Махабхарата
Бхишма-парва: гнев Юдхиштхиры и выступление Арджуны6.80.41-51
5751 / 15823
Махабхарата · 6.80.41-51
Деванагари

ततो राज्ञां बहुशतैर् गजाश्वरथयायिभिः ॥
संवृतं समरे भीष्मं देवैर् अपि दुरासदम् ॥
प्रयान्तं शीघ्रम् उद्वीक्ष्य परित्रातुं सुतांस् तव ॥
अभिमन्युं समुद्दिश्य बालम् एकं महारथम् ॥
वासुदेवम् उवाचेदं कौन्तेयः श्वेतवाहनः ॥
चोदयाश्वान् हृषीकेश यत्रैते बहुला रथाः ॥
एते हि बहवः शूराः कृतास्त्रा युद्धदुर्मदाः ॥
यथा न हन्युर् नः सेनां तथा माधव चोदय ॥
एवम् उक्तः स वार्ष्णेयः कौन्तेयेनामितौजसा ॥
रथं श्वेतहयैर् युक्तं प्रेषयाम् आस संयुगे ॥
निष्टानको महान् आसीत् तव सैन्यस्य मारिष ॥
यद् अर्जुनो रणे क्रुद्धः संयातस् तावकान् प्रति ॥
समासाद्य तु कौन्तेयो राज्ञस् तान् भीष्मरक्षिणः ॥
सुशर्माणम् अथो राजन्न् इदं वचनम् अब्रवीत् ॥
जानामि त्वां युधि श्रेष्ठम् अत्यन्तं पूर्ववैरिणम् ॥
पर्यायस्याद्य संप्राप्तं फलं पश्य सुदारुणम् ॥
अद्य ते दर्शयिष्यामि पूर्वप्रेतान् पितामहान् ॥
एवं संजल्पतस् तस्य बीभत्सोः शत्रुघातिनः ॥
श्रुत्वापि परुषं वाक्यं सुशर्मा रथयूथपः ॥
न चैनम् अब्रवीत् किं चिच् छुभं वा यदि वाशुभम् ॥
अभि गत्वार्जुनं वीरं राजभिर् बहुभिर् वृतः ॥
पुरस्तात् पृष्ठतश् चैव पार्श्वतश् चैव सर्वतः ॥
परिवार्यार्जुनं संख्ये तव पुत्रैः सहानघ ॥
शरैः संछादयाम् आस मेघैर् इव दिवाकरम् ॥
ततः प्रवृत्तः सुमहान् संग्रामः शोणितोदकः ॥
तावकानां च समरे पाण्डवानां च भारत ॥

Транслитерация (IAST)

