Махабхарата
Бхишма-парва: Бхима входит в войско Дхартрараштров6.73.1-15
5720 / 15823
Махабхарата · 6.73.1-15
Деванагари

संजय उवाच
आत्मदोषात् त्वया राजन् प्राप्तं व्यसनम् ईदृशम् ॥
न हि दुर्योधनस् तानि पश्यते भरतर्षभ ॥
यानि त्वं दृष्टवान् राजन् धर्मसंकरकारिते ॥
तव दोषात् पुरा वृत्तं द्यूतम् एतद् विशां पते ॥
तव दोषेण युद्धं च प्रवृत्तं सह पाण्डवैः ॥
त्वम् एवाद्य फलं भुङ्क्ष्व कृत्वा किल्बिषम् आत्मना ॥
आत्मना हि कृतं कर्म आत्मनैवोपभुज्यते ॥
इह वा प्रेत्य वा राजंस् त्वया प्राप्तं यथातथम् ॥
तस्माद् राजन् स्थिरो भूत्वा प्राप्येदं व्यसनं महत् ॥
शृणु युद्धं यथावृत्तं शंसतो मम मारिष ॥
भीमसेनस् तु निशितैर् बाणैर् भित्त्वा महाचमूम् ॥
आससाद ततो वीरः सर्वान् दुर्योधनानुजान् ॥
दुःशासनं दुर्विषहं दुःसहं दुर्मदं जयम् ॥
जयत्सेनं विकर्णं च चित्रसेनं सुदर्शनम् ॥
चारुचित्रं सुवर्माणं दुष्कर्णं कर्णम् एव च ॥
एतान् अन्यांश् च सुबहून् समीपस्थान् महारथान् ॥
धार्तराष्ट्रान् सुसंक्रुद्धान् दृष्ट्वा भीमो महाबलः ॥
भीष्मेण समरे गुप्तां प्रविवेश महाचमूम् ॥
अथाह्वयन्त ते ऽन्योन्यम् अयं प्राप्तो वृकोदरः ॥
जीवग्राहं निगृह्णीमो वयम् एनं नराधिपाः ॥
स तैः परिवृतः पार्थो भ्रातृभिः कृतनिश्चयैः ॥
प्रजासंहरणे सूर्यः क्रूरैर् इव महाग्रहैः ॥
संप्राप्य मध्यं व्यूहस्य न भीः पाण्डवम् आविशत् ॥
यथा देवासुरे युद्धे महेन्द्रः प्राप्य दानवान् ॥
ततः शतसहस्राणि रथिनां सर्वशः प्रभो ॥
छादयानं शरैर् घोरैस् तम् एकम् अनुवव्रिरे ॥
स तेषां प्रवरान् योधान् हस्त्यश्वरथसादिनः ॥
जघान समरे शूरो धार्तराष्ट्रान् अचिन्तयन् ॥
तेषां व्यवसितं ज्ञात्वा भीमसेनो जिघृक्षताम् ॥
समस्तानां वधे राजन् मतिं चक्रे महामनाः ॥
ततो रथं समुत्सृज्य गदाम् आदाय पाण्डवः ॥
जघान धार्तराष्ट्राणां तं बलौघमहार्णवम् ॥

Транслитерация (IAST)

