Махабхарата
Бхишма-парва: гнев Юдхиштхиры и выступление Арджуны6.80.33-40
5750 / 15823
Махабхарата · 6.80.33-40
Деванагари

सौमदत्तिं तथा क्रुद्धो धृष्टकेतुर् महाबलः ॥
नवत्या सायकैः क्षिप्रं राजन् विव्याध वक्षसि ॥
सौमदत्तिर् उरःस्थैस् तैर् भृशं बाणैर् अशोभत ॥
मध्यंदिने महाराज रश्मिभिस् तपनो यथा ॥
भूरिश्रवास् तु समरे धृष्टकेतुं महारथम् ॥
हतसूतहयं चक्रे विरथं सायकोत्तमैः ॥
विरथं चैनम् आलोक्य हताश्वं हतसारथिम् ॥
महता शरवर्षेण छादयाम् आस संयुगे ॥
स च तं रथम् उत्सृज्य धृष्टकेतुर् महामनाः ॥
आरुरोह ततो यानं शतानीकस्य मारिष ॥
चित्रसेनो विकर्णश् च राजन् दुर्मर्षणस् तथा ॥
रथिनो हेमसंनाहाः सौभद्रम् अभिदुद्रुवुः ॥
अभिमन्योस् ततस् तैस् तु घोरं युद्धम् अवर्तत ॥
शरीरस्य यथा राजन् वातपित्तकफैस् त्रिभिः ॥
विरथांस् तव पुत्रांस् तु कृत्वा राजन् महाहवे ॥
न जघान नरव्याघ्रः स्मरन् भीमवचस् तदा ॥

Транслитерация (IAST)