tato rājñāṃ bahuśatair gajāśvarathayāyibhiḥ ||
saṃvṛtaṃ samare bhīṣmaṃ devair api durāsadam ||
prayāntaṃ śīghram udvīkṣya paritrātuṃ sutāṃs tava ||
abhimanyuṃ samuddiśya bālam ekaṃ mahāratham ||
vāsudevam uvācedaṃ kaunteyaḥ śvetavāhanaḥ ||
codayāśvān hṛṣīkeśa yatraite bahulā rathāḥ ||
ete hi bahavaḥ śūrāḥ kṛtāstrā yuddhadurmadāḥ ||
yathā na hanyur naḥ senāṃ tathā mādhava codaya ||
evam uktaḥ sa vārṣṇeyaḥ kaunteyenāmitaujasā ||
rathaṃ śvetahayair yuktaṃ preṣayām āsa saṃyuge ||
niṣṭānako mahān āsīt tava sainyasya māriṣa ||
yad arjuno raṇe kruddhaḥ saṃyātas tāvakān prati ||
samāsādya tu kaunteyo rājñas tān bhīṣmarakṣiṇaḥ ||
suśarmāṇam atho rājann idaṃ vacanam abravīt ||
jānāmi tvāṃ yudhi śreṣṭham atyantaṃ pūrvavairiṇam ||
paryāyasyādya saṃprāptaṃ phalaṃ paśya sudāruṇam ||
adya te darśayiṣyāmi pūrvapretān pitāmahān ||
evaṃ saṃjalpatas tasya bībhatsoḥ śatrughātinaḥ ||
śrutvāpi paruṣaṃ vākyaṃ suśarmā rathayūthapaḥ ||
na cainam abravīt kiṃ cic chubhaṃ vā yadi vāśubham ||
abhi gatvārjunaṃ vīraṃ rājabhir bahubhir vṛtaḥ ||
purastāt pṛṣṭhataś caiva pārśvataś caiva sarvataḥ ||
parivāryārjunaṃ saṃkhye tava putraiḥ sahānagha ||
śaraiḥ saṃchādayām āsa meghair iva divākaram ||
tataḥ pravṛttaḥ sumahān saṃgrāmaḥ śoṇitodakaḥ ||
tāvakānāṃ ca samare pāṇḍavānāṃ ca bhārata ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
ततः राज्ञाम् बहुशतैःtataḥ rājñām bahuśataiḥзатем многими сотнями царей; после этого сотнями владык
गजाश्वरथयायिभिःgajāśvarathayāyibhiḥездящими на слонах, конях, колесницах; слоново-конно-ратховыми
संवृतम् समरे भीष्मम्saṃvṛtam samare bhīṣmamокружённого в битве Бхишму; обступленного в бою Бхишму
देवैः अपि दुरासदम्devaiḥ api durāsadamдаже богам труднодоступного; неприступного и для девов
प्रयान्तम् शीघ्रम् उद्वीक्ष्यprayāntam śīghram udvīkṣyaувидев быстро идущего; заметив стремительно двигающегося
परित्रातुम् सुतान् तवparitrātum sutān tavaзащитить твоих сыновей; спасти твоих потомков
अभिमन्युम् समुद्दिश्यabhimanyum samuddiśyaна Абхиманью направленного; имеющего целью Абхиманью
बालम् एकम् महारथम्bālam ekam mahārathamюного единственного махаратху; одного молодого колесничего
वासुदेवम् उवाच इदम्vāsudevam uvāca idamВасудеве сказал это; Кришне произнёс так
कौन्तेयः श्वेतवाहनःkaunteyaḥ śvetavāhanaḥКаунтея белоконный; сын Кунти на белых конях
चोदया अश्वान् हृषीकेशcodayā aśvān hṛṣīkeśaпогоняй коней, Хришикеша; направь лошадей, Кришна
यत्र एते बहुला रथाःyatra ete bahulā rathāḥгде эти многочисленные колесницы; туда, где много ратх
एते हि बहवः शूराःete hi bahavaḥ śūrāḥведь эти многие герои; множество этих воинов
कृतास्त्राः युद्धदुर्मदाःkṛtāstrāḥ yuddhadurmadāḥобучены астрам, боем неукротимы; искусны в оружии
यथा न हन्युः नः सेनाम्yathā na hanyuḥ naḥ senāmчтобы не убили нашу армию; чтобы не сразили войско
तथा माधव चोदयtathā mādhava codayaтак, Мадхава, веди; так направь, Кришна
एवम् उक्तः स वार्ष्णेयःevam uktaḥ sa vārṣṇeyaḥтак сказанный, тот Варшнея; так услышав, Кришна
कौन्तेयेन अमितौजसाkaunteyena amitaujasāКаунтеей безмерной мощи; сыном Кунти великой силы
रथम् श्वेतहयैः युक्तम्ratham śvetahayaiḥ yuktamколесницу белыми конями запряжённую; ратху с белыми лошадьми
प्रेषयाम् आस संयुगेpreṣayām āsa saṃyugeнаправил в сражении; послал в бой
निष्टानकः महान् आसीत्niṣṭānakaḥ mahān āsītвеликий шум был; поднялся огромный гул
तव सैन्यस्य मारिषtava sainyasya māriṣaтвоего войска, почтенный; в твоей армии
यत् अर्जुनः रणे क्रुद्धःyat arjunaḥ raṇe kruddhaḥкогда Арджуна в битве разгневанный; поскольку яростный Арджуна
संयातः तावकान् प्रतिsaṃyātaḥ tāvakān pratiпошёл против твоих; двинулся на твоих воинов
समासाद्य तु कौन्तेयःsamāsādya tu kaunteyaḥдостигнув же Каунтея; подойдя, сын Кунти
राज्ञः तान् भीष्मरक्षिणःrājñaḥ tān bhīṣmarakṣiṇaḥтех царей, защитников Бхишмы; владык, охранявших Бхишму
सुशर्माणम् अथो राजन्suśarmāṇam atho rājanи Сушармана затем, царь; потом Сушармана, государь
इदम् वचनम् अब्रवीत्idam vacanam abravītэто слово сказал; такую речь произнёс
जानामि त्वाम् युधि श्रेष्ठम्jānāmi tvām yudhi śreṣṭhamзнаю тебя лучшим в бою; я знаю, ты силён
अत्यन्तम् पूर्ववैरिणम्atyantam pūrvavairiṇamкрайне давним врагом; давний непримиримый враг
पर्यायस्य अद्य संप्राप्तम्paryāyasya adya saṃprāptamочереди сегодня пришедший; настал теперь оборот
फलम् पश्य सुदारुणम्phalam paśya sudāruṇamплод увидь ужасный; смотри страшный плод
अद्य ते दर्शयिष्यामिadya te darśayiṣyāmiсегодня тебе покажу; ныне явлю тебе
पूर्वप्रेतान् पितामहान्pūrvapretān pitāmahānпрежде умерших праотцов; давно ушедших предков
एवम् संजल्पतः तस्यevam saṃjalpataḥ tasyaтак говорящего его; когда он так сказал
बीभत्सोः शत्रुघातिनःbībhatsoḥ śatrughātinaḥБибхатсу, убийцы врагов; Арджуны, сокрушителя недругов
श्रुत्वा अपि परुषम् वाक्यम्śrutvā api paruṣam vākyamуслышав даже жёсткую речь; хотя услышал суровые слова
सुशर्मा रथयूथपःsuśarmā rathayūthapaḥСушарман, предводитель колесниц; Сушарман, вождь ратх
न च एनम् अब्रवीत्na ca enam abravītи ему не сказал; не ответил ему
किम् चित्kim citничего; что-либо
शुभम् वा यदि वा अशुभम्śubham vā yadi vā aśubhamдоброго или дурного; ни хорошего, ни плохого
अभि गत्वा अर्जुनम् वीरम्abhi gatvā arjunam vīramподойдя к герою Арджуне; наступив на воина Арджуну
राजभिः बहुभिः वृतःrājabhiḥ bahubhiḥ vṛtaḥмногими царями окружённый; обступленный владыками
पुरस्तात् पृष्ठतः च एवpurastāt pṛṣṭhataḥ ca evaспереди и сзади именно; и впереди, и позади
पार्श्वतः च एव सर्वतःpārśvataḥ ca eva sarvataḥи с боков, отовсюду; со всех сторон
परिवार्य अर्जुनम् संख्येparivārya arjunam saṃkhyeокружив Арджуну в бою; обступив Арджуну на поле
तव पुत्रैः सह अनघtava putraiḥ saha anaghaс твоими сыновьями, безгрешный; вместе с твоими потомками
शरैः संछादयाम् आसśaraiḥ saṃchādayām āsaстрелами покрыл; засыпал стрелами
मेघैः इव दिवाकरम्meghaiḥ iva divākaramкак облака солнце; словно тучи светило
ततः प्रवृत्तः सुमहान्tataḥ pravṛttaḥ sumahānзатем начался очень великий; после этого развернулся огромный
संग्रामः शोणितोदकःsaṃgrāmaḥ śoṇitodakaḥбой с кровавой водой; кровью-водный бой
तावकानाम् च समरेtāvakānām ca samareи твоих в сражении; между твоими на поле
पाण्डवानाम् च भारतpāṇḍavānām ca bhārataи Пандавов, Бхарата; и сыновьями Панду
Литературный перевод