saṃjaya uvāca
ātmadoṣāt tvayā rājan prāptaṃ vyasanam īdṛśam ||
na hi duryodhanas tāni paśyate bharatarṣabha ||
yāni tvaṃ dṛṣṭavān rājan dharmasaṃkarakārite ||
tava doṣāt purā vṛttaṃ dyūtam etad viśāṃ pate ||
tava doṣeṇa yuddhaṃ ca pravṛttaṃ saha pāṇḍavaiḥ ||
tvam evādya phalaṃ bhuṅkṣva kṛtvā kilbiṣam ātmanā ||
ātmanā hi kṛtaṃ karma ātmanaivopabhujyate ||
iha vā pretya vā rājaṃs tvayā prāptaṃ yathātatham ||
tasmād rājan sthiro bhūtvā prāpyedaṃ vyasanaṃ mahat ||
śṛṇu yuddhaṃ yathāvṛttaṃ śaṃsato mama māriṣa ||
bhīmasenas tu niśitair bāṇair bhittvā mahācamūm ||
āsasāda tato vīraḥ sarvān duryodhanānujān ||
duḥśāsanaṃ durviṣahaṃ duḥsahaṃ durmadaṃ jayam ||
jayatsenaṃ vikarṇaṃ ca citrasenaṃ sudarśanam ||
cārucitraṃ suvarmāṇaṃ duṣkarṇaṃ karṇam eva ca ||
etān anyāṃś ca subahūn samīpasthān mahārathān ||
dhārtarāṣṭrān susaṃkruddhān dṛṣṭvā bhīmo mahābalaḥ ||
bhīṣmeṇa samare guptāṃ praviveśa mahācamūm ||
athāhvayanta te 'nyonyam ayaṃ prāpto vṛkodaraḥ ||
jīvagrāhaṃ nigṛhṇīmo vayam enaṃ narādhipāḥ ||
sa taiḥ parivṛtaḥ pārtho bhrātṛbhiḥ kṛtaniścayaiḥ ||
prajāsaṃharaṇe sūryaḥ krūrair iva mahāgrahaiḥ ||
saṃprāpya madhyaṃ vyūhasya na bhīḥ pāṇḍavam āviśat ||
yathā devāsure yuddhe mahendraḥ prāpya dānavān ||
tataḥ śatasahasrāṇi rathināṃ sarvaśaḥ prabho ||
chādayānaṃ śarair ghorais tam ekam anuvavrire ||
sa teṣāṃ pravarān yodhān hastyaśvarathasādinaḥ ||
jaghāna samare śūro dhārtarāṣṭrān acintayan ||
teṣāṃ vyavasitaṃ jñātvā bhīmaseno jighṛkṣatām ||
samastānāṃ vadhe rājan matiṃ cakre mahāmanāḥ ||
tato rathaṃ samutsṛjya gadām ādāya pāṇḍavaḥ ||
jaghāna dhārtarāṣṭrāṇāṃ taṃ balaughamahārṇavam ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
संजय उवाचsaṃjaya uvācaСанджая сказал; Санджая произнёс
आत्मदोषात् त्वया राजन्ātmadoṣāt tvayā rājanиз-за твоей вины, царь; по твоему собственному проступку
प्राप्तम् व्यसनम् ईदृशम्prāptam vyasanam īdṛśamдостигнуто такое бедствие; пришла такая беда
न हि दुर्योधनः तानिna hi duryodhanaḥ tāniведь Дурьодхана не те вещи; ведь Дурьодхана этого не видит
पश्यते भरतर्षभpaśyate bharatarṣabhaвидит, бык Бхаратов; замечает, лучший Бхаратов
यानि त्वम् दृष्टवान् राजन्yāni tvam dṛṣṭavān rājanкоторые ты увидел, царь; которые ты понял, царь
धर्मसंकरकारितेdharmasaṃkarakāriteпри смешении дхармы; когда дхарма была искажена
तव दोषात् पुरा वृत्तम्tava doṣāt purā vṛttamпо твоей вине прежде произошло; из-за тебя раньше случилось
द्यूतम् एतत् विशां पतेdyūtam etat viśāṃ pateэта игра в кости, владыка людей; то самое игрище, государь
तव दोषेण युद्धम् चtava doṣeṇa yuddham caи война из-за твоей вины; и битва по твоему проступку
प्रवृत्तम् सह पाण्डवैःpravṛttam saha pāṇḍavaiḥначалась с Пандавами; развернулась против Пандавов
त्वम् एव अद्य फलम् भुङ्क्ष्वtvam eva adya phalam bhuṅkṣvaты сам теперь вкушай плод; сам пожинай сегодня плод
कृत्वा किल्बिषम् आत्मनाkṛtvā kilbiṣam ātmanāсовершив грех собой; сделав злое дело сам
आत्मना हि कृतम् कर्मātmanā hi kṛtam karmaведь самим сделанное действие; действие, совершённое собой
आत्मना एव उपभुज्यतेātmanā eva upabhujyateсамим же вкушается; самим же переживается
इह वा प्रेत्य वा राजन्iha vā pretya vā rājanздесь или после смерти, царь; в этом мире или после
त्वया प्राप्तम् यथातथम्tvayā prāptam yathātathamтобой получено как есть; тебе досталось должным образом
तस्मात् राजन् स्थिरः भूत्वाtasmāt rājan sthiraḥ bhūtvāпоэтому, царь, став твёрдым; потому, государь, укрепившись
प्राप्य इदम् व्यसनम् महत्prāpya idam vyasanam mahatполучив это великое бедствие; встретив эту большую беду
शृणु युद्धम् यथावृत्तम्śṛṇu yuddham yathāvṛttamслушай битву как случилась; услышь сражение как было
शंसतः मम मारिषśaṃsataḥ mama māriṣaот меня рассказывающего, почтенный; когда я повествую, господин
भीमसेनः तु निशितैःbhīmasenaḥ tu niśitaiḥБхимасена же острыми; Бхимасена остро отточенными
बाणैः भित्त्वा महाचमूम्bāṇaiḥ bhittvā mahācamūmстрелами прорвав великую армию; стрелами рассёк большое войско
आससाद ततः वीरःāsasāda tataḥ vīraḥзатем приблизился герой; после этого достиг воин