saumadattiṃ tathā kruddho dhṛṣṭaketur mahābalaḥ ||
navatyā sāyakaiḥ kṣipraṃ rājan vivyādha vakṣasi ||
saumadattir uraḥsthais tair bhṛśaṃ bāṇair aśobhata ||
madhyaṃdine mahārāja raśmibhis tapano yathā ||
bhūriśravās tu samare dhṛṣṭaketuṃ mahāratham ||
hatasūtahayaṃ cakre virathaṃ sāyakottamaiḥ ||
virathaṃ cainam ālokya hatāśvaṃ hatasārathim ||
mahatā śaravarṣeṇa chādayām āsa saṃyuge ||
sa ca taṃ ratham utsṛjya dhṛṣṭaketur mahāmanāḥ ||
āruroha tato yānaṃ śatānīkasya māriṣa ||
citraseno vikarṇaś ca rājan durmarṣaṇas tathā ||
rathino hemasaṃnāhāḥ saubhadram abhidudruvuḥ ||
abhimanyos tatas tais tu ghoraṃ yuddham avartata ||
śarīrasya yathā rājan vātapittakaphais tribhiḥ ||
virathāṃs tava putrāṃs tu kṛtvā rājan mahāhave ||
na jaghāna naravyāghraḥ smaran bhīmavacas tadā ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
सौमदत्तिम् तथा क्रुद्धःsaumadattim tathā kruddhaḥСаумадатти так разгневанный; сына Сомадатты в гневе
धृष्टकेतुः महाबलःdhṛṣṭaketuḥ mahābalaḥДхриштакету могучий; сильный Дхриштакету
नवत्या सायकैः क्षिप्रम्navatyā sāyakaiḥ kṣipramдевяноста стрелами быстро; девяноста стрелами тотчас
राजन् विव्याध वक्षसिrājan vivyādha vakṣasiцарь, пронзил в грудь; государь, ранил в груди
सौमदत्तिः उरःस्थैः तैःsaumadattiḥ uraḥsthaiḥ taiḥСаумадатти теми в груди стоящими; сын Сомадатты с ними в груди
भृशम् बाणैः अशोभतbhṛśam bāṇaiḥ aśobhataсильно стрелами сиял; ярко блистал стрелами
मध्यंदिने महाराजmadhyaṃdine mahārājaв полдень, великий царь; среди дня, государь
रश्मिभिः तपनः यथाraśmibhiḥ tapanaḥ yathāкак солнце лучами; словно светило лучами
भूरिश्रवाः तु समरेbhūriśravāḥ tu samareБхуришрава же в битве; Бхуришрава на поле
धृष्टकेतुम् महारथम्dhṛṣṭaketum mahārathamДхриштакету махаратху; Дхриштакету, великого колесничего
हतसूतहयम् चक्रेhatasūtahayam cakreсделал с убитыми возницей и конями; лишил суты и лошадей
विरथम् सायकोत्तमैःviratham sāyakottamaiḥбез колесницы лучшими стрелами; сбил с ратхи отличными стрелами
विरथम् च एनम् आलोक्यviratham ca enam ālokyaи увидев его без колесницы; заметив его без ратхи
हताश्वम् हतसारथिम्hatāśvam hatasārathimс убитыми конями и возницей; лишённого лошадей и суты
महता शरवर्षेणmahatā śaravarṣeṇaвеликим ливнем стрел; большим дождём стрел
छादयाम् आस संयुगेchādayām āsa saṃyugeпокрыл в сражении; стал осыпать на поле
स च तम् रथम् उत्सृज्यsa ca tam ratham utsṛjyaи он ту колесницу оставив; оставив свою ратху
धृष्टकेतुः महामनाःdhṛṣṭaketuḥ mahāmanāḥДхриштакету великодушный; Дхриштакету мощный духом
आरुरोह ततः यानम्āruroha tataḥ yānamзатем взошёл на повозку; поднялся после этого на ратху
शतानीकस्य मारिषśatānīkasya māriṣaШатаники, почтенный; Шатаники, господин
चित्रसेनः विकर्णः चcitrasenaḥ vikarṇaḥ caЧитрасена и Викарна; Читрасена с Викарной
राजन् दुर्मर्षणः तथाrājan durmarṣaṇaḥ tathāцарь, также Дурмаршана; и Дурмаршана, государь
रथिनः हेमसंनाहाःrathinaḥ hemasaṃnāhāḥколесничие в золотых доспехах; ратхины с золотой бронёй
सौभद्रम् अभिदुद्रुवुःsaubhadram abhidudruvuḥна Саубхадру напали; бросились к Абхиманью
अभिमन्योः ततः तैः तुabhimanyoḥ tataḥ taiḥ tuу Абхиманью затем с ними; затем у Абхиманью с ними
घोरम् युद्धम् अवर्ततghoram yuddham avartataстрашная битва развернулась; ужасный бой начался
शरीरस्य यथा राजन्śarīrasya yathā rājanкак у тела, царь; словно в теле, государь
वातपित्तकफैः त्रिभिःvātapittakaphaiḥ tribhiḥтремя: ветром, желчью, слизью; с ватой, питтой, капхой
विरथान् तव पुत्रान् तुvirathān tava putrān tuтвоих сыновей без колесниц же; лишив твоих сыновей ратх
कृत्वा राजन् महाहवेkṛtvā rājan mahāhaveсделав в великой битве, царь; в большом бою
न जघान नरव्याघ्रःna jaghāna naravyāghraḥне убил тигр людей; не сразил лучший мужей
स्मरन् भीमवचः तदाsmaran bhīmavacaḥ tadāпомня слово Бхимы тогда; вспоминая речь Бхимы
Литературный перевод

Затем могучий Дхриштакету, разгневавшись, быстро пронзил Саумадатти в грудь девяноста стрелами, царь. Сын Сомадатты, с этими стрелами в груди, ярко сиял, как солнце в полдень своими лучами, великий царь. Бхуришрава же в битве лучшими стрелами лишил махаратху Дхриштакету возницы, коней и колесницы. Увидев его без колесницы, с убитыми конями и возницей, он покрыл его в сражении великим ливнем стрел. Великодушный Дхриштакету оставил эту колесницу и затем взошёл на колесницу Шатаники, почтенный. Читрасена, Викарна и Дурмаршана, царь, колесничие в золотых доспехах, бросились на Саубхадру. Тогда между ними и Абхиманью развернулась страшная битва, подобная борьбе трёх дош — ветра, желчи и слизи — в теле, царь. В великой битве этот тигр среди людей лишил твоих сыновей колесниц, но не убил их, помня тогда слова Бхимы».

Версия

060dd0f9c26a · опубликовано 17 июл. 2026 г., 21:38:21 UTC

Доступно наRUEN

Листайте стихи клавишами