sṛṣṭaṃ tat tathā na tad anyathā ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
न एतादृशम् समुद्योगम्na etādṛśam samudyogamне такое усилие; подобной подготовки
दृष्टवन्तः अथ मानुषाःdṛṣṭavantaḥ atha mānuṣāḥвидели когда-либо люди; люди не видели
ऋषयः वा महाभागाःṛṣayaḥ vā mahābhāgāḥили риши великосчастливые; или великие мудрецы
पुराणाः भुवि संजयpurāṇāḥ bhuvi saṃjayaдревние на земле, Санджая; издревле на земле
ईदृशः हि बलौघः तुīdṛśaḥ hi balaughaḥ tuтакой ведь поток войска; такая масса сил
युक्तः शस्त्रास्त्रसंपदाyuktaḥ śastrāstrasaṃpadāсоединённый с богатством оружия и астр; снабжённый оружием
वध्यते यत्र संग्रामेvadhyate yatra saṃgrāmeгде уничтожается в битве; если гибнет в бою
किम् अन्यत् भागधेयतःkim anyat bhāgadheyataḥчто иное, кроме судьбы; что кроме доли
विपरीतम् इदम् सर्वम्viparītam idam sarvamперевёрнутым это всё; всё это кажется обратным
प्रतिभाति स्म संजयpratibhāti sma saṃjayaпредставляется, Санджая; выглядит, Санджая
यत्र ईदृशम् बलम् घोरम्yatra īdṛśam balam ghoramгде такая сила страшная; когда такая мощь
न अतरत् युधि पाण्डवान्na atarat yudhi pāṇḍavānне пересекла в бою Пандавов; не одолела Пандавов
अथ वा पाण्डवार्थायatha vā pāṇḍavārthāyaили же ради Пандавов; может быть, для Пандавов
देवाः तत्र समागताःdevāḥ tatra samāgatāḥбоги там собрались; дева сошлись там
युध्यन्ते मामकम् सैन्यम्yudhyante māmakam sainyamсражаются с моим войском; воюют против моей армии
यत् अवध्यन्त संजयyat avadhyanta saṃjayaраз оно уничтожалось, Санджая; поскольку его били
उक्तः हि विदुरेण इहuktaḥ hi vidureṇa ihaсказано ведь Видурой здесь; Видура говорил
हितम् पथ्यम् च संजयhitam pathyam ca saṃjayaблагое и целебное, Санджая; полезное и здравое
न च गृह्णाति तत् मन्दःna ca gṛhṇāti tat mandaḥно не принимает это глупый; не берёт этого
पुत्रः दुर्योधनः ममputraḥ duryodhanaḥ mamaсын мой Дурьодхана; мой сын Дурьодхана
तस्य मन्ये मतिः पूर्वम्tasya manye matiḥ pūrvamего мысль, думаю, прежде; его понимание раньше
सर्वज्ञस्य महात्मनःsarvajñasya mahātmanaḥвсезнающего великодушного; у великого всеведущего
आसीत् यथागतम् तातāsīt yathāgatam tātaбыло как наступившее, сын; соответствовало будущему
येन दृष्टम् इदम् पुराyena dṛṣṭam idam purāкем это было увидено прежде; которым это предвидено
अथ वा भाव्यम् एवम् हिatha vā bhāvyam evam hiили же так должно быть; может, так предстояло
संजय एतेन सर्वथाsaṃjaya etena sarvathāСанджая, этим всячески; во всех отношениях
पुरा धात्रा यथा सृष्टम्purā dhātrā yathā sṛṣṭamкак прежде Творцом создано; как Дхатром устроено
तत् तथा न तत् अन्यथाtat tathā na tat anyathāто так, не иначе; именно так, не по-другому
Литературный перевод

Такого усилия, Санджая, не видели ни люди, ни древние великодушные риши на земле. Если такая масса войска, снабжённая богатством оружия и астр, уничтожается в сражении, что это может быть, кроме судьбы? Всё это кажется мне перевёрнутым, Санджая: такая страшная сила не смогла одолеть Пандавов в бою. Или, может быть, ради Пандавов там собрались боги и сражаются против моего войска, раз оно уничтожается, Санджая. Ведь Видура говорил здесь благое и целебное, Санджая, но мой глупый сын Дурьодхана не принимает этого. Думаю, мысль того великодушного всезнающего была с самого начала согласна с тем, что наступило, сын, потому что он видел это заранее. Или же, Санджая, так во всех отношениях и должно было быть: как прежде Творец устроил, так оно и есть, а не иначе».

Версия

598c4df770a2 · опубликовано 17 июл. 2026 г., 21:38:20 UTC

Доступно наRUEN

Листайте стихи клавишами