सर्वान् दुर्योधनानुजान्sarvān duryodhanānujānвсех младших братьев Дурьодханы; всех Дурьодхановых братьев
दुःशासनम् दुर्विषहम्duḥśāsanam durviṣahamДухшасану, Дурвишаху; Духшасану и Дурвишаху
दुःसहम् दुर्मदम् जयम्duḥsaham durmadam jayamДухсаху, Дурмаду, Джаю; Духсаху, Дурмаду и Джаю
जयत्सेनम् विकर्णम् चjayatsenam vikarṇam caДжаятсену и Викарну; Джаятсену с Викарной
चित्रसेनम् सुदर्शनम्citrasenam sudarśanamЧитрасену, Сударшану; Читрасену и Сударшану
चारुचित्रम् सुवर्माणम्cārucitram suvarmāṇamЧаручитру, Суварману; Чаручитру и Суварману
दुष्कर्णम् कर्णम् एव चduṣkarṇam karṇam eva caДушкарну и Карну; Душкарну, а также Карну
एतान् अन्यान् च सुबहून्etān anyān ca subahūnэтих и многих других; их и очень многих иных
समीपस्थान् महारथान्samīpasthān mahārathānстоящих поблизости махаратхов; великих колесничих рядом
धार्तराष्ट्रान् सुसंक्रुद्धान्dhārtarāṣṭrān susaṃkruddhānразъярённых сыновей Дхритараштры; сильно разгневанных Дхартрараштр
दृष्ट्वा भीमः महाबलःdṛṣṭvā bhīmaḥ mahābalaḥувидев, могучий Бхима; увидел сильнейший Бхима
भीष्मेण समरे गुप्ताम्bhīṣmeṇa samare guptāmв битве защищённую Бхишмой; охраняемую Бхишмой в бою
प्रविवेश महाचमूम्praviveśa mahācamūmвошёл в великую армию; проник в огромное войско
अथ आह्वयन्त ते अन्योन्यम्atha āhvayanta te anyonyamтогда они звали друг друга; после этого они перекликались
अयम् प्राप्तः वृकोदरःayam prāptaḥ vṛkodaraḥэтот Врикодара пришёл; вот прибыл Врикодара
जीवग्राहम् निगृह्णीमःjīvagrāham nigṛhṇīmaḥживым захватом схватим; возьмём его живым
वयम् एनम् नराधिपाःvayam enam narādhipāḥмы его, цари; мы этого, владыки людей
स तैः परिवृतः पार्थःsa taiḥ parivṛtaḥ pārthaḥон ими окружённый, Партха; Партха, окружённый ими
भ्रातृभिः कृतनिश्चयैःbhrātṛbhiḥ kṛtaniścayaiḥбратьями с твёрдым решением; решительными братьями
प्रजासंहरणे सूर्यःprajāsaṃharaṇe sūryaḥсолнце при уничтожении существ; солнце в гибельный час
क्रूरैः इव महाग्रहैःkrūraiḥ iva mahāgrahaiḥсловно жестокими великими планетами; как страшными небесными силами
संप्राप्य मध्यम् व्यूहस्यsaṃprāpya madhyam vyūhasyaдостигнув середины строя; попав в центр построения
न भीः पाण्डवम् आविशत्na bhīḥ pāṇḍavam āviśatстрах не вошёл в Пандаву; Пандаву страх не охватил
यथा देवासुरे युद्धेyathā devāsure yuddheкак в битве богов-асуров; как в дево-асурском бою
महेन्द्रः प्राप्य दानवान्mahendraḥ prāpya dānavānМахендра, достигнув данавов; Индра среди данавов
ततः शतसहस्राणिtataḥ śatasahasrāṇiзатем сотни тысяч; потом многие сотни тысяч
रथिनाम् सर्वशः प्रभोrathinām sarvaśaḥ prabhoколесничих со всех сторон, владыка; ратхинов повсюду, господин
छादयानम् शरैः घोरैःchādayānam śaraiḥ ghoraiḥпокрывающего страшными стрелами; осыпающего ужасными стрелами
तम् एकम् अनुवव्रिरेtam ekam anuvavrireего одного окружили; за ним одним сомкнулись
स तेषाम् प्रवरान् योधान्sa teṣām pravarān yodhānон их лучших воинов; он превосходных бойцов
हस्त्यश्वरथसादिनःhastyaśvarathasādinaḥсидевших на слонах, конях, колесницах; слоновьих, конных, колесничих
जघान समरे शूरःjaghāna samare śūraḥубивал в битве герой; разил в сражении храбрец
धार्तराष्ट्रान् अचिन्तयन्dhārtarāṣṭrān acintayanне считая Дхартрараштр; не заботясь о Дхартраштрах
तेषाम् व्यवसितम् ज्ञात्वाteṣām vyavasitam jñātvāузнав их намерение; поняв их решимость
भीमसेनः जिघृक्षताम्bhīmasenaḥ jighṛkṣatāmБхимасена желающих схватить; Бхимасена тех, кто хотел пленить
समस्तानाम् वधे राजन्samastānām vadhe rājanв убийстве всех вместе, царь; на уничтожение всех, государь
मतिम् चक्रे महामनाःmatim cakre mahāmanāḥнаправил мысль великодушный; принял решение мощный духом
ततः रथम् समुत्सृज्यtataḥ ratham samutsṛjyaзатем оставив колесницу; после этого покинув ратху
गदाम् आदाय पाण्डवःgadām ādāya pāṇḍavaḥвзяв палицу, Пандава; Пандава взял булаву
जघान धार्तराष्ट्राणाम्jaghāna dhārtarāṣṭrāṇāmпоражал Дхартрараштрово; стал разить сыновей Дхритараштры
तम् बलौघमहार्णवम्tam balaughamahārṇavamтот великий океан войска; тот огромный поток сил
Литературный перевод