Затем Каунтея с белыми конями увидел Бхишму, окружённого в битве многими сотнями царей, ехавших на слонах, конях и колесницах, неприступного даже для богов. Бхишма быстро двигался, чтобы защитить твоих сыновей, направившись к одному юному махаратхе — Абхиманью. Тогда Арджуна сказал Васудеве: “Хришикеша, направь коней туда, где эти многочисленные колесницы. Эти многие герои обучены астрам и неукротимы в бою; веди так, Мадхава, чтобы они не уничтожили наше войско”. Услышав это от Каунтеи безмерной мощи, Варшнея направил в сражении колесницу, запряжённую белыми конями. В твоём войске, почтенный, поднялся великий шум, когда разгневанный Арджуна двинулся в битве против твоих воинов. Подойдя к тем царям, охранявшим Бхишму, и к Сушарману, царь, Каунтея сказал: “Я знаю тебя как сильного в бою и давнего непримиримого врага. Сегодня настала твоя очередь: смотри на страшный плод. Сегодня я покажу тебе твоих давно умерших предков”. Хотя Сушарман, предводитель колесниц, услышал эту суровую речь Бибхатсу, убийцы врагов, он не ответил ему ничего — ни доброго, ни дурного. Вместе со многими царями он подошёл к герою Арджуне и, окружив его со всех сторон — спереди, сзади и с боков — вместе с твоими сыновьями в бою покрыл его стрелами, как облака покрывают солнце. Тогда, о Бхарата, между твоими и Пандавами развернулся огромный бой, водою которого была кровь».

Версия

859f03571bfa · опубликовано 17 июл. 2026 г., 21:38:21 UTC

Доступно наRUEN

Листайте стихи клавишами