Санджая сказал: «Из-за твоей собственной вины, царь, пришло такое бедствие. Дурьодхана, лучший из Бхаратов, не видит того, что увидел ты, когда дхарма была смешана и искажена. По твоей вине прежде произошла игра в кости, владыка людей; по твоей вине началась война с Пандавами. Теперь сам вкушай плод, потому что сам совершил грех. Действие, совершённое самим человеком, самим же им и переживается — здесь или после смерти; тебе, царь, досталось именно то, что должно было достаться. Поэтому, встретив эту великую беду, будь твёрд и слушай от меня, почтенный, как в действительности шло сражение. Бхимасена острыми стрелами прорвал великую армию и приблизился ко всем младшим братьям Дурьодханы: Духшасане, Дурвишахе, Духсахе, Дурмаде, Джае, Джаятсене, Викарне, Читрасене, Сударшане, Чаручитре, Сувармане, Душкарне, Карне и многим другим великим колесничим, стоявшим рядом. Увидев разъярённых Дхартрараштров, могучий Бхима вошёл в огромное войско, защищённое в битве Бхишмой. Они стали перекликаться: “Вот пришёл Врикодара! Схватим его живым, о цари!” Окружённый этими решительными братьями, Партха был словно солнце в час гибели существ, окружённое страшными великими планетами. Достигнув середины строя, Пандава не испугался, как Махендра, оказавшись среди данавов в битве богов и асуров. Тогда сотни тысяч колесничих со всех сторон окружили его одного, пока он покрывал их страшными стрелами. В сражении герой разил лучших воинов Дхартрараштров — сидевших на слонах, конях и колесницах, не считаясь с ними. Поняв, что они хотят схватить его, великодушный Бхимасена решил уничтожить их всех. Тогда Пандава оставил колесницу, взял палицу и стал поражать этот великий океан войска Дхартрараштров».

Версия

8deacc04c2c7 · опубликовано 17 июл. 2026 г., 21:38:20 UTC

Доступно наRUEN

Листайте стихи клавишами